Sukta 61

Mantra 1

के ष्ठा नरः श्रेष्ठतमा य एकएक आयय । परमस्याः परावतः ॥

હે નરો, હે વીરો, તમે કોણ છો—સર્વોત્તમ—જે પરમ લોકની અતિદૂર પરાવતમાંથી, દરેક એક એકલા આવી પહોંચ્યા છો?

Mantra 2

क्व वोऽश्वाः क्वाभीशवः कथं शेक कथा यय । पृष्ठे सदो नसोर्यमः ॥

તમારા અશ્વો ક્યાં છે? તમારી અબીશવઃ (રશ્મિઓ/લગામ) ક્યાં છે? તમે કેવી રીતે સમર્થ છો, કેવી રીતે ગતિ કરો છો—પીઠ પર તમારું આસન કેવી રીતે સ્થિર છે, અને તમારા માર્ગની જોડાણ/માપ (યમઃ) શું છે?

Mantra 3

जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः । पुत्रकृथे न जनयः ॥

તેમના જઘન (પાછળના ભાગ)માં પ્રેરણા છે; નરો (વીરો) પોતાના સક્થિ (જાંઘો) વિસ્તારે છે—પુત્રકૃથે, પુત્ર-સર્જન માટે, જનયઃ (જનક) સમાન.

Mantra 4

परा वीरास एतन मर्यासो भद्रजानयः । अग्नितपो यथासथ ॥

આગળ વધો, હે વીરાઓ; પ્રસ્થાન કરો, હે શુભજન્મા મર્યાઓ (યુવાન પુરુષો). જેમ તમે છો તેમ—અગ્નિતપઃ સમાન, જેમનું તપસ્ અગ્નિ છે, અગ્નિ-તેજથી દહતા.

Mantra 5

सनत्साश्व्यं पशुमुत गव्यं शतावयम् । श्यावाश्वस्तुताय या दोर्वीरायोपबर्बृहत् ॥

તેણે તેના માટે અશ્વસમૃદ્ધિ, ગૌધન અને શતગણી વૃદ્ધિ જીતાવી; તે જ, શ્યાવાશ્વના સ્તુતિ માટે, ભુજાબળવાળા વીરનું પરાક્રમ વધુ પ્રબળ કર્યું.

Mantra 6

उत त्वा स्त्री शशीयसी पुंसो भवति वस्यसी । अदेवत्रादराधसः ॥

અને તારા માટે તો સ્ત્રી પણ પુરુષ કરતાં વધુ શક્તિશાળી, વધુ શ્રેષ્ઠ બની જાય છે; અદેવત્ર અને અપરાધસથી (અમને) રક્ષા કર.

Mantra 7

वि या जानाति जसुरिं वि तृष्यन्तं वि कामिनम् । देवत्रा कृणुते मनः ॥

જે વાંકાં પ્રેરણાને, તૃષિત ઉદ્દીપનાને અને કામનાભર્યા ઇચ્છાને ઓળખી અલગ કરે છે—તે મનને દેવત્રા, દિવ્ય દિશા તરફ વાળી દે છે.

Mantra 8

उत घा नेमो अस्तुतः पुमाँ इति ब्रुवे पणिः । स वैरदेय इत्समः ॥

અને ખરેખર પાણિ કહે છે: ‘એ તો માત્ર પુરુષ છે—અસ્તુત (અપ્રશંસિત), નેમો (નમસ્કાર/આદર) વિના’; પરંતુ વૈર-દેય (સ્પર્ધા અને દાન)ના એ જ ક્ષેત્રમાં તે તેમનો સમાન છે.

Mantra 9

उत मेऽरपद्युवतिर्ममन्दुषी प्रति श्यावाय वर्तनिम् । वि रोहिता पुरुमीळ्हाय येमतुर्विप्राय दीर्घयशसे ॥

અને મારા માટે યુવતી, તેજસ્વી શક્તિ—આનંદદાયિની—અંધકાર તરફ મુકાયેલા માર્ગ પર આગળ વધી; અને બે રોહિતા (લાલીમાયુક્ત) શક્તિઓ પુરુમીઢ્હ (ઘણું કૃપાળુ) માટે, દીર્ઘયશસ (દૂર સુધી વિસ્તરેલી કીર્તિ) ધરાવતા વિપ્ર (ઋષિ/દ્રષ્ટા) માટે, દબાણ કરીને આગળ ધસી ગઈ.

