Rig Veda 5.43.9: Mandala 5, Sukta 43, Mantra 9

Sukta 5.43

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (attribution for RV 5.43 generally)

Devata: Pūṣan and Vāyu (paired as guides/impellers of movement and thought)

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

प्र तव्यसो नमउक्तिं तुरस्याहं पूष्ण उत वायोरदिक्षि । या राधसा चोदितारा मतीनां या वाजस्य द्रविणोदा उत त्मन् ॥

Transliteration

prá táv yaso náma-uktiṃ turásyāháṃ pū́ṣṇa utá vāyór adikṣi | yā́ rā́dhasā coditā́rā matīnā́ṃ yā́ vā́jasya draviṇodā́ utá tmán ||

Translation

હું બળવાન અને ત્વરિત એવા (દેવો) માટે નમસ્કાર-વાણી પ્રેરું છું—પૂષણને તથા વાયુને પણ—જેઓ પોતાની સમૃદ્ધિથી અમારી મતિઓને પ્રેરિત કરે છે, જેઓ વાજ (વિજય-બળ)નું દ્રવિણ, ધન-સ્વરૂપ તત્ત્વ આપે છે, અને જેઓ પોતે જ તે આંતરિક આત્મશક્તિ છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (upasarga)

• तव्यसः: of the stronger/mightier
• तव्यसः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तवस् (prātipadika); comparative stem तव्यस्-

• नमः-उक्तिम्: a hymn/utterance of homage
• नमः-उक्तिम्: कर्म (object of implied ‘I utter/offer’)
• Type: Noun (compound)
• Root: नमस् (prātipadika) + उक्ति (prātipadika)

• तुरस्य: of the swift/impetuous one
• तुरस्य: सम्बन्ध
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: तुर (prātipadika)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ (speaker as agent)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (pronoun)

• पूष्णः: of Pūṣan
• पूष्णः: सम्बन्ध
• Type: Noun (deity name)
• Root: पूषन् (prātipadika)

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (particle)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (particle)

• वायोः: of Vāyu
• वायोः: सम्बन्ध
• Type: Noun (deity name)
• Root: वायु (prātipadika)

• अदिक्षि: I pointed out/assigned/indicated
• अदिक्षि: क्रिया (finite verb)
• Type: Verb
• Root: दिश् (dhātu) with preverb आ-; Vedic aorist

• या: who/which
• या: कर्तृ (of following verb/participle sense)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (relative pronoun)

• राधसा: with bounty, through generosity
• राधसा: करण (means)
• Type: Noun
• Root: राधस् (prātipadika)

• चोदितारा: the two impellers/instigators
• चोदितारा: कर्तृ
• Type: Noun (agent)
• Root: चोदितृ (agent noun from √चुद्/चोद् ‘impel’)

• मतीनाम्: of thoughts/prayers
• मतीनाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मति (prātipadika)

• या: who/which
• या: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (relative pronoun)

• वाजस्य: of prize/strength (vāja)
• वाजस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वाज (prātipadika)

• द्रविणोदा: the giver of wealth
• द्रविणोदा: कर्तृ
• Type: Noun (epithet)
• Root: द्रविणोद (compound: द्रविण ‘wealth’ + -द ‘giver’ from √दा ‘give’)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (particle)

• त्मन्: self, in person
• त्मन्: सम्बन्ध/विशेषणभाव (emphatic apposition)
• Type: Noun/Pronoun-like
• Root: त्मन् (prātipadika; Vedic for आत्मन्/स्वयम् sense)