Rig Veda 2.1.3: Mandala 2, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 2.1

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni (identified with multiple devatās)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्न इन्द्रो वृषभः सतामसि त्वं विष्णुरुरुगायो नमस्यः । त्वं ब्रह्मा रयिविद्ब्रह्मणस्पते त्वं विधर्तः सचसे पुरंध्या ॥

Transliteration

tvám agne índro vṛṣabháḥ satā́m asi tváṃ víṣṇur uru-gāyó namasyáḥ | tváṃ brahmā́ rayivíd brahmaṇas pate tváṃ vidhártaḥ sacase púraṃdhyā ||

Translation

હે અગ્નિ, તું ઇન્દ્ર છે—સતામ્ (પ્રકાશમય દેવજન)નો વૃષભ; તું વિષ્ણુ છે—ઉરુગાય, વિશાળ પગલાં ભરનાર, નમસ્કારયોગ્ય. તું બ્રહ્મા છે—રયિ (સમૃદ્ધિ)નો વિદ્, બ્રહ્મણસ્પતિ; હે વિધર્તા, તું પુરંધ્યા (વિચારશક્તિની પૂર્ણતા) સાથે જોડાય છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (समास-प्रत्ययार्थे विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृषभः: bull; the strong one
• वृषभः: कर्तृ (विधेय/विशेषण-भाव)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• सताम्: of the good/true ones; of beings
• सताम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सत् (√अस् ‘to be’ → सत्, वर्तमान-कृदन्त; प्रातिपदिकवत्)

• असि: thou art
• असि: (अस्ति-क्रिया; कर्तृ=त्वम्)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-धातु ‘to be’)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• विष्णुः: Vishnu
• विष्णुः: कर्तृ (विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• उरुगायः: wide-striding / far-going
• उरुगायः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (epithet)
• Root: उरुगाय (प्रातिपदिक; उरु- ‘wide’ + गाय ‘going/striding’/‘praised’—वैदिक विशेषण)

• नमस्यः: to be worshipped; venerable
• नमस्यः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नमस्य (प्रातिपदिक; √नम् ‘to bow’ → नमस्य ‘worthy of homage’)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• ब्रह्मा: the Brahman-priest; sacred utterance/power
• ब्रह्मा: कर्तृ (विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘priestly power/holy word’)

• रयिवित्: finder/knower of wealth
• रयिवित्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रयिविद् (प्रातिपदिक; रयि ‘wealth’ + √विद् ‘to know/find’)

• ब्रह्मणस्पते: O Lord of prayer (Brahmaṇaspati)
• ब्रह्मणस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मणस्-पति (समास-प्रातिपदिक)

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• विधर्तः: O supporter/ordainer
• विधर्तः: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: विधर्तृ (प्रातिपदिक; √धृ ‘to hold’ with vi-; ‘disposer/supporter’)

• सचसे: thou art associated/companied
• सचसे: (अस्ति-सम्बन्ध-क्रिया; कर्तृ=त्वम्)
• Type: Verb
• Root: √सच् (to accompany/attach oneself; ‘to be with’)

• पुरंध्या: with bounty; with abundance
• पुरंध्या: करण (सह/साधन-भावे)
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक; ‘bounty/abundance’, also ‘liberality’)