
Sukta 10.58
Manas (to be recalled) with Yama as the deathward attractor in the imagery
આ સૂક્ત એક ઉપચારાત્મક આહ્વાન છે: ભટકતું મન (મનસ્) ફરીથી જીવતા શરીરમાં અને “જીવનના ઘર” (ક્ષય)માં પાછું લાવી સ્થિર બેસાડવા માટે. કલ્પચિત્રમાં જો તે યમ તરફ—મૃત્યુદિશાની ખેંચ તરફ—સરકી જાય, તો ગાયક વિધિપૂર્વક તેને બોલાવી પાછું વાળી દે છે. ધ્રુવપદ જેવી પંક્તિઓમાં મન ક્યાં ક્યાં ગયું હોઈ શકે (મૃત્યુ, જળ, વનસ્પતિ/ઔષધિઓ, ભૂત અને ભવિષ્ય) તેની ગણતરી કરીને, સતત જીવન, એકરૂપતા અને કલ્યાણ માટે તેને પાછું ફેરવવામાં આવે છે.
Mantra 1
यत्ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
જો તારો મન યમ વૈવસ્વત પાસે દૂર ચાલ્યો ગયો હોય, તો એ જ મનને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—જીવનના ગૃહમાં સ્થિર નિવાસ માટે, જીવવા માટે.
Mantra 2
यत्ते दिवं यत्पृथिवीं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
જો તારો મન દ્યૌ તરફ, જો પૃથ્વી તરફ દૂર ચાલ્યો ગયો હોય, તો એ જ મનને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—સ્થિર નિવાસ માટે, જીવવા માટે.
Mantra 3
यत्ते भूमिं चतुर्भृष्टिं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
જો તારો મન ચતુર્ભૃષ્ટિ ધરતી પર દૂર સુધી ચાલ્યું ગયું હોય, તો એ જ મનને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—સ્થિર નિવાસ માટે, જીવન માટે.
Mantra 4
यत्ते चतस्रः प्रदिशो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
જો તારો મન ચારેય પ્રદિશાઓમાં દૂર સુધી ચાલ્યું ગયું હોય, તો એ જ મનને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—સ્થિર નિવાસ માટે, જીવન માટે.
Mantra 5
यत्ते समुद्रमर्णवं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
જો તારો મન સમુદ્રસમાન અર્ણવમાં—અપાર તરંગિત જળમાં—દૂર સુધી ચાલ્યું ગયું હોય, તો એ જ મનને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—સ્થિર નિવાસ માટે, જીવન માટે.
Mantra 6
यत्ते मरीचीः प्रवतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (તને), તારી જે મરીચિઓ—પ્રવાહમાન કિરણો—અને ગતિના ઢાળવાળા માર્ગો પર તારો મન દૂર સુધી ચાલ્યો ગયો છે, તે બધું અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—તારા ક્ષય (સ્થિર નિવાસ) અને તારા જીવસે (જીવન) માટે।
Mantra 7
यत्ते अपो यदोषधीर्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (તને), તારો મન જે કંઈ દૂર સુધી અપઃ (જળો)માં અને ઓષધીઃ (ઔષધિઓ/વનસ્પતિઓ)માં ચાલ્યો ગયો છે, તે બધું અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—તારા ક્ષય (સ્થિર નિવાસ) અને તારા જીવસે (જીવન) માટે।
Mantra 8
यत्ते सूर्यं यदुषसं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (તને), તારો મન જે કંઈ દૂર સુધી સૂર્ય તરફ અને ઉષસ્ (ઉષા/પ્રભાત) તરફ ચાલ્યો ગયો છે, તે બધું અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—તારા ક્ષય (સ્થિર નિવાસ) અને તારા જીવસે (જીવન) માટે।
Mantra 9
यत्ते पर्वतान्बृहतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (પુરુષ), તારા અંદરનું જે મન મહાન પર્વતો તરફ દૂર દૂર ચાલ્યું ગયું છે—તેને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવી લાવીએ છીએ, સ્થિર નિવાસ (ક્ષય) અને જીવન (જીવસે) માટે.
Mantra 10
यत्ते विश्वमिदं जगन्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (પુરુષ), તારા અંદરનું જે મન આ સમગ્ર ચલિત જગતમાં દૂર દૂર ચાલ્યું ગયું છે—તેને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવી લાવીએ છીએ, સ્થિર નિવાસ (ક્ષય) અને જીવન (જીવસે) માટે.
Mantra 11
यत्ते पराः परावतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (પુરુષ), તારા અંદરનું જે મન પરે—પારનાં વધુ પાર પ્રદેશોમાં—દૂર દૂર ચાલ્યું ગયું છે—તેને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવી લાવીએ છીએ, સ્થિર નિવાસ (ક્ષય) અને જીવન (જીવસે) માટે.
Mantra 12
यत्ते भूतं च भव्यं च मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
હે (પુરુષ), તારા અંદરનું—તારું મન—જે ભૂત અને ભવ્ય તરફ દૂર દૂર ચાલ્યું ગયું છે, તેને અમે અહીં તારી પાસે પાછું ફેરવીએ છીએ—તારા સ્થિર નિવાસ માટે અને તારા જીવિત રહેવા માટે.
It is a healing hymn that ‘calls back’ a person’s mind when it feels lost, scattered, or drawn toward death or unconsciousness. The refrain turns the mind back “here” for stable dwelling and living.
Yama represents the deathward direction—the realm the mind may drift toward in severe illness, shock, or despair. The hymn does not worship Yama here; it uses him as the image of danger from which the mind is recalled.
Traditionally it can be recited as a supportive recovery prayer for someone who has fainted, is very ill, frightened, or mentally unsettled. The recitation is paired with calming actions like water-sprinkling, herbal support, or a simple fire offering, to help the person feel present and grounded.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.