
Sukta 6.56
Bharadvāja
Pūṣan
Triṣṭubh (contextual; verify)
પૂષણને અર્પિત આ ટૂંકું સૂક્ત માર્ગદર્શન, રક્ષણ અને સર્વાંગી કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરે છે. દેવ માત્ર નામો કે બાહ્ય વર્ણનો દ્વારા પકડાતો નથી; સાચી ઓળખ અને જીવનમાં જીવાતો સંબંધ—એ દ્વારા જ તેની અનુભૂતિ થાય છે, એવો ભાર અહીં છે. બાહ્ય વ્યાખ્યાઓથી પર પૂષણનું સ્વરૂપ દર્શાવીને સૂક્ત શરૂ થાય છે, ઉપાસકનો સંકલ્પ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થાય તેવી વિનંતી કરે છે, અને આજે તથા આવતીકાલે પણ સુરક્ષા અને પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાઓ એવી સ્પષ્ટ આશીર્વાદવાણી સાથે અંતે પૂર્ણ થાય છે.
Mantra 1
य एनमादिदेशति करम्भादिति पूषणम् । न तेन देव आदिशे ॥
જે કોઈ તેને ‘કરંભા (અર્પણ)માંથી પૂષણ’ કહીને માત્ર નામથી દર્શાવે છે, તેનાથી દેવનું સાચું સૂચન થતું નથી; દેવ તો આંતરિક ઓળખથી જ પ્રગટ થાય છે, માત્ર ઉપાધિથી નહીં.
Mantra 2
उत घा स रथीतमः सख्या सत्पतिर्युजा । इन्द्रो वृत्राणि जिघ्नते ॥
અને ખરેખર, રથિયોમાં શ્રેષ્ઠ, સખ్యతાથી અને યુગબંધનથી સત્ય-ગૃહનો સ્વામી—ઇન્દ્ર અવરોધક શક્તિઓ (વૃત્રો)ને ઘાયલ કરે છે; આમ તે અમારી ગતિ માટે માર્ગ શુદ્ધ કરે છે.
Mantra 3
उतादः परुषे गवि सूरश्चक्रं हिरण्ययम् । न्यैरयद्रथीतमः ॥
અને ત્યાં, કઠોર ગૌ-ક્ષેત્ર પર, સૂર્યે સુવર્ણ ચક્રને ગતિમાં મૂક્યું; રથિયોમાં શ્રેષ્ઠે તેને નીચે ઉતારી નિયમિત ગતિમાં પ્રવર્તાવ્યું—કઠિન પદાર્થમાં તેજસ્વી વ્યવસ્થા સ્થાપી.
Mantra 4
यदद्य त्वा पुरुष्टुत ब्रवाम दस्र मन्तुमः । तत्सु नो मन्म साधय ॥
હે પુરુષ્તુત (ઘણાં દ્વારા સ્તુત), હે દસ્ર (અદ્ભુત) અને મંતુમ (વિચારશીલ) શક્તિ! આજે અમે તને જે વચન કહીએ છીએ—તે અમારી ભાવના/સંકલ્પને સિદ્ધ કર; અમારી આંતરિક મનોભાવનાને યથાર્થ સિદ્ધિમાં પૂર્ણ કર.
Mantra 5
इमं च नो गवेषणं सातये सीषधो गणम् । आरात्पूषन्नसि श्रुतः ॥
અને વિજય માટે કિરણો (ગાયો)ની અમારી આ શોધ—આ આગળ ધસી જતો સમૂહ—હે પૂષન, નજીકથી સાંભળ; તું તો પ્રતિસાદ આપનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
Mantra 6
आ ते स्वस्तिमीमह आरेअघामुपावसुम् । अद्या च सर्वतातये श्वश्च सर्वतातये ॥
અમે તારી પાસેથી સ્વસ્તિ માગીએ છીએ—અઘ (અપશકુન/દુષ્ટતા)ને દૂર રાખનાર અને સાચા વસુ (ધન)ને નજીક લાવનાર; આજે પણ સર્વતાતિ (સર્વાંગી પૂર્ણતા) માટે અને કાલે પણ સર્વતાતિ માટે.
Pūṣan is the Vedic guide and nourisher who protects travelers, helps one reach the right goal, and brings practical welfare—safety, prosperity, and right attainment.
It suggests that merely calling the god by a label does not truly reveal him; real knowing comes through inner recognition, devotion, and lived connection.
It asks for continuous well-being—protection from harm, nearness of true wealth, and complete welfare that extends beyond the present moment into the next day.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.