Sukta 92

Mantra 1

यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥

યજ્ઞનો તમારો રથ્ય (રથચાલક), વિશ્પતિ (પ્રજાનો અધિપતિ), વિશાં હોતૃ (કુલોનો હોતૃ), રાત્રિઓનો અતિથિ, વિભાવસુ (સર્વત્ર પ્રકાશમાન)—દહતો, સૂકા સમિધોમાં પરિશ્રમ કરે છે. તે વૃષા (બળવાન) કેતુ (પ્રકાશચિહ્ન), યજનીય (પૂજ્ય), પોતાને દ્યૌ (આકાશ) સુધી વિસ્તારે છે.

Mantra 2

इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥

આ તેજથી અભિષેક કરવા તત્પર એવો અગ્નિ—ઉભયે (દિવ અને પૃથ્વી/બન્ને પક્ષો)એ ધર્મનો ધારક, વિદથ (સભા-યજ્ઞ)નો સાધક તરીકે સ્થાપ્યો છે. રાત્રિના જ્વાલા સમો, ઉષાઓ તેને પુરોહિતરૂપે આગળ સ્થાપે છે; અરુણ (રુદ્ર/લાલિમાવાન)ના તનૂનપાતને અહીં પ્રતિષ્ઠિત કરવામાં આવે છે.

Mantra 3

बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥

અમે તેના બળના નેતૃત્વોને અને પાણિનું ભેદન (બંધ ખોલવાનું) મનમાં વિચારીએ છીએ; તેની વયા (પક્ષીરૂપ ઝડપી શક્તિઓ) અસુરત્ત્વ—ભક્ષણ માટે—પ્રહિત કરવામાં આવી. જ્યારે ઘોરાઓ અમૃતત્વને પામ્યા, ત્યારે જ તેમણે દૈવી જનને વિજયઘોષથી ગુંજાવ્યો.

Mantra 4

ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥

ઋતની પ્રસૃતિ તો વિશાળ, દુરુ-વ્યચો દ્યૌ છે—દૂર સુધી વ્યાપતી; મહાન, અતિ પ્રશંસનીય અરમતિને નમસ્કાર. ઇન્દ્ર, મિત્ર, વરુણએ તેને એકસાથે જાણી લીધું છે; તેમજ ભગ અને સવિતા—શુદ્ધ દક્ષ (વિચાર-વિવેક)વાળા.

Mantra 5

प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥

રુદ્ર પ્રેરક સાથે આગળ નદીઓ ગતિ કરે છે; પૃથ્વી પર સર્વત્ર મહાન અરમતિને તેઓ ધારણ કરે છે. જેમની સાથે પરિભ્રમણ કરનાર (પરિજ્મા) વિશાળ ઢાળાઓની પરિક્રમા કરે છે—ગર્જના કરતાં—તે પોતાના ગર્ભમાં રહેલું સર્વ જળથી સિંચે છે.

Mantra 6

क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥

બળવાન રુદ્રો, સર્વ જનસમુદાયોના મરુતો, દ્યૌના શ્યેન સમા, અસુરના નિવાસરૂપ શક્તિઓ—તેમના દ્વારા વરુણ જુએ છે; મિત્ર, અર્યમન, ઇન્દ્ર પણ; દેવો દ્વારા, ઝડપી (અર્વશ) દ્વારા—સદા ઝડપી.

Mantra 7

इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥

ઇન્દ્રમાં તેમણે બળ પ્રાપ્ત કર્યું, અધિકાર-સાધનામાં વધતા; સૂર્ય દૃષ્ટિમાં, અને વૃષભ પુરુષાર્થમાં. જે કારીગરો યોગ્ય હતા, તેમણે માનવ-નિવાસસ્થાનોમાં તેના માટે જોડાયેલ વજ્ર ઘડ્યો.

Mantra 8

सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥

સૂર્ય પણ અને તેના હરિત (ઝડપદાર) અશ્વો પણ તેના દ્વારા જ ગતિ પામે છે; ઇન્દ્રની અતિશય તવીયસ્ (પરાક્રમશાળી) શક્તિથી કોણ જ નિર્ભય રહી શકે? ભીમ વृषભના જઠરથી બળવાન શ્વાસ—શક્તિનો પ્રાણ—ઉદ્ભવે છે; દિવસે દિવસે સહુરિ (અડગ) બળ આગળ ધકેલાય છે, અપરાજિત.

