
Sukta 6.25
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh
આ સૂક્ત ભારદ્વાજનું ઇન્દ્ર પ્રત્યેનું સ્તુતિ-આહ્વાન છે: અપરાજેય વૃત્રહંતા ઇન્દ્રની પ્રશંસા કરીને, તેની સહાયનો દરેક સ્તર—નજીક કે દૂર, ઊંચો કે નીચો—સંઘર્ષમાં ઉપાસકોને પાર ઉતારે એવી પ્રાર્થના કરે છે. તે સર્વ જીવો પર ઇન્દ્રની અજેયતા અને સર્વોચ્ચતાનું ગાન કરે છે અને શત્રુભાવવાળી, ‘અદેવસદૃશ’ શક્તિઓને વશ કરવા વિનવે છે, જેથી ગાયકોએ સુરક્ષિત, વિશાળ ઉષાઓ અને દીર્ઘકાળ ટકતી સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે.
Mantra 1
या त ऊतिरवमा या परमा या मध्यमेन्द्र शुष्मिन्नस्ति । ताभिरू षु वृत्रहत्येऽवीर्न एभिश्च वाजैर्महान्न उग्र ॥
હે શુષ્મી ઇન્દ્ર, તારી જે ઊતિ નીચેથી હોય, જે ઉપરથી હોય, કે જે મધ્યમાં હોય—જે કંઈ છે—તે બધાથી અમને વૃત્રહત્યામાં પાર ઉતાર; અને આ વાજો દ્વારા અમને મહાન કર, હે ઉગ્ર.
Mantra 2
आभिः स्पृधो मिथतीररिषण्यन्नमित्रस्य व्यथया मन्युमिन्द्र । आभिर्विश्वा अभियुजो विषूचीरार्याय विशोऽव तारीर्दासीः ॥
આ શક્તિઓ વડે, અપરાજેય ઇન્દ્ર, પરસ્પર અથડાતી સ્પર્ધાઓને દૂર હંકાર; શત્રુના ક્રોધને વ્યથિત કરી ભાંગી નાખ. આ શક્તિઓ વડે સર્વ દિશાઓથી આવતાં વિરોધી આક્રમણોને જીત; આર્ય-ચેતના માટે દાસ-બળોને નીચે દબાવી દે.
Mantra 3
इन्द्र जामय उत येऽजामयोऽर्वाचीनासो वनुषो युयुज्रे । त्वमेषां विथुरा शवांसि जहि वृष्ण्यानि कृणुही पराचः ॥
ઇન્દ્ર, સગા હોય કે અસગા—જે અમારે વિરુદ્ધ જોડાયા છે અને નજીકથી દબાણ કરે છે—તેમની વિઘ્નકારી શક્તિઓને તું સંહાર; તેમની ઉગ્ર વીર્યશક્તિઓને પરાવર્તિત કરી દે.
Mantra 4
शूरो वा शूरं वनते शरीरैस्तनूरुचा तरुषि यत्कृण्वैते । तोके वा गोषु तनये यदप्सु वि क्रन्दसी उर्वरासु ब्रवैते ॥
વીર જ વીરને દેહધારી શક્તિઓથી જીતે છે, જ્યારે તું પોતાની જ તનુ-જ્યોતિથી વિજયકર્મ સિદ્ધ કરે છે. બાળકમાં હોય કે ગવાઓમાં, સંતતિમાં હોય કે જળોમાં—તારો નાદ ફાટી નીકળે છે; વિશાળ ખેતરોમાં તું પોતાનું ઘોષણ કરે છે.
Mantra 5
नहि त्वा शूरो न तुरो न धृष्णुर्न त्वा योधो मन्यमानो युयोध । इन्द्र नकिष्ट्वा प्रत्यस्त्येषां विश्वा जातान्यभ्यसि तानि ॥
હે ઇન્દ્ર, તને કોઈ શૂરવીર—ન તો તુર (અતિ-વેગી), ન ધૃષ્ણુ (ધૃષ્ટ યુદ્ધવીર)—કદી પરાજિત કરી શક્યો નથી; અને જે પોતાને યોધા માને છે એવો પણ તારી સામે જીત્યો નથી. ઇન્દ્ર, એમમાંથી કોઈ તારા સામે ઊભો રહી શકતો નથી; જન્મેલું જે કંઈ છે તે સર્વ પર તું ઊંચે ઊભો છે, તેને તું અતિક્રમે છે.
