Rig Veda 10.45.9: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 9

Sukta 10.45

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यस्ते अद्य कृणवद्भद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तमग्ने । प्र तं नय प्रतरं वस्यो अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ ॥

Transliteration

yás te adyá kṛṇávad bhadrá-śoce ’pū́paṃ deva ghṛtávantam agne | prá táṃ naya prataráṃ vásyo áchā́bhi súmnaṃ deva-bháktam yaviṣṭha ||

Translation

હે ભદ્રશોચે દેવ, હે અગ્નિ—જે કોઈ આજે તારા માટે ઘૃતવંત અપુપ (યજ્ઞકેક) તૈયાર કરે, તેને તું આગળ દોરી જા: વધુ ઉત્તમ અને વાંછનીય અવસ્થાની તરફ, દેવભક્ત સુમ્ન (દેવો સાથે વહેંચાતી કૃપા) તરફ—હે યવಿಷ್ಠ (સૌથી યુવાન, પ્રબળ જ્વાળા)।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः—यः … सः)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्य: today, now
• अद्य: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• कृणवत्: made, prepared
• कृणवत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• भद्रशोचे: O you of auspicious flame/splendour
• भद्रशोचे: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: भद्र- + शोचि- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)

• अपूपम्: a cake (sacrificial bread)
• अपूपम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अपूप- (प्रातिपदिक)

• देव: O god
• देव: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• घृतवन्तम्: rich in ghee, ghee-laden
• घृतवन्तम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: घृत- + वन्त् (प्रातिपदिक; मतुप्/वन्त्-प्रत्ययान्त)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• तम्: him/it
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नय: lead, conduct
• नय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)

• प्रतरम्: further, onward; more forward
• प्रतरम्: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable (comparative adverb)
• Root: प्रतरम् (अव्यय/तुलनात्मक-रूप) < प्र + तर

• वस्यः: to a better (place/state), more excellent
• वस्यः: कर्म/गत्यर्थे लक्ष्य (गन्तव्य-भावः)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: वसु- (प्रातिपदिक) → वस्यस् (तुलनात्मक)

• अच्छा: towards, unto
• अच्छा: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (अव्यय)

• अभि: towards, upon
• अभि: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• सुम्नम्: favour, grace, blessing
• सुम्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सुम्न- (प्रातिपदिक)

• देवभक्तम्: bestowed by the gods / god-granted
• देवभक्तम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective (past participle used adjectivally)
• Root: देव- + भक्त- (कृदन्त; √भज् ‘to share/portion, to bestow’)

• यविष्ठ: O youngest (most youthful)
• यविष्ठ: सम्बोधन
• Type: Adjective (superlative, vocative)
• Root: युव- (प्रातिपदिक) → यविष्ठ (अतिशय/सुपरलेटिव)