Sarga 82

Verse 1

श्रुत्वातुभीमनिर्ह्रादंशक्राशनिसमस्वनम् ।वीक्षमाणादिशस्सर्वादुद्रुवुर्वानरर्षभा: ।।।।

ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન ગર્જના જેવી ભયંકર ધ્વનિ સાંભળી, સર્વ દિશાઓ તરફ નજર કરતાં વાનરશ્રેષ્ઠો દોડી ભાગ્યા.

Verse 2

तानुवाचततःसर्वान्हनुमान् मारुतात्मजः ।विषण्णवदनान्दीनांस्त्रस्तान्विद्रवतःपृथक् ।।।।

પછી મારુતાત્મજ હનુમાનજીએ સૌને સંબોધ્યા—જેઓના મુખ ઉદાસ હતા, દયનીય અને ભયભીત બની, અલગ અલગ દિશામાં વિખેરાઈને ભાગી રહ્યા હતા.

Verse 3

कस्माद्विषण्णवदनाविद्रवध्वंप्लवङ्गमाः ।त्यक्तयुद्धसमुत्साहाश्शूरत्वंक्वनुवोगतम् ।।।।

“હે પ્લવંગમાઓ, યુદ્ધનો ઉત્સાહ ત્યજી નિરાશ મુખે કેમ ભાગો છો? તમારું શૌર્ય ક્યાં ગયું?”

Verse 4

पृष्ठतोऽनुव्रजध्वंमामग्रतोयन्तमाहवे ।शूरैरनिजनोपेतैरयुक्तंहिनिवर्तितुम् ।।।।

“હું યુદ્ધમાં આગળ વધું છું; તમે મારી પાછળ અનુસરજો. સાથીઓ સાથે રહેલા શૂરવીરો માટે પાછા ફરવું યોગ્ય નથી.”

Verse 5

एवमुक्तास्सुसङ्क्रुद्धावायुपुत्रेणधीमता ।शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चवजगृहुर्हृष्टमानसाः ।।।।

વાયુપુત્ર એવા ધીમાન હનુમાનના વચન સાંભળી વાનરો અત્યંત ક્રોધિત અને ઉત્સાહિત થયા; હર્ષિત મનથી તેમણે શૈલશિખરો અને વૃક્ષો ઝપટ્યા (શસ્ત્રરૂપે).

Verse 6

अभिपेतुश्चगर्जन्तोराक्षसान्वानरर्षभाः ।परिवार्यहनूमन्तमन्वयुश्चमहाहवे ।।।।

ગર્જના કરતાં વાનરશ્રેષ્ઠો રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યા; હનુમાનને ચારે તરફથી ઘેરી, મહાયુદ્ધમાં તેઓ તેની પાછળ પાછળ ગયા.

Verse 7

स तैर्वानरमुख्यैश्चहनुमान्सर्वतोवृतः ।हुताशनइवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम् ।।।।

વાનરમુખ્યો દ્વારા સર્વ તરફથી ઘેરાયેલા હનુમાન અગ્નિ સમ તેજસ્વી બની શત્રુસેનાને દહન કરવા લાગ્યા.

Verse 8

स राक्षसानांकदनंचकारसुमहाकपिः ।वृतोवानरसैन्येनकालान्तकयोमोपमः ।।।।

મહાન કપિએ રાક્ષસોમાં ભયંકર સંહાર મચાવ્યો; વાનરસેનાથી ઘેરાયેલો તે કાળાંતક યમ સમ પ્રતિત થયો.

