Sukta 140
Sukta 10.140
Agni
Trishtubh (probable)
આ છ ઋચાઓનું સૂક્ત અગ્નિનું સ્તુતિગાન કરે છે—તે વ્યાપક તેજથી ઝળહળતો, સર્વને પ્રકાશિત કરનાર શક્તિ છે; તેના કિરણો અને બળ ઉપાસકમાં વિજયદાયી સમૃદ્ધિ (વાજ) સ્થાપે છે. અગ્નિ લોકોમાં વિસ્તરે, યજમાનને ધન અને કાર્યસાધક ઇચ્છાશક્તિ/સંકલ્પ (ક્રતુ)થી સમૃદ્ધ કરે એવી પ્રાર્થના કરે છે. દરેક યુગમાં માનવ આશીર્વાદ માટે અગ્નિને અગ્રસ્થાને સ્થાપે છે અને તેને ઋત-વાહક દૈવી નેતા તરીકે ગાય છે—એવું આ સૂક્ત પુષ્ટિ કરે છે.
Mantras
Mantra 1
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसो । बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे ॥
હે અગ્નિ, તારો શ્રવઃ (યશ) અને તારી વયઃ (પોષક સમૃદ્ધિ) મહાન છે; હે વિભાવસુ (સર્વપ્રકાશક), તારી જ્વલંત અર્ચિઓ તેજથી ઝળહળે છે. હે બૃહદ્ભાનુ (વિશાળ તેજવાળા), તું પોતાના શવસ્ (બળ) વડે દાશુષે (દાનકર્તા) કવિને ઉકથ્ય વાજ (સ્તુતિને યોગ્ય વિજયી બળ/સમૃદ્ધિ) અર્પે છે.
Mantra 2
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा अनूनवर्चा उदियर्षि भानुना । पुत्रो मातरा विचरन्नुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥
પાવકવર્ચાઃ (પવિત્ર કરનાર તેજ) શુક્રવર્ચા (ઉજ્જ્વલ તેજ) અને અનૂનવર્ચા (અક્ષય તેજ) સાથે તું પોતાના ભાનુ (કિરણ) વડે ઉપર ઉદય પામે છે. બે માતાઓ (દ્યાવા-પૃથિવી) વચ્ચે વિચરતો પુત્ર સમ, તું અમારી સહાય માટે નજીક આવે છે; તું રોદસી—ઉભે, બંને લોકોને (આકાશ અને પૃથ્વી) પરિપૂર્ણ કરે છે.
Mantra 3
ऊर्जो नपाज्जातवेदः सुशस्तिभिर्मन्दस्व धीतिभिर्हितः । त्वे इषः सं दधुर्भूरिवर्पसश्चित्रोतयो वामजाताः ॥
હે ઊર્જાના નપાત્, હે જાતવેદસ્ (જન્મોના જ્ઞાતા), અમારી સુશસ્તિઓ (શુભ સ્તુતિઓ)થી આનંદિત થા, અને અમારી ધીતિઓ (ધ્યાન-વિચાર)થી સ્થિર કરાયેલો રહ. તારા અંદર ઇષઃ (પ્રેરણાઓ/આકાંક્ષાઓ) એકત્રિત થાય છે—બહુરૂપ, બહુ તેજસ્વી, ચિત્રોતયઃ (વિવિધ સહાયવાળી), અને વામજાતાઃ (આનંદમાંથી જન્મેલી).
Mantra 4
इरज्यन्नग्ने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम् ॥
હે અગ્નિ, અભિલાષાથી તેજસ્વી બની, અમર એવા તું અમારી અંદરનાં જનસમૂહો સાથે વિસ્તર; અમારા માટે રાયઃ—સમૃદ્ધિઓ—પ્રસરાવ. તું પોતાના દૃશ્ય વપુની શોભાથી વિશેષ પ્રકાશે છે; તું સાનસિ ક્રતુ—વિજયકારી સંકલ્પ-શક્તિ, કર્મની અસરકારક પ્રેરણા—ને પરિપૂર્ણ કરે છે.
Mantra 5
इष्कर्तारमध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तं राधसो महः । रातिं वामस्य सुभगां महीमिषं दधासि सानसिं रयिम् ॥
તું અધ્વર યજ્ઞનો ઇષ્કર્તા—ઘડનાર—છે, પ્રચેતા—દૂરદર્શી—છે; મહાન રાધસઃ—ઐશ્વર્યની મહિમામાં—નિવાસ કરનાર છે. તું વામ—પ્રિય—આનંદની રાતિ, શુભાગી અને વિશાળ, સ્થાપે છે; તું મહી ઇષં—મહાન પ્રેરણા—અને સાનસિ રયિ—વિજયકારી ધન-સમૃદ્ધિ, અસ્તિત્વની પૂર્ણતા—ધરે છે.
Mantra 6
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतमग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा ॥
મનુષ્યો સુમ્ન—આનંદ-કલ્યાણ—માટે અગ્નિને પુરો, આગળ, સ્થાપે છે—ઋતાવાન, મહિષ, વિશ્વદર્શત અગ્નિ. હે દૈવ્ય, શ્રુત્કર્ણ—જાગૃત કાનવાળો—અને સપ્રથસ્તમ—અતિ વિશાળ વ્યાપનારો—તું; માનુષ યુગોએ પોતાની ગિરા—સ્તુતિ-વાણી—થી તને ગાયું છે.
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the radiant divine fire who brings prosperity and victorious energy (vāja) and strengthens the worshipper’s effective will (kratu), while upholding Ṛta (cosmic order).
Because Agni is placed at the beginning of worship as the leading power of the rite—he receives offerings first and carries them to the gods, so he is established ‘puro’ (in front).
Vāja is victorious strength and plenitude that helps one succeed; kratu is the capable will or effective intelligence that makes the sacrifice and one’s work fruitful.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.