Rig Veda 5.61.9 — Mandala 5, Sukta 61, Mantra 9

Sukta 5.61

Rishi: Atri (Ātreya) or Atris (Ātreyāḥ) (traditional for Mandala 5; exact not provided)

Devata: Maruts (hymn context), with imagery of illumining powers moving against darkness

Chandas: Trishtubh (probable; needs scansion confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

उत मेऽरपद्युवतिर्ममन्दुषी प्रति श्यावाय वर्तनिम् । वि रोहिता पुरुमीळ्हाय येमतुर्विप्राय दीर्घयशसे ॥

Transliteration

utá mé ’rapad yuvatír mamanduṣī́ práti śyā́vāya vartánim | ví róhitā puru-mīḷhā́ya yématur víprāya dīrgha-yáśase ||

Translation

અને મારા માટે યુવતી, તેજસ્વી શક્તિ—આનંદદાયિની—અંધકાર તરફ મુકાયેલા માર્ગ પર આગળ વધી; અને બે રોહિતા (લાલીમાયુક્ત) શક્તિઓ પુરુમીઢ્હ (ઘણું કૃપાળુ) માટે, દીર્ઘયશસ (દૂર સુધી વિસ્તરેલી કીર્તિ) ધરાવતા વિપ્ર (ઋષિ/દ્રષ્ટા) માટે, દબાણ કરીને આગળ ધસી ગઈ.

Word by Word

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• मे: of me, my
• मे: सम्बन्ध (genitive) / स्वामित्व
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• अरपद्युवतिः: the faultless young woman (maiden)
• अरपद्युवतिः: कर्तृ
• Type: Noun (f.)
• Root: अरपद्युवती (प्रातिपदिक) < अरपद् + युवति

• ममन्दुषी: gladdening, exhilarating
• ममन्दुषी: कर्तृ (विशेषणरूपेण) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (f.)
• Root: मन्द् (धातु) → ममन्दुषी (कृदन्त, परिपूर्ण/परस्मैपदीय-भाव)

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• श्यावाय: to the dark one / to the dark (horse/steed)
• श्यावाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: श्याव (प्रातिपदिक)

• वर्तनिम्: path, track, course
• वर्तनिम्: कर्म
• Type: Noun (f.)
• Root: वर्तनि (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि

• रोहिता: the two roan/red (mares)
• रोहिता: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (f.)
• Root: रोहित (प्रातिपदिक)

• पुरुमीळ्हाय: to the much-praised one
• पुरुमीळ्हाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (m.)
• Root: पुरुमीळ्ह (प्रातिपदिक)

• येमतुः: let (them) restrain/guide; let (them) yoke/drive
• येमतुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)

• विप्राय: to the inspired sage
• विप्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun (m.)
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• दीर्घयशसे: to (him) of long-lasting fame
• दीर्घयशसे: सम्प्रदान (विप्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (m.)
• Root: दीर्घयशस् (प्रातिपदिक)