
Sukta 5.74
Atri
Aśvinau (Nā́satyā)
Triṣṭubh (probable)
આ સૂક્ત અત્રિ ઋષિનું પ્રભાતકાળે અશ્વિનૌ (નાસત્યૌ) માટેનું તાત્કાલિક આવાહન છે. ઝડપી યુગલ વૈદ્યદેવો તેની પુકાર સાંભળી રક્ષણકારી સહાય અને સમૃદ્ધિ સાથે તરત આવે—એવી પ્રાર્થના છે. તેમાં તેમની સ્થિર, સદૈવ તૈયાર હાજરી, સ્તુતિ પ્રત્યે તરત પ્રતિસાદ, અને આવાહન સ્વીકારતાં જ બળ, આનંદ/ભોગ, આધાર વગેરે વરદાનોનું સ્પષ્ટ રીતે ‘ઢોળાવું’ (વર્ષાવું)—આ બધું વિશેષ રીતે ઉલ્લેખિત છે.
Mantra 1
कूष्ठो देवावश्विनाद्या दिवो मनावसू । तच्छ्रवथो वृषण्वसू अत्रिर्वामा विवासति ॥
આજે હે દિવ્ય અશ્વિનો, તમારું સ્થાન દૃઢ છે—હે દ્યૌલોકથી પ્રકાશમય મનના નિધિરૂપો. હે વૃષણ્વસૂ (વીર્યવંત દાતાઓ), તે આહ્વાન સાંભળો; અત્રિ ઋષિ તમારાં પ્રત્યે ઉપાસના પ્રજ્વલિત કરે છે.
Mantra 2
कुह त्या कुह नु श्रुता दिवि देवा नासत्या । कस्मिन्ना यतथो जने को वां नदीनां सचा ॥
ક્યાં છો તમે બે, ક્યાં હવે તમારો શ્રવણ થાય છે, હે દિવ્ય નાસત્યાઓ, દ્યૌલોકમાં? કયા જન તરફ તમે ગતિ કરો છો? નદીઓના પ્રવાહ સમા વહેતા પ્રવાહોમાં તમારાં સાથે કોણ સંગ કરે છે?
Mantra 3
कं याथः कं ह गच्छथः कमच्छा युञ्जाथे रथम् । कस्य ब्रह्माणि रण्यथो वयं वामुश्मसीष्टये ॥
તમે કોના તરફ જાઓ છો? ખરેખર કોના તરફ ગતિ કરો છો? કોના તરફ તમારો રથ જોડો છો? કોના બ્રહ્માણિ (મંત્રો)માં તમે આનંદ માણો છો? યજ્ઞની સિદ્ધિ અને આંતરિક ઇષ્ટિ માટે અમે તમારાં બન્નેને ઇચ્છીએ છીએ.
Mantra 4
पौरं चिद्ध्युदप्रुतं पौर पौराय जिन्वथः । यदीं गृभीततातये सिंहमिव द्रुहस्पदे ॥
હે પુરના (અશ્વિનીકુમારો), પૂરનાં જ એવા મનુષ્યને પણ—જે પ્રવાહમાં ડૂબેલો હોય—તમે તેના સહ-નગરજન માટે બળ આપો છો. જ્યારે તેને વૈરી આક્રમણ માટે પકડી લે, ત્યારે તમે તેને કપટીના પગથિયાંમાંથી સિંહની જેમ મુક્ત કરો છો.
Mantra 5
प्र च्यवानाज्जुजुरुषो वव्रिमत्कं न मुञ्चथः । युवा यदी कृथः पुनरा काममृण्वे वध्वः ॥
ચ્યવાનને—વૃદ્ધાવસ્થાથી ક્ષીણ થયેલને—તમે વસ્ત્ર ઉતાર્યા જેમ આવરણ-ચર્મ ઉતારીને છોડ્યો નહિ. પરંતુ જ્યારે તમે તેને ફરી યુવાન કર્યો, ત્યારે વધૂની કામના ફરીથી પૂર્ણ થઈ.
Mantra 6
अस्ति हि वामिह स्तोता स्मसि वां संदृशि श्रिये । नू श्रुतं म आ गतमवोभिर्वाजिनीवसू ॥
અહીં ખરેખર તમારો સ્તોત્ર છે; દર્શન અને શ્રી માટે અમે તમારાં જ છીએ. હવે મારી આહ્વાન સાંભળી, હે વાજિનીવસૂ, સહાયોથી મારી પાસે આવો.
Mantra 7
को वामद्य पुरूणामा वव्ने मर्त्यानाम् । को विप्रो विप्रवाहसा को यज्ञैर्वाजिनीवसू ॥
આજે અનેક મર્ત્યોમાં તમારું વિજય કોણે મેળવ્યું? હે વિપ્રવાહસા (પ્રેરિત શક્તિ વહન કરનાર) અશ્વિનો, કયો વિપ્ર (ઋષિ) તમને આકર્ષી લાવ્યો? હે વાજિનીવસૂ (બળ-સમૃદ્ધિના સ્વામી), યજ્ઞો દ્વારા તમને કોણે પોતાના કર્યા?
Mantra 8
आ वां रथो रथानां येष्ठो यात्वश्विना । पुरू चिदस्मयुस्तिर आङ्गूषो मर्त्येष्वा ॥
હે અશ્વિનો, રથોમાં શ્રેષ્ઠ તમારો રથ અહીં આવો, અશ્વિનો! અને તમને શોધતો બહુસ્વરી આંગૂષ (સ્તુતિગાન) પાર ઉતરી મર્ત્યોમાં આવી પહોંચે.
Mantra 9
शमू षु वां मधूयुवास्माकमस्तु चर्कृतिः । अर्वाचीना विचेतसा विभिः श्येनेव दीयतम् ॥
હે અશ્વિનો, મધુર આનંદથી યુવાન રહેનારા, અમારી શાંતિ અને પૂર્ણતા માટે તમારું સક્રિય સહાયકાર્ય થાઓ. વિશાળ વિવેક સાથે અમારી તરફ વળી, તમારી શક્તિઓ સાથે શ્યેન (બાજ) જેવી નિશ્ચિત ઝપાટા સાથે ઝડપથી આવો.
Mantra 10
अश्विना यद्ध कर्हि चिच्छुश्रूयातमिमं हवम् । वस्वीरू षु वां भुजः पृञ्चन्ति सु वां पृचः ॥
હે અશ્વિનો, જ્યારે ક્યારે પણ તમે ખરેખર આ અમારો હવન (આહ્વાન) સાંભળો, ત્યારે તમારા સમૃદ્ધ ભોગો અને પરિપૂર્ણ કરનાર શક્તિઓ પ્રચુર રીતે વહેવા લાગે; અને તમારા આધાર-બળો અમારા સાથે મિશ્રિત થઈ અમારી વૃદ્ધિ કરે.
The hymn praises the Aśvinau (Nā́satyā), the divine twin healers and rescuers who are especially invoked at dawn.
He asks them to hear his invocation and come quickly with protective help—bringing strength, wellbeing, supportive power, and prosperity for increase.
It is best suited to dawn worship and early-morning rites, when the Aśvins are traditionally invited to arrive and bless the sacrificer with renewal and aid.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.