Mantra 5
Sukta 10.127
Devata: Rātrī
Samhita Patha (Devanagari)
नि ग्रामासो अविक्षत नि पद्वन्तो नि पक्षिणः । नि श्येनासश्चिदर्थिनः ॥
Samhita Patha (IAST)
नि ग्रामा॑सो अविक्षत॒ नि प॒द्वन्तो॒ नि प॒क्षिण॑: । नि श्ये॒नास॑श्चिद॒र्थिन॑: ॥
Transliteration
ní grāmā́so avikṣata ní padvánto ní pakṣíṇaḥ | ní śyenā́saś cid arthínaḥ ||
Translation
નિવાસસ્થાનો શાંત થયા; પગપાળા ચાલનારાં અને પંખીધારી પ્રાણીઓ સ્થિર થયા; લક્ષ્ય શોધતા તીક્ષ્ણ ઉડાનવાળા શ્યેન પણ પાછા ખસી જાય છે—એમ જ અમારામાં રહેલી સર્વ અશાંત પ્રેરણાઓ રાત્રિના ઋતક્રમમાં શમિત થાઓ.
Padapatha (Word Analysis)
नि । ग्रामा॑सः । अ॒वि॒क्ष॒त॒ । नि । प॒त्ऽवन्तः । नि । प॒क्षिणः॑ । नि । श्ये॒नासः॑ । चि॒त् । अ॒र्थिनः॑ ॥नि । ग्रामासः । अविक्षत । नि । पत्वन्तः । नि । पक्षिणः । नि । श्येनासः । चित् । अर्थिनः ॥ni | grāmāsaḥ | avikṣata | ni | pat-vantaḥ | ni | pakṣiṇaḥ | ni | śyenāsaḥ | cit | arthinaḥ
Word by Word
निdown; to rest; away
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga) निय् (PIE *ni)
ग्रामासःvillages; settlements
ग्रामासः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक) < √गॄ/गॄह्? (settlement; ‘village’)
अविक्षतsettled down; came to rest
अविक्षत:
—
TypeVerb
Root√क्षि (क्षय/क्षि ‘to dwell, settle, rest’) + अवि- (preverb)
निdown; to rest
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga)
पद्वन्तःthe footed (beasts); those having feet
पद्वन्तः:
Kartā
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootपद्वन्त् (प्रातिपदिक) < पद् ‘foot’ + -वन्त् (possessive)
निdown; to rest
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga)
पक्षिणःbirds; winged ones
पक्षिणः:
Kartā
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक) < पक्ष ‘wing’ + -इन्
निdown; to rest
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga)
श्येनासःeagles; hawks
श्येनासः:
Kartā
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (particle)
अर्थिनःseekers; those in quest (of prey/aim)
अर्थिनः:
Kartā
TypeAdjective (substantivized)
Rootअर्थिन् (प्रातिपदिक) < अर्थ ‘aim, need, purpose’ + -इन्