Sukta 95

Mantra 1

हये जाये मनसा तिष्ठ घोरे वचांसि मिश्रा कृणवावहै नु । न नौ मन्त्रा अनुदितास एते मयस्करन्परतरे चनाहन् ॥

હે જાયે, આ ઘોર ઘડીએ મનથી સ્થિર ઊભી રહો; હવે આપણે વચનોને મિશ્ર સૂર-સંગતિમાં ગૂંથીએ. આ અમારા મંત્રો અનુક્ત કે આધારહીન નથી; તેઓ મધુરતા ઉપજાવે છે અને પોતાની શક્તિથી પરતર દિવસોને પણ આઘાત કરે છે.

Mantra 2

किमेता वाचा कृणवा तवाहं प्राक्रमिषमुषसामग्रियेव । पुरूरवः पुनरस्तं परेहि दुरापना वात इवाहमस्मि ॥

આ તમારી વાણીથી હું શું કરું? હું ઉષાઓમાં અગ્રિય જેવી આગળ નીકળી ગઈ છું. હે પુરૂરવસ, ફરીથી પોતાના અસ્ત (ઘર) તરફ પરત જાઓ; હું પકડવામાં દુષ્પ્રાપ્ય છું—પવન જેવી.

Mantra 3

इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः । अवीरे क्रतौ वि दविद्युतन्नोरा न मायुं चितयन्त धुनयः ॥

શ્રી માટે બાણ સમાન, ઇષુધિ (તરકશ)ના સંગ્રહ સમાન, ગો-લાભ સમાન, સૈકડાઓની વેગવત્તા સમાન—એ રીતે અમારો ક્રતુ (સંકલ્પ) ઝળહળી ઊઠ્યો. પરંતુ ક્રતુમાં વીર વિના, ધુનયઃ (કંપાવનારી શક્તિઓ) આર્ત રોદનને ધ્યાન આપતી નથી, ન તો માયુ (વેદનાભર્યા પ્રયત્ન)ને ઓળખે છે.

Mantra 4

सा वसु दधती श्वशुराय वय उषो यदि वष्ट्यन्तिगृहात् । अस्तं ननक्षे यस्मिञ्चाकन्दिवा नक्तं श्नथिता वैतसेन ॥

અંતરંગ વસુ (ધન) ધારણ કરતી તે, ઉષા સમયે શ્વશુર (વૃદ્ધ અધિકાર/શક્તિ) માટે વયઃ (જીવન-વૃદ્ધિ, પોષણ) શોધે છે, જ્યારે તે અંતિગૃહાત્—ઘર તરફ પાછી વળે છે. તે તેવા લક્ષ્યે પહોંચે છે, જ્યાં દિવસે અને રાત્રે વૈતસેન દ્વારા બંધનો તૂટે છે.

Mantra 5

त्रिः स्म माह्नः श्नथयो वैतसेनोत स्म मेऽव्यत्यै पृणासि । पुरूरवोऽनु ते केतमायं राजा मे वीर तन्वस्तदासीः ॥

દિવસમાં ત્રિવાર વૈતસેન ગાંઠને તોડી નાખે છે; અને તું મને અવિ્યત્યૈ—અખંડ સતતતા માટે—પરિપૂર્ણ કરે છે. હે પુરૂરવસ, તારા કેતુ (પ્રકાશ-ચિહ્ન)ને અનુસરી હું આવી છું; હે વીર, ત્યારે તું જ મારો રાજા હતો, મારી તન્વઃ (દેહધારિત સત્તા)નું બળ હતો.

Mantra 6

या सुजूर्णिः श्रेणिः सुम्नआपिर्ह्रदेचक्षुर्न ग्रन्थिनी चरण्युः । ता अञ्जयोऽरुणयो न सस्रुः श्रिये गावो न धेनवोऽनवन्त ॥

જે સુઝૂર્ણિ (ઝડપે વહેતી) શ્રેણીઓ સુમ્નથી સમૃદ્ધ છે, હૃદયમાં દૃષ્ટિ ધરાવે છે, ગાંઠવાળી નથી—મુક્તપણે ગતિ કરતી છે; તે અરુણ અંજન જેવી વહે છે. શ્રી (શોભા) અને વૃદ્ધિ માટે તે આગળ વધે છે—ગાયો જેવી, કદી ન ખૂટતી દૂધાળ ધેનુઓ જેવી.

