
Sukta 3.36
Viśvāmitra Gāthina (continuing Maṇḍala 3 sequence)
Indra (contextually; hymn continues Indra-Soma motif)
Triṣṭubh
આ સૂક્તમાં ઇન્દ્રને સદા બળવત્તર બનતા વીરસ્વરૂપે આહ્વાન કરવામાં આવે છે—દરેક સોમપિષણ સાથે તે વધુ વિકસે છે અને પોતાના મહાન કર્મોથી “સુપ્રસિદ્ધ/સુશ્રુત” બને છે. સોમની પરિપૂર્ણ કરનારી શક્તિ સાથે ઇન્દ્રની વિસ્તરતી પ્રભુતા જોડાયેલી બતાવવામાં આવે છે; નદીઓનો સમુદ્ર તરફ ધસમસતો પ્રવાહ અપરાજેય ગતિના બ્રહ્માંડીય પ્રતીક રૂપે ઉપસ્થિત થાય છે. અંતે સૂક્ત સીધી યુદ્ધ-પ્રાર્થનામાં પરિપૂર્ણ થાય છે: દાતાર ઇન્દ્ર સાંભળે, અવરોધો (વૃત્રાણિ)ને પ્રહારથી નાશ કરે અને ઉપાસકો માટે ધન-રત્નો જીતે.
Mantra 1
इमामू षु प्रभृतिं सातये धाः शश्वच्छश्वदूतिभिर्यादमानः । सुतेसुते वावृधे वर्धनेभिर्यः कर्मभिर्महद्भिः सुश्रुतो भूत् ॥
વિજય માટે આ અર્પણ-પ્રભૃતિને સ્થાપિત કર; તું તારી સહાયોથી સદા સદા ગતિમાન રહ. જે સુતે-સુતે (દરેક સોમપિષણમાં) બળવર્ધનો દ્વારા વધે છે—અને મહાન કર્મોથી લોકોમાં સુશ્રુત (પ્રસિદ્ધ, સુપ્રમાણિત) થયો છે.
Mantra 2
इन्द्राय सोमाः प्रदिवो विदाना ऋभुर्येभिर्वृषपर्वा विहायाः । प्रयम्यमानान्प्रति षू गृभायेन्द्र पिब वृषधूतस्य वृष्णः ॥
ઇન્દ્ર માટે સોમધારાઓ—પરમ દ્યૌમાંથી જાણીતી—જેઓને ઋભુઓએ, દૃઢ-સંધિવાળા, વહેતી કરી છે. હવે તેમને, અર્પિત થતી વખતે, પકડી લે; હે ઇન્દ્ર, વૃષ-પ્રેરિત સોમનું પાન કર—હે વૃષણ, બળવાન.
Mantra 3
पिबा वर्धस्व तव घा सुतास इन्द्र सोमासः प्रथमा उतेमे । यथापिबः पूर्व्याँ इन्द्र सोमाँ एवा पाहि पन्यो अद्या नवीयान् ॥
પાન કર અને તારા બળમાં વૃદ્ધિ પામ; હે ઇન્દ્ર, તારા માટે આ સુત સોમો પ્રથમ અર્પણ છે—અને આ પણ. જેમ તું પૂર્વકાળના પ્રાચીન સોમો પીતો હતો, તેમ જ આજે પણ, હે પન્ય (પૂજનીય), આ સદા-નવાં આનંદધારાઓ પા.
Mantra 4
महाँ अमत्रो वृजने विरप्श्युग्रं शवः पत्यते धृष्ण्वोजः । नाह विव्याच पृथिवी चनैनं यत्सोमासो हर्यश्वममन्दन् ॥
મહાન, અમાપ, તે કર્મક્ષેત્રમાં વિસ્તરે છે; તેની ઉગ્ર શક્તિ અધિપત્ય પામે છે, તેની ધૃષ્ણુ ઓજસ. ધરતી પણ તેને આવરી શકતી નથી, જ્યારે સોમોએ હર્યશ્વ (તામ્ર-અશ્વવાળા)ને આનંદિત કર્યો હોય.
Mantra 5
महाँ उग्रो वावृधे वीर्याय समाचक्रे वृषभः काव्येन । इन्द्रो भगो वाजदा अस्य गावः प्र जायन्ते दक्षिणा अस्य पूर्वीः ॥
મહાન અને ઉગ્ર, તે વીર્ય માટે વધ્યો છે; કાવ્ય (ઋષિ-પ્રજ્ઞા) વડે વૃષભે સર્વ વ્યવસ્થા કરી છે. ઇન્દ્ર ભગ બને છે—વાજો અને સમૃદ્ધિઓ આપનાર; તેની ગાવો (કિરણો) પ્રગટ થાય છે, અને તેની બહુ પ્રાચીન દક્ષિણાઓ પ્રકટતા તરફ આગળ વધે છે.
