Rig Veda 10.91.8: Mandala 10, Sukta 91, Mantra 8

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)

Devata: Agni

Chandas: Nicṛj Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनमग्निं होतारं परिभूतमं मतिम् । तमिदर्भे हविष्या समानमित्तमिन्महे वृणते नान्यं त्वत् ॥

Transliteration

medhā-kāráṃ vidáthasya pra-sā́dhanam agníṃ hótāraṃ pari-bhūtámam matím | tám íd árbhe havíṣyā samānám ít tám ín mahé vṛṇate nā́nyaṃ tvát ||

Translation

અગ્નિ—મેધાનો ઘડનાર, વિદથ (યજ્ઞસભા)નો પ્રસાધક, હોતા, સર્વોત્કૃષ્ટ મતિ (બુદ્ધિ)—એ જ એકને અમે હવિષ્ય સાથે અર્પણમાં, નાના અને મહાન બંને કાર્યમાં, પસંદ કરીએ છીએ; તારા સિવાય બીજાને અમે અમારા મહાકાર્ય માટે સ્વીકારતા નથી.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मेधाकारम्: the maker/producer of wisdom (wise-creating)
• मेधाकारम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun (compound)
• Root: मेधा-कार (प्रातिपदिक; कार < √कृ ‘to make/do’)

• विदथस्य: of the assembly/ritual session
• विदथस्य: सम्बन्ध (प्रसाधनम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• प्रसाधनम्: the arranger/finisher, the means of accomplishment
• प्रसाधनम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: प्र-साधन (प्रातिपदिक; साधन < √साध ‘to accomplish/prepare’)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म (वृणते)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• होतारम्: the Hotar (invoking priest)
• होतारम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक; -तृ कर्तरि, √हु ‘to sacrifice/invoke’)

• परिभूततमम्: the most surpassing/most excellent
• परिभूततमम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: परि-भूत-तम (भूत < √भू ‘to be’; तम = superlative suffix)

• मतिम्: thought, insight, intention
• मतिम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण/सम्बन्धः—‘as thought/insight’)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (वृणते—‘him’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इद्: indeed, just
• इद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अर्भे: in the young one / in the small (i.e., in the child/young man; contextually ‘in the novice/young’)
• अर्भे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अर्भ (प्रातिपदिक)

• हविष्या: with oblations / (things) fit for offering
• हविष्या: करण (means: ‘with oblations’)
• Type: Adjective/Noun (ritual epithet)
• Root: हविष्य (प्रातिपदिक; from हविस्) अथवा हविष्या (विशेषण-प्रातिपदिक)

• समानम्: the same, common (to all)
• समानम्: कर्म-विशेषण (तम्/अग्निम्) अथवा सहभाव-निर्देश
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात; इद्-रूपान्तरम्)

• तम्: him
• तम्: कर्म (वृणते) पुनरुक्त्या बलम्
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इन्: indeed, precisely
• इन्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इन् (निपात; ‘in/indeed’—वेदिक emphatic)

• महे: in/for the great (occasion/rite)
• महे: अधिकरण (sphere/occasion) अथवा प्रयोजन-निर्देश
• Type: Adjective used substantively (collective) / Noun
• Root: महि/मह (प्रातिपदिक; ‘great’)

• वृणते: they choose
• वृणते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणुते) ‘to choose’

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: कर्म (वृणते—‘another’)
• Type: Adjective used substantively
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• त्वत्: than you / from you
• त्वत्: अपादान (comparison/separation: ‘than you’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)