Mantra 6
स पत्यत उभयोर्नृम्णमयोर्यदी वेधसः समिथे हवन्ते । वृत्रे वा महो नृवति क्षये वा व्यचस्वन्ता यदि वितन्तसैते ॥
જ્યારે સમિથ (યુદ્ધ)માં વેધસ્ (વિદ્વાન ઋષિ-આહ્વાનકર્તા) તને પુકારે છે, ત્યારે તું બંને પક્ષોના નૃમ્ણ (માનવીય પરાક્રમ)નો સ્વામી બને છે. વૃત્ર સામે હોય કે નૃવત્ ક્ષય (પુરુષોથી ભરેલા ગૃહ/નિવાસ)માં મહાન વૃદ્ધિ માટે હોય—જ્યારે વ્યચસ્વંત (વિસ્તારશીલ) જન પોતાને વિસ્તારે છે, ત્યારે તું જ પ્રબળ બની રહે છે.
Mantra 7
अध स्मा ते चर्षणयो यदेजानिन्द्र त्रातोत भवा वरूता । अस्माकासो ये नृतमासो अर्य इन्द्र सूरयो दधिरे पुरो नः ॥
ત્યારે ખરેખર, હે ઇન્દ્ર, જ્યારે તારા ચર્ષણયઃ (પ્રજા/જન) ગતિમાં હોય—તું અમારો ત્રાતા અને વરૂતા (આવરણરૂપ રક્ષક) બન. કારણ કે અમારા જે નૃતમ (અતિ-પુરુષાર્થવાન), આર્ય છે—હે ઇન્દ્ર—તે સૂરયઃ (ઋષિ-વીર)ોએ તને અમારા આગળ પુરઃ (અગ્રસ્થ) સ્થાપ્યો છે, અમારા દુર્ગ સમાન.
Mantra 8
अनु ते दायि मह इन्द्रियाय सत्रा ते विश्वमनु वृत्रहत्ये । अनु क्षत्रमनु सहो यजत्रेन्द्र देवेभिरनु ते नृषह्ये ॥
હે ઇન્દ્ર! તારા દાનના અનુસરણમાં તારી મહાન ઇન્દ્રિય શક્તિ આગળ વધે છે; તારા અવિરત કર્મમાં, વૃત્રહત્યામાં સર્વ જગત તારા અનુગામી બને છે. તારા પછી સાચું ક્ષત્રત્વ આવે છે, તારા પછી બળ—હે યજ્ઞયોગ્ય ઇન્દ્ર; દેવો સાથે તેઓ તારા નૃષહ્ય, મનુષ્ય-વિજયી પ્રભુત્વમાં તારો અનુસરણ કરે છે.
Mantra 9
एवा नः स्पृधः समजा समत्स्विन्द्र रारन्धि मिथतीरदेवीः । विद्याम वस्तोरवसा गृणन्तो भरद्वाजा उत त इन्द्र नूनम् ॥
એ રીતે, હે ઇન્દ્ર! યુદ્ધોમાં અમારી સ્પર્ધક શક્તિઓને એકઠી કરીને દબાવી દે—એ મિથ્યાવાદી, અદેવી બળોને, જે ગૂંચવણ પેદા કરે છે. અમે ભારદ્વાજો, સ્તુતિ ગાતા, તારી રક્ષા દ્વારા ઉષાના વિસ્તૃત પ્રકાશને જાણીએ—હા, હે ઇન્દ્ર, અત્યારે પણ.
The hymn asks Indra to support the worshippers with every form of help and to carry them through conflicts by defeating obstructing and hostile forces.
It emphasizes that no warrior or rival power can overcome Indra, because he surpasses all beings and embodies the decisive force that breaks obstruction.
It refers to deceptive or disorderly powers that confuse and oppose right action; the hymn asks Indra to restrain them so life becomes safe, clear, and expansive like the coming dawn.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.