Sukta 23
Sukta 10.23
Vimada (Vaimada) (traditional attribution for RV 10.23)
Indra
Trishtubh (likely; requires metrical verification)
ઋગ્વેદ 10.23 ઇન્દ્રનું સંક્ષિપ્ત સ્તુતિગાન છે. તેમાં કવિ-યજમાન વજ્રધારી રથયોદ્ધા ઇન્દ્રને આહ્વાન કરે છે—જે સીમાઓ અને અવરોધોને ભેદી પોતાના સાથીઓને ધન અને બળ વહેંચે છે. ચિત્રણ જીવંત અને દેહસંબંધિત છે: ઇન્દ્રની દાઢી કંપે છે, તેના ગણો ગતિ કરે છે, વરસાદ અને પવન પ્રતિસાદ આપે છે—આ રીતે યુદ્ધશક્તિનું જોડાણ ફળદ્રુપતા અને સોમપ્રેરિત ઉલ્લાસ સાથે થાય છે. સ્તુતિ અંતે એવી પ્રાર્થનાથી પૂર્ણ થાય છે કે દ્રષ્ટા વિમદასთან ઇન્દ્રની મિત્રતા અખંડ રહે અને ઉપાસકો માટે શુભપ્રદ બને.
Mantras
Mantra 1
यजामह इन्द्रं वज्रदक्षिणं हरीणां रथ्यं विव्रतानाम् । प्र श्मश्रु दोधुवदूर्ध्वथा भूद्वि सेनाभिर्दयमानो वि राधसा ॥
અમે વજ્ર-દક્ષિણ ઇન્દ્રને યજ્ઞ કરીએ છીએ—હરિઓના રથિય, સીમાઓને ભેદી આગળ વધનાર. તેની દાઢી ધ્રુજારી ઊઠે છે; તે ઊર્ધ્વ ઊઠે છે, પોતાની સેનાઓ સાથે વહેંચતો, રાધસ્ (સમૃદ્ધિ/દાન)ને વિભાજિત કરતો.
Mantra 2
हरी न्वस्य या वने विदे वस्विन्द्रो मघैर्मघवा वृत्रहा भुवत् । ऋभुर्वाज ऋभुक्षाः पत्यते शवोऽव क्ष्णौमि दासस्य नाम चित् ॥
હવે તેની બે હરી શક્તિઓ, વનમાં પ્રાપ્ત થઈ, ધનને શોધી કાઢે છે; ઇન્દ્ર દાનો દ્વારા દાતાર બને છે, વૃત્રહા—આવરણ-હંતક. ઋભુ, વાજ, ઋભુક્ષાન—શવ (બળ) શાસન કરે છે; હું શત્રુ દાસનું નામ સુધી ઘસી નાંખું છું.
Mantra 3
यदा वज्रं हिरण्यमिदथा रथं हरी यमस्य वहतो वि सूरिभिः । आ तिष्ठति मघवा सनश्रुत इन्द्रो वाजस्य दीर्घश्रवसस्पतिः ॥
જ્યારે સુવર્ણ વજ્ર, અને પછી તે રથ—જેને તેની બે હરી શક્તિઓ વહન કરે છે—સૂરિભિઃ (પ્રકાશિત ઋષિઓ) વચ્ચે તૈયાર થાય છે, ત્યારે પ્રાચીન-પ્રસિદ્ધ મઘવા ઇન્દ્ર આસન ગ્રહણ કરે છે—વાજનો પતિ, દીર્ઘ-શ્રવસ (દૂર સુધી વ્યાપતી કીર્તિ)નો સ્વામી.
Mantra 4
सो चिन्नु वृष्टिर्यूथ्या स्वा सचाँ इन्द्रः श्मश्रूणि हरिताभि प्रुष्णुते । अव वेति सुक्षयं सुते मधूदिद्धूनोति वातो यथा वनम् ॥
એ તો હવે—વૃષ્ટિ (વરસાદ) પોતાની ટોળકી સાથે, ઇન્દ્રને પોતાનો સાથી બનાવીને આવે છે; હરિત (તામ્રવર્ણ) શક્તિઓથી તે પોતાની દાઢીને છાંટે છે. તે સુન્દર નિવાસ તરફ નીચે ઉતરે છે; સુત મધુ (સોમ) પર તે સત્તાને ધૂંધીને હલાવે છે, જેમ પવન વનને હલાવે છે.
Mantra 5
यो वाचा विवाचो मृध्रवाचः पुरू सहस्राशिवा जघान । तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसि पितेव यस्तविषीं वावृधे शवः ॥
જે વાણી વડે બહુજનને—વિકૃત વાણીવાળાં, હજાર હાનિકારક યુક્તિઓ ધરાવનારાં—પાતાળે પાડી દે છે; એ જ, એ જ તેની પૌંસ્યતા (પુરુષાર્થ) અમે ગાઈએ છીએ. પિતાની જેમ, જે પોતાના બળથી અમામાં તવીષી અને શવસ્ (શક્તિ) વધાર્યો છે.
Mantra 6
स्तोमं त इन्द्र विमदा अजीजनन्नपूर्व्यं पुरुतमं सुदानवे । विद्मा ह्यस्य भोजनमिनस्य यदा पशुं न गोपाः करामहे ॥
હે ઇન્દ્ર, વિમદાઓએ તારા માટે સ્તોમ (સ્તુતિગીત) જનમાવ્યો—અપૂર્વ, અતિપ્રચુર—સુદાનવ (સારા દાતા) માટે. કારણ કે અમે આ અધિપત્યશીલ શક્તિનું ભોજન (આનંદ/પોષણ) જાણીએ છીએ: જ્યારે અમે તેને આપણું કરીએ, જેમ ગોપાળાઓ પશુને સુરક્ષિત કરે છે (કિરણો/જ્ઞાન સમાન).
Mantra 7
माकिर्न एना सख्या वि यौषुस्तव चेन्द्र विमदस्य च ऋषेः । विद्मा हि ते प्रमतिं देव जामिवदस्मे ते सन्तु सख्या शिवानि ॥
હે ઇન્દ્ર, તારી અને ઋષિ વિમદની આ સખ્યતા કોઈ પણ રીતે તોડી ન નાખે. હે દેવ, અમે તારી પ્રેરક, આગળ દોરી જતી પ્રજ્ઞા જાણીએ છીએ—ઘરના જ સ્વજન જેવી આત્મીય. આ સખ્યતાઓ અમારે માટે કલ્યાણકારી અને શિવ (મંગલમય) બને.
Frequently Asked Questions
It is a hymn to Indra praising his thunderbolt power, his ability to break obstacles, and his generosity in giving strength and wealth. It also links Indra with rain, wind, and Soma-inspired energy.
The beard imagery is a vivid way to show Indra’s vigorous, storm-like presence—sprinkling, shaking, and stirring the world. It connects bodily power with cosmic effects like rain and wind.
It asks that no one break the bond of friendship between Indra and the seer Vimadá. The worshippers affirm they know Indra’s guiding help and pray that this friendship remains auspicious for them.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.