Rig Veda 10.92.3 — Mandala 10, Sukta 92, Mantra 3

Sukta 10.92

Devata: Primarily Agni and allied fierce powers (ghorāsaḥ; possibly Maruts) in the context of overcoming the Paṇi (withholding darkness)

Samhita Patha (Devanagari)

बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥

Transliteration

báḷasya nīthā́ ví paṇéś ca manmahe vayā́ asya práhutā ā́sūr áttave | yadā́ ghórāso amṛtatvám ā́śatā́d íj jánasya daívyasya carkiran ||

Translation

અમે તેના બળના નેતૃત્વોને અને પાણિનું ભેદન (બંધ ખોલવાનું) મનમાં વિચારીએ છીએ; તેની વયા (પક્ષીરૂપ ઝડપી શક્તિઓ) અસુરત્ત્વ—ભક્ષણ માટે—પ્રહિત કરવામાં આવી. જ્યારે ઘોરાઓ અમૃતત્વને પામ્યા, ત્યારે જ તેમણે દૈવી જનને વિજયઘોષથી ગુંજાવ્યો.

Word by Word

• बळस्य: of strength / of might
• बळस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: बळ (प्रातिपदिक)

• नीथाः: leadings, guidances, conducts
• नीथाः: कर्तृ/विषय (प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: नीथा (प्रातिपदिक; √नी ‘ने’ से भाव/कृदन्त-आधार)

• वि: apart, forth, distinctly
• वि: क्रियाविशेषण (उपसर्गार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• पणेश्च: and of the Paṇi (miser/demon)
• पणेश्च: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

• मन्महे: we think, we consider
• मन्महे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मन् (मन्यते/मन ‘to think, deem’)

• वयाः: vital powers, energies (vigours)
• वयाः: कर्म/विषय (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this (of this one)
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रहुताः: well-invoked, duly called upon
• प्रहुताः: कर्तृ/विशेषण (प्रथमा)
• Type: Participle/Adjective
• Root: प्र-√हु (हवते/जुहोति ‘to offer, invoke’) → प्रहूत (कृदन्त)

• आसुरत्तवे: for (his) asura-might / lordly power
• आसुरत्तवे: सम्प्रदान (चतुर्थी)
• Type: Noun
• Root: आसुरत्त्व (प्रातिपदिक; ‘asura-hood, lordly power’)

• यदा: when
• यदा: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)

• घोरासः: the terrible ones
• घोरासः: कर्तृ (प्रथमा)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: घोर (प्रातिपदिक)

• अमृतत्वम्: immortality
• अमृतत्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक)

• आशत: they attained / reached
• आशत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अश् (अश्नोति/अश् ‘to reach, attain’)

• आत्: then, thereupon
• आत्: सम्बन्ध/निपातार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: आत् (अव्यय/निपात)

• इत्: indeed, just
• इत्: निपातार्थ (एव/नूनम्-बल)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (अव्यय/निपात)

• जनस्य: of the people / of mankind
• जनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• दैव्यस्य: of the divine
• दैव्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चर्किरन्: they made/produced; they fashioned (repeatedly/strongly)
• चर्किरन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति ‘to do, make’) → चर्किर् (वेदिक-रूप; तीव्र/आवृत्ति-प्रयोग)