Mantra 7

समस्मिञ्जायमान आसत ग्ना उतेमवर्धन्नद्यः स्वगूर्ताः । महे यत्त्वा पुरूरवो रणायावर्धयन्दस्युहत्याय देवाः ॥

તારા જન્મ સમયે જ તેજસ્વી શક્તિઓ હાજર હતી; અને નદીઓ પણ તને વધારતી ગઈ—સુગૂર્તા (સુયોગ્ય માર્ગદર્શન પામેલી). મહાન કાર્ય માટે, હે પુરૂરવસ, દેવોએ તને યુદ્ધ માટે બળ આપ્યું—દસ્યુ-હત્યાઅર્થે, અંધ વિઘ્નકારકોના સંહાર માટે.

Mantra 8

सचा यदासु जहतीष्वत्कममानुषीषु मानुषो निषेवे । अप स्म मत्तरसन्ती न भुज्युस्ता अत्रसन्रथस्पृशो नाश्वाः ॥

પરંતુ જ્યારે માનવ, અમાનુષી ગતિઓ વચ્ચે, નિવાસ કરવા ઇચ્છે છે—જ્યારે તેઓ નશ્વર દેહને ત્યજી દે છે—ત્યારે તેઓ ટકતા નથી. મારે પાસેથી ભયથી ભાગી જાય છે; રથને સ્પર્શતા ઘોડા જેમ ચોંકીને દૂર હટી જાય તેમ.

Mantra 9

यदासु मर्तो अमृतासु निस्पृक्सं क्षोणीभिः क्रतुभिर्न पृङ्क्ते । ता आतयो न तन्वः शुम्भत स्वा अश्वासो न क्रीळयो दन्दशानाः ॥

જ્યારે અસ્પર્શિત મર્ત્ય ભૂમિપ્રતિષ્ઠિત શક્તિઓ અને વિવેકસભર સંકલ્પો (ક્રતુ) દ્વારા અમૃતાઓ સાથે મિશ્રિત થતો નથી, ત્યારે તે પ્રેરણાઓ તેની દેહધારી તનુને શોભાવતી નથી—રમતાં અશ્વો જેમ દાંત મારતાં, અશાંત રહે, તેમ તે પોતાની જ રહીને પણ અસંયોજિત રહે છે.

Mantra 10

विद्युन्न या पतन्ती दविद्योद्भरन्ती मे अप्या काम्यानि । जनिष्टो अपो नर्यः सुजातः प्रोर्वशी तिरत दीर्घमायुः ॥

ઉડતી વિદ્યુત્ઝલક જેવી તે ઝગમે છે, અને મારા માટે ગુપ્ત, ઇચ્છનીય વસ્તુઓને બહાર લાવે છે. ‘તે જન્મ્યો છે’—અપાંનો નર્ય, સુજાત પુત્ર; ઉર્વશી તેને પાર લઈ જાય, દીર્ઘ આયુષ્ય સુધી.

Mantra 11

जज्ञिष इत्था गोपीथ्याय हि दधाथ तत्पुरूरवो म ओजः । अशासं त्वा विदुषी सस्मिन्नहन्न म आशृणोः किमभुग्वदासि ॥

તમે આ રીતે જન્મ્યા; તેથી રક્ષણ (ગોપીથ્ય) માટે તે બળ, હે પુરૂરવસ, તમે મારી અંદર સ્થાપ્યું. છતાં, જાણતી હોવા છતાં, તે દિવસે મેં તમને આજ્ઞા ન આપી; તમે મારી વાત ન સાંભળી—તો પછી આનંદમાં ભાગ ન લેનાર જેવો કેમ બોલો છો?

Mantra 13

प्रति ब्रवाणि वर्तयते अश्रु चक्रन्न क्रन्ददाध्ये शिवायै । प्र तत्ते हिनवा यत्ते अस्मे परेह्यस्तं नहि मूर मापः ॥

હું પ્રતિઉત્તર આપું છું ત્યારે આંસુઓ પાછાં વળી જાય છે; તે રડે છે, પણ શિવાયૈ—પરમ શાંતિ માટે—નહીં. જે તારો ભાગ અસ્મે (અમારી પાસે) છે, તેને હું આગળ ધપાવું છું; પરે હિ—અહીંથી દૂર જા, અસ્તં—અસ્ત તરફ વિદાય થા; હે મૂર (મૂઢ), માપઃ—મારા નજીક ન આવ.