Mantra 9

स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥

આજે તમે રુદ્ર—શિક્વસે (જ્ઞાની/પ્રજ્ઞાવાન)—માટે સ્તોમ (સ્તુતિગીત) રચો; ક્ષયદ્વીર (વીરતા સ્થાપનાર સ્વામી) માટે નમસ્કારથી અર્પણ કરો. જે શક્તિઓથી તે શિવ (કલ્યાણકારી) અને સ્વવાં (સ્વાધીન) છે—એવયાવ (સહાયક) બળોથી—તે દિવ્ય લોકમાંથી સ્વયશા (સ્વપ્રકાશ) તેજોને નિકામ (અંતર ઇચ્છા) અનુસાર વિસ્તારે છે.

Mantra 10

ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥

તેઓ જ પ્રજાના (માનવ-ભવિતવ્યના) માટે વાણીનું વિશાળ શ્રવઃ (યશ/કીર્તિ) વહન કરીને લાવ્યા—બૃહસ્પતિ, વृषભ, સોમજામય (સોમનો સગો). યજ્ઞોથી અથર્વા પ્રથમ કાર્યવિધિઓને સ્થાપિત કરી; દેવો દક્ષ (કૌશલ) સાથે—ભૃગુઓ—સમ્યક્ ચિકિત્રિરે (સમગ્ર વિવેક/અખંડ જ્ઞાન) સુધી પહોંચ્યા.

Mantra 11

ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥

નિઃસંદેહ—સર્જનબીજથી સમૃદ્ધ દ્યાવા-પૃથિવી, નરાશંસ, ચતુરંગ શક્તિ, યમ અને અદિતિ; દેવ ત્વષ્ટા—આકારક, દ્રવિણોદા (સમૃદ્ધિદાતા) ઋભુક્ષણ; તેમજ મરુતો અને વિષ્ણુ—આ સૌએ જ વિસ્તૃત લોકોને અર્જિત કરીને આગળ વધતા આત્મા માટે તેમને ધારણ કર્યા છે.

Mantra 12

उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥

અને અમને ઉર્વિયા, કવિ—ઉશિજામ્—સર્પ, બુધ્ન્ય—હવિ અર્પણના કર્મમાં—સાંભળે. દિવિ-ક્ષિતામાં વિચરતા સૂર્ય અને ચંદ્ર, શમી અને નહુષની પ્રકાશિત ધિયા વડે, આ (અમારા આહ્વાન) પ્રત્યે જાગે અને અમામાં તેને ચેતન કરે.

Mantra 13

प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥

પૂષા અમારી યાત્રાને આગળ ધપાવે; વિશ્વદેવ્યો રક્ષા કરે; અપાં નપાત્ કાવલ કરે; વાયુ અમારી ઇષ્ટિ માટે સહાય કરે. વધુ પ્રકાશમય કલ્યાણ તરફ વળતા પ્રાણનું સ્તવન કરો; અને સુહવા અશ્વિનો, પોતાના ગમનમાં, આ (અમારી વાણી) સાંભળે.

Mantra 14

विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥

અભય એવા આ સર્વ જનસમૂહો ઉપર અધિષ્ઠિત, સ્વયં-યશસ્વી (સ્વપ્રકાશમાન) પરમને અમે ગીર્ભિઃ—પ્રેરિત સ્તુતિ-વચનો વડે ગાઈએ છીએ. સર્વ ગ્નાભિઃ—દિવ્ય શક્તિઓ સાથે—અનર્વણ, અખંડિત અને અચ્યુત એવી અદિતિને અમે સ્વીકારીએ છીએ; ઉષાના પ્રાગટ્યમાં યુવાન, મનુષ્યમાં આનંદ પામનાર, સત્ય પતિ (પ્રભુ)ને.

Mantra 15

रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥

અહીં જન્મથી પ્રાચીન અઙ્ગિરા રેભ—પ્રેરિત નાદ—ઉચ્ચારે છે; ઊર્ધ્વ થયેલા ગ્રાવાણ (સોમ-પેષણ પથ્થરો) અધ્વર—યજ્ઞ—તરફ દૃષ્ટિ કરે છે. આ સાધનો વડે વિશાળ (વિહાયાઃ) વિચક્ષણ—સુસ્પષ્ટદર્શી—બન્યો; પાથઃ સુમેકં—માર્ગ સુસ્થિર થયો, જેમ સ્વધિતિઃ—અંતર્દૃષ્ટિની કૂહાડી—વનન્વતિ, વધારાને કાપી માર્ગ ખોલે છે.