Rig Veda 4.15.4 — Mandala 4, Sukta 15, Mantra 4

Sukta 4.15

Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)

Samhita Patha (Devanagari)

अयं यः सृञ्जये पुरो दैववाते समिध्यते । द्युमाँ अमित्रदम्भनः ॥

Transliteration

a॒yaṃ yaḥ sṛñjáye puró daívavāté sami̱dhyaté | dyu̱mā́m̐ amitrá-dámbhanaḥ ||

Translation

આ એ જ છે—જે સૃઞ્જય માટે દૈવવાત (દિવ્ય પ્રેરણા) પૂર્વે પ્રજ્વલિત થાય છે; મનમાં તેજસ્વી, અમિત્રોની (શત્રુ શક્તિઓની) દંભન—અસત્યના વિરોધી બળોને ભંગ કરનાર.

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ (विशेष्य-निर्देशः) / विषय-निर्देशकः
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / यः-सम्बन्धः
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सृञ्जये: for Sṛñjaya
• सृञ्जये: सम्प्रदान (यस्यार्थे) / लाभार्थ-सम्बन्धः
• Type: Noun (proper name)
• Root: सृञ्जय (प्रातिपदिक; जन/राजन्-नाम)

• पुरः: in front; forth
• पुरः: अधिकरण (देश/दिशा-निर्देशः) / क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रातिपदिक; ‘in front’)

• दैववाते: in the divine wind (in the heaven-sent breeze)
• दैववाते: अधिकरण (सप्तमी—स्थितिः/अवसरः) / ‘in/at’
• Type: Noun
• Root: दैववात (प्रातिपदिक; ‘divine wind’/‘heaven-sent wind’)

• समिध्यते: is kindled; kindles (itself)
• समिध्यते: क्रिया (मुख्यक्रिया); कर्ता = अयम्/यः
• Type: Verb
• Root: सम्-इध् (धातु: इध् ‘to kindle’, उपसर्गः सम्)

• द्युमान्: brilliant; radiant
• द्युमान्: कर्तृ-विशेषणम् (अयम्/यः-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: द्यु-मान् (प्रातिपदिक; ‘possessing brilliance’)

• अमित्रदम्भनः: crusher (or confounder) of foes
• अमित्रदम्भनः: कर्तृ-विशेषणम् (अयम्/यः-विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अमित्र-दम्भन (प्रातिपदिक; ‘foe-crushing/foe-deceiving’)