Mantra 6
प्र यत्सिन्धवः प्रसवं यथायन्नापः समुद्रं रथ्येव जग्मुः । अतश्चिदिन्द्रः सदसो वरीयान्यदीं सोमः पृणति दुग्धो अंशुः ॥
જ્યારે સિંધવો (નદીઓ) પ્રેરિત પ્રવાહમાં આગળ વધે છે, જેમ જળો રથમાર્ગે રથો સમા સમુદ્ર તરફ જાય છે—ત્યારે એથી પણ ઇન્દ્ર સભા કરતાં વિશાળ બને છે, જ્યારે દૂધાયેલો તેજસ્વી અંશુરૂપ સોમ તેને પરિપૂર્ણ કરે છે.
Mantra 7
समुद्रेण सिन्धवो यादमाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तः । अंशुं दुहन्ति हस्तिनो भरित्रैर्मध्वः पुनन्ति धारया पवित्रैः ॥
સમુદ્રની વિશાળતા સાથે ગતિ કરતાં સિંધવો (નદીઓ) ઇન્દ્ર માટે સુષુત (સારી રીતે પિષાયેલો) સોમ લાવે છે. તેઓ હાથો અને ભરિત્રો (પાત્રો) વડે તેજસ્વી અંશુને દૂહે છે; મધુર મધ્વને પવિત્રો (છાણણ) દ્વારા ધારામાં શુદ્ધ કરે છે.
Mantra 8
ह्रदा इव कुक्षयः सोमधानाः समी विव्याच सवना पुरूणि । अन्ना यदिन्द्रः प्रथमा व्याश वृत्रं जघन्वाँ अवृणीत सोमम् ॥
હ્રદો સમા, સોમધારક કુખિઓ (ગર્ભસ્થાનો) એકસાથે વિસ્તરી અનેક સવન-પ્રેસણોમાં વ્યાપી જાય છે. જ્યારે ઇન્દ્રે પ્રથમ વાર અન્ન-પોષણોને ખુલ્લાં કર્યા, ત્યારે વૃત્રને સંહારી તેણે પોતાના માટે સોમને પસંદ કર્યો.
Mantra 9
आ तू भर माकिरेतत्परि ष्ठाद्विद्मा हि त्वा वसुपतिं वसूनाम् । इन्द्र यत्ते माहिनं दत्रमस्त्यस्मभ्यं तद्धर्यश्व प्र यन्धि ॥
આ અહીં લાવ; કોઈ પણ આ કાર્યને અટકાવવા આસપાસ ઊભો ન રહે. કેમ કે અમે તને ધનોના ધનપતિ તરીકે જાણીએ છીએ. હે ઇન્દ્ર, તારો જે મહાન દાન છે—હે હર્યશ્વ—તે અમને પ્રગટ રીતે અર્પણ કર.
Mantra 10
अस्मे प्र यन्धि मघवन्नृजीषिन्निन्द्र रायो विश्ववारस्य भूरेः । अस्मे शतं शरदो जीवसे धा अस्मे वीराञ्छश्वत इन्द्र शिप्रिन् ॥
હે મઘવન, નૃજીષિન, ઇન્દ્ર—સોમ-પ્રેસણના સ્વામી—અમને સર્વ-વાંછનીય સમૃદ્ધિના પ્રચુર ધન પ્રદાન કર. અમામાં જીવવા માટે સો શરદો સ્થાપ; અમામાં સદાકાળ માટે વીરો સ્થાપ, હે શિપ્રીન ઇન્દ્ર (દૃઢ જડબાવાળા)।
Mantra 11
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
અમે કલ્યાણ માટે, આ યુદ્ધમાં, વાજસાતિ (સમૃદ્ધિ-વિજય) માટે સર્વથી પુરુષાર્થવાન એવા દાનવીર ઇન્દ્રને હર્ષપૂર્વક આવાહન કરીએ છીએ। જે અમારી વાણી સાંભળે છે, સહાય માટે ઉગ્ર છે, સંઘર્ષોમાં સાથે રહે છે; જે વૃત્રણિ (અવરોધો)ને સંહારે છે અને ધનોનો વિજેતા છે।
It praises Indra as the heroic power that grows stronger at every Soma pressing and is asked to grant victory, protection, and wealth by destroying obstacles.
The rivers-to-ocean image shows irresistible movement and expansion, illustrating how Indra’s power becomes vast when Soma fills and strengthens him.
Traditionally it fits Soma-offering rites and Indra-invocations; in a simpler devotional setting it can be recited as a prayer for courage, removal of hindrances, and success in difficult efforts.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.