Rig Veda 3.53.19: Mandala 3, Sukta 53, Mantra 19

Sukta 3.53

Rishi: Viśvāmitra / Viśvāmitras

Devata: Indra in surrounding hymn; immediate address includes axle/vehicle-power as sacral instrument

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

अभि व्ययस्व खदिरस्य सारमोजो धेहि स्पन्दने शिंशपायाम् । अक्ष वीळो वीळित वीळयस्व मा यामादस्मादव जीहिपो नः ॥

Transliteration

abhí vyàyasva khadirásya sā́ram ójo dhehi spandané śiṃśápāyām | ákṣa vīḷo íti vīḷita vīḷáyasva mā́ yāmā́d asmā́d áva jīhipo naḥ ||

Translation

ખદિરના સારને વ્યાપી ગ્રહણ કર; શિંશપા-કાઠમાં સ્પંદનમય ગતિમાં ઓજ (બળ) સ્થાપિત કર. હે અક્ષ (ધરી), દૃઢ થા—દૃઢપણે સ્થિર રહી, તારી દૃઢતા વધાર; આ માર્ગથી સરકી ન જા; હે ગતિને ધારણ કરનાર, અમને ત્યજી ન દે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• व्ययस्व: go forth, proceed
• व्ययस्व: (कर्तृ-आदेशः)
• Type: Verb
• Root: √या (याऽ गतौ) + वि (उपसर्ग)

• खदिरस्य: of the khadira-tree (acacia)
• खदिरस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: खदिर (प्रातिपदिक)

• सारम्: pith, essence
• सारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सार (प्रातिपदिक)

• ओजः: strength, vigor
• ओजः: कर्म (धेहि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• धेहि: place, put, bestow
• धेहि: (कर्तृ-आदेशः)
• Type: Verb
• Root: √धा (धाऽ धारणे/स्थापने)

• स्पन्दने: in the shaking/trembling (motion)
• स्पन्दने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: स्पन्दन (प्रातिपदिक; √स्पन्द्)

• शिंशपायाम्: in/at the śiṃśapā-tree
• शिंशपायाम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: शिंशपा (प्रातिपदिक)

• अक्ष: O axle (of the chariot)
• अक्ष: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)

• वीळः: firm, strong
• वीळः: कर्तृ (स्तुत्यर्थे/विशेषणत्वे)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वीळ (प्रातिपदिक; ‘firm/strong’)

• वीळित: made firm, strengthened
• वीळित: —
• Type: Participle
• Root: √वीळ्/√वेल् (स्थैर्ये/दृढीकरणे) → वीळित (कृदन्त)

• वीळयस्व: make (yourself) firm; hold fast
• वीळयस्व: (कर्तृ-आदेशः)
• Type: Verb
• Root: √वीळ्/√वेल् (दृढीकरणे)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• यामात्: from the course/track; from the path
• यामात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: याम (प्रातिपदिक)

• अस्मात्: from this (place/point)
• अस्मात्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अव: down, away
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• जीहिपः: leave off, let go, do not abandon (us)
• जीहिपः: (कर्तृ-आदेशः)
• Type: Verb
• Root: √हाप्/√हा (हाऽ त्यागे) with reduplication → जीहिप (वेदिक-रूप)

• नः: us; our
• नः: कर्म/सम्प्रदान (सन्दर्भानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)