Sukta 15
Sukta 4.15
Agni
Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)
આ સૂક્ત અગ્નિને પ્રેરિત પુરોહિત તરીકે સ્તુતિ કરે છે, જે અર્પણોને “ફેરવીને” યજ્ઞને શુદ્ધ અને પરિપૂર્ણ કરે છે અને યજમાનને રત્નરૂપ ધન આપે છે. તેમાં અગ્નિના દૈનિક પ્રજ્વલન અને ઘસારા/પોલિશિંગનું વર્ણન છે—ઝડપદાર દોડઘોડા સમાન અને સ્વર્ગનો લાલિમાભર્યો શિશુ સમાન—જેથી અગ્નિ તેજસ્વી, સુઘડ શક્તિ બની હવિને દેવો સુધી પહોંચાડે છે અને વિધિને સ્થિર રાખે છે.
Mantras
Mantra 1
अनायतो अनिबद्धः कथायं न्यङ्ङुत्तानोऽव पद्यते न । कया याति स्वधया को ददर्श दिवः स्कम्भः समृतः पाति नाकम् ॥
અમારા અધ્વર યજ્ઞમાં અગ્નિ—હોતા—વાજી (વિજયી, બળવાન) બની પરિભ્રમણ કરાવવામાં આવે છે; દેવોમાં યજ્ઞિય (પૂજનીય) એવો દેવ, અર્પણ માટે પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે છે.
Mantra 2
अग्निर्होता नो अध्वरे वाजी सन्परि णीयते । देवो देवेषु यज्ञियः ॥
અગ્નિ સુવ્યવસ્થિત અધ્વર (યજ્ઞ)ની પરિભ્રમણા રથિની જેમ કરે છે; તે દેવોમાં હવિષ્ય અને તેની પ્રેરિત ગતિ (પ્રયઃ) સ્થાપે છે.
Mantra 3
परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥
વાજપતિ, કવિ એવા અગ્નિ હવિષ્યોની પરિભ્રમણા કરીને આગળ વધે છે; દાશુષ (યજ્ઞમાં પોતાને અર્પનાર દાતા)માં રત્નો સ્થાપે છે—સિદ્ધિના રત્નો ધારણ કરીને.
Mantra 4
अयं यः सृञ्जये पुरो दैववाते समिध्यते । द्युमाँ अमित्रदम्भनः ॥
આ એ જ છે—જે સૃઞ્જય માટે દૈવવાત (દિવ્ય પ્રેરણા) પૂર્વે પ્રજ્વલિત થાય છે; મનમાં તેજસ્વી, અમિત્રોની (શત્રુ શક્તિઓની) દંભન—અસત્યના વિરોધી બળોને ભંગ કરનાર.
Mantra 5
अस्य घा वीर ईवतोऽग्नेरीशीत मर्त्यः । तिग्मजम्भस्य मीळ्हुषः ॥
આ અগ্নિનો—વેગવાન દાતા—અધિકાર ખરેખર મર્ત્ય વીરને પ્રાપ્ત થાય છે; તીક્ષ્ણ-જડબાવાળા, બળવાન સહાયક, મીળ્હુષ (આવશ્યક સહાય આપનાર) પર તે સ્વામી બને છે.
Mantra 6
तमर्वन्तं न सानसिमरुषं न दिवः शिशुम् । मर्मृज्यन्ते दिवेदिवे ॥
તેને તેઓ દિવસે દિવસે ઘસીને તેજસ્વી કરે છે—જેમ જીત માટે દોડતા અશ્વને, જેમ દ્યૌનો લાલિમાવાળો શિશુ; એમ કરીને જ્વાળા પોતાની પ્રકાશમાન આકૃતિમાં પરિપૂર્ણ બને છે.
Mantra 7
बोधद्यन्मा हरिभ्यां कुमारः साहदेव्यः । अच्छा न हूत उदरम् ॥
જ્યારે સાહદેવ્ય કુમારે હરિ (બે તામ્રવર્ણ અશ્વો) સાથે મને જગાડ્યો, ત્યારે તે આહ્વાનિત થઈ અમારી તરફ આવ્યો—સીધો હૃદયના ગહન સુધી—યજ્ઞાર્પણ માટેનું દ્વાર ખોલતો.
Mantra 8
उत त्या यजता हरी कुमारात्साहदेव्यात् । प्रयता सद्य आ ददे ॥
અને તે બે યજનીય હરિ (અશ્વો)—સાહદેવ્ય યુવાન પાસેથી—સજ્જ થઈ તરત જ આવી અમને (સહાય) અર્પે છે.
Mantra 9
एष वां देवावश्विना कुमारः साहदेव्यः । दीर्घायुरस्तु सोमकः ॥
હે દિવ્ય અશ્વિનો, આ તમારો (રક્ષિત) સાહદેવ્ય યુવાન છે; સોમક દીર્ઘાયુ બને—તમારી પોષક સમરસતામાં સ્થિર રહે.
Mantra 10
तं युवं देवावश्विना कुमारं साहदेव्यम् । दीर्घायुषं कृणोतन ॥
હે દેવ અશ્વિનો, આ સાહદેવ્ય યુવાનને—તમે બંને—દીર્ઘાયુષ્યવાળો કરો.
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the priestly fire who purifies and completes the sacrifice, carries offerings to the gods, and rewards the generous worshipper with “treasures” (ratna).
Because the fire is tended daily—fed, kept bright, and made steady. The image also suggests inner refinement: attention and discipline make one’s aspiration luminous and effective.
It can be recited at the lighting of a lamp or sacred fire, or before offerings, to invoke clarity, purification, and right order—symbolically asking Agni to carry one’s intention upward.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.