Rig Veda 3.30.4: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 4

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः । तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः ॥

Transliteration

tváṃ hí ṣmā cyāváyann ácyutāny éko vṛtrā́ cárasi jíghnamānaḥ | táva dyā́vā-pṛthivī́ párvatāso ’nú vratā́ya nímitā iva tasthuḥ ||

Translation

કારણ કે તું જ અચલને પણ કંપાવતો, એકલો જ વૃત્રી (વૃત્ર-બળો) સામે ચાલે છે, તેમને ઘાત કરતો. તારા માટે દ્યાવા-પૃથિવી અને પર્વતો, જાણે માપીને ગોઠવ્યા હોય તેમ, તારા વ્રત (ઋત-નિયમ)ના અનુસરણમાં સ્થિર ઊભા છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• ष्मा: (emphatic particle)
• ष्मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: ष्मा (वैदिक निपात)

• च्यावयन्: causing to move/shake, dislodging
• च्यावयन्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: च्यव् (धातु) → च्यावयति (णिच्-प्रयोग, causative)

• अच्युतानि: the unshaken/immovable (things/ones)
• अच्युतानि: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अच्युत (कृदन्त/विशेषण; a- + च्युत, √च्यव्)

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्यावाचक/विशेषण)

• वृत्रा: Vṛtras (obstacles/foes)
• वृत्रा: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (नाम; दैत्य/शत्रु)

• चरसि: you move/go about
• चरसि: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• जिघ्नमानः: striking, slaying
• जिघ्नमानः: कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: हन् (धातु) → जिघ्न (प्रेसेंट-स्टेम) + शानच्

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
• Type: Noun (compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास: द्यौ/दिव् + पृथिवी)

• पर्वतासः: mountains
• पर्वतासः: कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (नाम)

• अनु: according to, following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• व्रताय: to/for the ordinance, command
• व्रताय: सम्प्रदान (उद्देश्य/अनुगमन-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: व्रत (नाम)

• निमितेव: as if on a fixed mark/measure
• निमितेव: अधिकरण (उपमान-आधारः)
• Type: Adjective + Indeclinable
• Root: निमित (कृदन्त; नि-√मा ‘measure/mark’ → ‘appointed/marked’) + इव

• तस्थुः: stood, remained in place
• तस्थुः: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तस्थौ/तस्थुः (परफेक्ट)