Mantra 14

सुदेवो अद्य प्रपतेदनावृत्परावतं परमां गन्तवा उ । अधा शयीत निॠतेरुपस्थेऽधैनं वृका रभसासो अद्युः ॥

આજે સુદેવઃ (સુ-દેવ, સુપ્રસન્ન) આગળ ઉડી જાય—અનાવૃત્, પાછો ન વળતો—પરાવતં, અતિદૂર અંતર સુધી, પરમાં ગંતવા ઉ, પરમ પર સુધી. ત્યાર પછી તે નિઋતિના ઉપસ્થમાં—વિનાશ/વિઘટનની ગોદમાં—શયીત, સૂઈ રહેશે; અને આજે જ રભસાસઃ વૃકાઃ—ઉગ્ર વાઘિયા/વરુ—તેને ઝપટે પકડી લેશે.

Mantra 15

पुरूरवो मा मृथा मा प्र पप्तो मा त्वा वृकासो अशिवास उ क्षन् । न वै स्त्रैणानि सख्यानि सन्ति सालावृकाणां हृदयान्येता ॥

હે પુરૂરવઃ, મા મૃથા—ન મર; મા પ્ર પપ્તઃ—વિનાશમાં આગળ ધસી ન પડ. મા ત્વા વૃકાસઃ અશિવાસઃ ઉ ક્ષન્—અશિવ (અશુભ) વાઘિયા/વરુ તને ફાડી નાંખે. ન વૈ સ્ત્રૈણાનિ સખ્યાનિ સન્તિ—માત્ર સ્ત્રીસુલભ/બાહ્ય સ્વભાવનાં મૈત્રીઓ ટકતી નથી; એતા હૃદયાનિ સાલાવૃકાણાં—સાલાવૃક (બહારથી મિત્ર, અંદરથી શિકારી) એવા લોકોનાં હૃદયો એવા જ છે.

Mantra 16

यद्विरूपाचरं मर्त्येष्ववसं रात्रीः शरदश्चतस्रः । घृतस्य स्तोकं सकृदह्न आश्नां तादेवेदं तातृपाणा चरामि ॥

જ્યારે હું બહુરૂપા શક્તિ બની મર્ત્યોમાં વિચરતી રહી, રાત્રિઓ અને ચાર ઋતુઓ સુધી નિવાસ કર્યો, અને દિવસમાં માત્ર એક વાર ઘૃતમય મધુરતાનો એક બિંદુ આસ્વાદ્યો—એટલાથી જ, એ જ પ્રમાણથી, હું તૃપ્ત થઈને વિચરું છું.

Mantra 17

अन्तरिक्षप्रां रजसो विमानीमुप शिक्षाम्युर्वशीं वसिष्ठः । उप त्वा रातिः सुकृतस्य तिष्ठान्नि वर्तस्व हृदयं तप्यते मे ॥

હું વસિષ્ઠ, અંતરિક્ષમાં વિચરતી અને રજસના લોકોને માપતી ઉર્વશીને ઉપદેશ આપવા (અને પાછી ફેરવવા) પ્રયત્ન કરું છું. સુકૃત—સારા કર્મનું—દાન તારી પાસે ઊભું છે; પાછી વળ, મારું હૃદય તપે છે.

Mantra 18

इति त्वा देवा इम आहुरैळ यथेमेतद्भवसि मृत्युबन्धुः । प्रजा ते देवान्हविषा यजाति स्वर्ग उ त्वमपि मादयासे ॥

હે ઐળ! આ દેવોએ તને આમ કહ્યું છે: આ રીતે તું મૃત્યુનો બંધુ—મર્ત્યતાથી બંધાયેલો—બને છે. છતાં તારી પ્રજા હવિષા વડે દેવોને યજશે; અને તું પણ સ્વર્ગના તેજમાં દિવ્ય આનંદનો ભાગીદાર થશ.