
Sukta 6.32
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh
ભરદ્વાજનું આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સ્તોત્ર નવી રીતે ઘડાયેલી વાણીથી ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે. વજ્રધારી (વજ્રિન) અને દુર્ગભેદક (પુરંદર) તરીકે તેની અપ્રતિહત શક્તિનું ગાન કરે છે. પ્રેરિત ઋષિઓ અને અગ્નિવહન કરનારા યાજકો સાથે પ્રાપ્ત થયેલી ઇન્દ્રની વિજયગાથાનું સ્મરણ કરાવે છે અને અંતે જળોના મુક્તિ/પ્રાપ્તિમાં પરિપૂર્ણ થાય છે—જે જીવન, ફળદ્રુપતા અને અવરોધરહિત સિદ્ધિનું પ્રતીક છે.
Mantra 1
अपूर्व्या पुरुतमान्यस्मै महे वीराय तवसे तुराय । विरप्शिने वज्रिणे शंतमानि वचांस्यासा स्थविराय तक्षम् ॥
અપૂર્વ, અતિપ્રચુર એવા વચનો અમે તેના માટે ઘડીયે છીએ—મહાવીર, બળવાન અને તુર (ઝડપી) માટે; વિરપ્શિન, વજ્રધારી માટે. સ્થવિર (અડગ) એવા તેને માટે શાંતિ અને સુખથી પરિપૂર્ણ વાણી અમે કોતરીએ છીએ.
Mantra 2
स मातरा सूर्येणा कवीनामवासयद्रुजदद्रिं गृणानः । स्वाधीभिॠक्वभिर्वावशान उदुस्रियाणामसृजन्निदानम् ॥
કવિઓના તેજથી, સૂર્ય દ્વારા, તેણે બે માતાઓને તેમના સ્થાને સ્થાપ્યાં; સ્તુતિ કરતાં તેણે અદ્રિ (શિલા)ને ભેદી નાખી. સ્વાધી (સ્વ-નિયંત્રિત) ધીઓથી અને ઋક્વ (ઋચા ગાનારા) ગાયકોથી, આનંદિત થઈ, તેણે ઉસ્રિયા (પ્રકાશમય ગાયો)ને ઉપર ઉઠાવ્યાં અને તેમનું ગુપ્ત નિદાન (નિવાસ/સ્થાન) મુક્ત કર્યું.
Mantra 3
स वह्निभिॠक्वभिर्गोषु शश्वन्मितज्ञुभिः पुरुकृत्वा जिगाय । पुरः पुरोहा सखिभिः सखीयन्दृळ्हा रुरोज कविभिः कविः सन् ॥
વહ્નિ (અગ્નિ-વાહકો) અને ઋક્વ (ગાનારા) સાથે, ગોશુ (કિરણો/ગાયો વચ્ચે) સદા, મિતજ્ઞુ (માપેલા જ્ઞાનવાળા) સાથે, અનેક રીતે કર્મ કરતાં, તેણે વિજય મેળવ્યો. પુરો:પુરોહા (દુર્ગવિનાશક), સખાઓ સાથે સખાઈમાં ચાલતો, દૃઢ પ્રતિરોધોને તોડી નાખ્યા; કવિઓમાં કવિ બની, અમામાં કવિત્વ-શક્તિરૂપે પ્રગટ્યો.
Mantra 4
स नीव्याभिर्जरितारमच्छा महो वाजेभिर्महद्भिश्च शुष्मैः । पुरुवीराभिर्वृषभ क्षितीनामा गिर्वणः सुविताय प्र याहि ॥
હે ગિર્વણ (સ્તુતિપ્રિય) પ્રભુ! તું તારી આધારદાયી શક્તિઓ સાથે, મહાન વાજો (બળ-સમૃદ્ધિઓ) અને પ્રચંડ શુષ્મ (ઉત્કટ તેજ) સાથે ગાયક/સ્તુતકર્તા પાસે આવ. હે જનસમુદાયોનો વૃષભ! તારી બહુવીર શક્તિઓ સાથે અમારી સુવિત (શુભ માર્ગ, કલ્યાણકારી ગતિ) માટે આગળ વધ, અને અમને સદાગમન (સુપ્રાપ્તિ) તરફ દોરી જા.
Mantra 5
स सर्गेण शवसा तक्तो अत्यैरप इन्द्रो दक्षिणतस्तुराषाट् । इत्था सृजाना अनपावृदर्थं दिवेदिवे विविषुरप्रमृष्यम् ॥
આ રીતે, સર્ગ (ઉછાળો) અને શવસ (બળ)થી પ્રેરિત થઈ, તુરાષાટ્ (અપરાજિત વિજેતા) ઇન્દ્ર પોતાના અતિ (વેગવાન) અશ્વો સાથે દક્ષિણ તરફથી જળોને જીત્યો/મુક્ત કરાવ્યો. આમ સર્જન કરતાં તેણે એવો હેતુ ઊભો કર્યો કે જે પાછો ન વળે; દિવસે દિવસે તેઓ અપ્રમૃષ્ય (અલંઘ્ય, અસ્પર્શ્ય) પ્રાપ્તિમાં પ્રવેશ્યા અને તેને ઇચ્છ્યા.
It is a compact hymn praising Indra’s power—how he breaks strong resistances and wins/releases the waters, symbolizing the return of life, abundance, and free movement.
Because Vedic praise is treated as a deliberate offering: well-crafted words are believed to strengthen the connection with the deity and make the desired power and order present in the rite.
Beyond rainfall or rivers, it points to removing inner blockages so energy, clarity, and purpose can flow—supporting steady progress toward a goal that is not easily disturbed.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.