Mantra 10

यो मे धेनूनां शतं वैददश्विर्यथा ददत् । तरन्त इव मंहना ॥

જે મને ધેનુઓનાં સો પ્રવાહો (પોષક શક્તિઓ) શોધી આપ્યો, અને યોગ્ય રીતે તેમને દાન આપ્યું—તે તો જાણે મહાન મંહના (પ્રચુર પ્રેરણા/વેગ) વડે પાર ઉતરતો હોય તેમ છે.

Mantra 11

य ईं वहन्त आशुभिः पिबन्तो मदिरं मधु । अत्र श्रवांसि दधिरे ॥

જે તેમને ત્વરિત શક્તિઓથી વહન કરે છે, અને મદિર મધુ (મત્ત કરાવનાર મધ) પીતા રહે છે—અહીં જ તેમણે પોતાની તેજસ્વી કીર્તિ સ્થાપી છે.

Mantra 12

येषां श्रियाधि रोदसी विभ्राजन्ते रथेष्वा । दिवि रुक्म इवोपरि ॥

જેઓની શ્રી (ઐશ્વર્ય-તેજ) બે લોક—રોદસી—પર વ્યાપી ઝળહળે છે, રથોમાં ચમકે છે; દ્યૌમાં ઉપર સ્થિત સુવર્ણ રુક્મ સમી તેજોરાશિ જેવી.

Mantra 13

युवा स मारुतो गणस्त्वेषरथो अनेद्यः । शुभंयावाप्रतिष्कुतः ॥

યુવાન છે એ મારુતોનો ગણ—તેજસ્વી રથવાળો, નિર્દોષ; શુભ ગતિથી ગમન કરનાર, અપ્રતિસ્કુત—અનવરોધિત અને અવિઘ્ન.

Mantra 14

को वेद नूनमेषां यत्रा मदन्ति धूतयः । ऋतजाता अरेपसः ॥

હવે ખરેખર કોણ જાણે કે ક્યાં આ ધૂતયઃ—પવિત્ર-પ્રકાશમાન—મદ (ઉલ્લાસ) કરે છે? ઋતથી જન્મેલા, નિર્દોષ (અરેપસ) સ્વભાવવાળા.

Mantra 15

यूयं मर्तं विपन्यवः प्रणेतार इत्था धिया । श्रोतारो यामहूतिषु ॥

હે વિપન્યવઃ—અદ્ભુત-કર્મશીલ શક્તિઓ—તમે ધિયા (સુવિચાર/યોગ્ય દૃષ્ટિ) દ્વારા મર્ત્યને એમ જ નેતા બની દોરી જાઓ; યામ-આહૂતીઓમાં તમે આહ્વાનોના શ્રોતાઓ છો.

Mantra 16

ते नो वसूनि काम्या पुरुश्चन्द्रा रिशादसः । आ यज्ञियासो ववृत्तन ॥

હે રિશાદસઃ—હાનિનો નાશ કરનારાઓ—અમને કામ્ય વસુઓ લાવો: બહુ-ચન્દ્ર (ઘણું તેજસ્વી) અને વિશાળ-પ્રભામય; હે યજ્ઞિયાસો, અહીં વળી આવો.

Mantra 17

एतं मे स्तोममूर्म्ये दार्भ्याय परा वह । गिरो देवि रथीरिव ॥

હે ઊર્મિજન્ય દેવી, આ મારો સ્તોત્ર દાર્ભ્યાય સુધી આગળ વહેંચી દે; હે દેવી, રથીની જેમ મારા ગીરો—પ્રેરિત વાણી—ને રથ સમે વહન કર, જેથી શબ્દ સાધકના અંતરમાં પોતાના લક્ષ્યે અખંડ પહોંચે.

Mantra 18

उत मे वोचतादिति सुतसोमे रथवीतौ । न कामो अप वेति मे ॥

અને મારા માટે એમ બોલાવાય—‘ઇતિ!’—સોમ પિષાય છે તે રથવીતિના પ્રવાહમાં; મારો કામ—લક્ષ્યપ્રાપ્તિનો સંકલ્પ—કદી ઓસરતો નથી, મારી અંદરની અભિલાષાની જ્વાળા દૂર થતી નથી.

Mantra 19

एष क्षेति रथवीतिर्मघवा गोमतीरनु । पर्वतेष्वपश्रितः ॥

આ જ છે મઘવાનનો સ્થિર રથવીતિ-માર્ગ: તે ગોમતી—પ્રકાશમય ‘ગાયો’ (જ્ઞાનકિરણો)—ની અનુસરણમાં ગતિ કરે છે, અને પર્વતો પર આધાર રાખીને સ્થિત છે—દૃઢ ચેતનાના શિખરો દ્વારા સમર્થિત.