Rig Veda 4.33.3: Mandala 4, Sukta 33, Mantra 3

Sukta 4.33

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Rbhus (with named triad: Vāja, Vibhvā, Ṛbhu)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

पुनर्ये चक्रुः पितरा युवाना सना यूपेव जरणा शयाना । ते वाजो विभ्वाँ ऋभुरिन्द्रवन्तो मधुप्सरसो नोऽवन्तु यज्ञम् ॥

Transliteration

púnar yé cakrúḥ pitárā yúvānā sánā yū́peva jarāṇā́ śáyānā | té vājó víbhvā̃ ṛbhúr índravanto mádhupsaraso no ’vantu yajñám ||

Translation

જેઓએ બે પિતૃ-માતૃને ફરી યુવાન કર્યા—જેમ જૂનો યૂપ ખૂંટો ઘસાઈ વૃદ્ધ થઈ પડ્યો હોય તેમ પડેલા હોવા છતાં—એ ઋભુઓ: વાજ, વિભ્વાં અને ઋભુ, ઇન્દ્રબળથી પરિપૂર્ણ અને મધુ ટપકાવતા, અમારા યજ્ઞને રક્ષે—અમારી ચેતન ક્રિયાની અર્પણને.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: Adhikaraṇa (काल/पुनरावृत्ति-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक) अथवा पुनस्

• ये: who (those who)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चक्रुः: they have made/did
• चक्रुः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• पितरा: the two parents
• पितरा: Karma
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• युवाना: young
• युवाना: Karma (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)

• सना: from of old, long ago
• सना: Adhikaraṇa (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सना (अव्यय)

• यूपा: on the sacrificial post
• यूपा: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: यूप (प्रातिपदिक)

• इव: as, like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• जराणा: aged, worn
• जराणा: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: जर (प्रातिपदिक; ‘old age/decay’ से) / जरत्-भाव

• शयानौ: lying, resting
• शयानौ: Kartā
• Type: Participle
• Root: शी (धातु) → शय (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• ते: they
• ते: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाजः: prize, strength, winning power
• वाजः: Kartā (ते इत्यस्य विशेष्य/सम्बन्धः—‘वाजः’ इति स्तुति-नाम)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• विभ्वान्: mighty, all-capable
• विभ्वान्: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: विभ्वन् (प्रातिपदिक; ‘all-pervading/mighty’)

• ऋभुः: R̥bhu (the artisan-god)
• ऋभुः: Kartā (वाजः/विभ्वान् इत्यस्य समन्वयेन स्तुत्य-कर्ता/देवः)
• Type: Noun
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक; देव-नाम)

• इन्द्रवन्तः: having Indra (as ally), Indra-aided
• इन्द्रवन्तः: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रवत् (प्रातिपदिक; ‘Indra-possessing/with Indra’)

• मधुप्सरसः: sweet-dropping, honey-sprinkling
• मधुप्सरसः: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: मधुप्सरस् (प्रातिपदिक; मधु+प्सरस्, ‘honey-sprinkling/with sweet drops’)

• नः: for us, our
• नः: Sampradāna (हित-सम्बन्धः: ‘for us/our’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवन्तु: let them help/protect
• अवन्तु: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) ‘to help/protect’

• यज्ञम्: the sacrifice, ritual
• यज्ञम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)