Verse 9

स तुकोपेनचाविष्टःशोकेन च महाकपिः ।हनूमान्रावणिरथेमहतींपातयच्छिलाम् ।।।।

ક્રોધ અને શોકથી આવિષ્ટ મહાકપિ હનુમાનજીએ રાવણપુત્રના રથ પર એક વિશાળ શિલા પ્રચંડ વેગે પાતળી નાખી।

Verse 10

तामापतन्तींदृष्टवैवरथस्सारथिनातदा ।विधेयाश्वसमायुक्तोविदूरमपवाहितः ।।।।

તે (શિલા/અસ્ત્ર) ધસી આવતી જોઈ, આજ્ઞાકારી અશ્વોથી જોડાયેલો રથ સારથિએ તત્કાળ દૂર હંકારી કાઢ્યો.

Verse 11

तमिन्द्रजितमप्राप्यरथस्थंसहसारथिम् ।विवेशधरणींभित्त्वासाशिलाव्यर्थमुद्यता ।।।।

તે શિલા બળપૂર્વક ફેંકાઈ, પરંતુ સારથીসহ રથસ્થ ઇન્દ્રજિત સુધી પહોંચી ન શકી; ધરતીને ભેદીને તે વ્યર્થ ઉદ્યત થઈ ભૂમિમાં ધસી ગઈ.

Verse 12

पतितायांशिलायांतुव्यथितारक्षसांचमूः ।निपतन्त्या च शिलयाराक्षसामथिताभृशम् ।।।।

શિલા પડતાં જ રાક્ષસોની સેના વ્યાકુળ થઈ ઊઠી; અને પડતી શિલાના આઘાતથી અનેક રાક્ષસો અત્યંત રીતે ચકનાચૂર થયા.

Verse 13

तमभ्यधावन् शतशोनदन्तःकाननौकसः ।तेद्रुमांश्चमहाकायागिरिशृङ्गाणिचोद्यताः ।।।।

પછી મહાકાય વનવાસી વાનર યોદ્ધાઓ સૈંકડો ગર્જના કરતાં તેમની તરફ ધસી આવ્યા; તેઓ વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો સુધીને શસ્ત્રરૂપે ઉઠાવી લીધા.

Verse 14

क्षिपनीन्द्रजितंसङ्ख्येवानराभीमविक्रमाः ।वृक्षशैलमहावर्षंविसृजन्तःप्लवङ्गमाः ।।।।शत्रूणांकदनंचक्रुर्नेदुश्चविविधैस्स्वनैः ।

યુદ્ધમધ્યે ભીમપરાક્રમી વાનરોએ ઇન્દ્રજિત પર આક્રમણ કર્યું; પ્લવંગમ યોદ્ધાઓએ વૃક્ષો અને શિલાઓનો મહાવર્ષા વરસાવી, શત્રુસેનાનો સંહાર કર્યો અને વિવિધ નાદોથી ગર્જના કરી.

Verse 15

वानरैसैर्महाभीमैर्घोररूपानिशाचराः ।।।।वीर्यादभिहतावृक्षैर्व्यचेष्टन्तरणक्षितौ ।

તે અત્યંત ભયંકર વાનર યોદ્ધાઓએ વૃક્ષોથી પ્રહાર કરતાં, ઘોરરૂપ નિશાચર રાક્ષસો બળથી ઘાયલ થઈ રણભૂમિ પર તડફડાયા અને ઢળી પડ્યા.

Verse 16

स्वसैन्यमभिवीक्ष्याथवानरार्दितमिन्द्रजित् ।।।।प्रगृहीतायुधःक्रुद्धःपरानभिमुखोययौ ।

પોતાની સેના વાનરો દ્વારા પીડાતી જોઈ ઇન્દ્રજિત્ ક્રોધિત થયો; હાથમાં શસ્ત્ર ધારણ કરીને તે શત્રુ તરફ સીધો આગળ વધ્યો.

Verse 17

सःशरौघानवसृजन्स्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।।।।जघानकपिशार्दूलान्सुबहून्दृष्टविक्रमः ।

પોતાની સેના વડે ઘેરાયેલો, પરાક્રમમાં પ્રખ્યાત તે યોદ્ધાએ બાણોના ઝાપટા વરસાવ્યા અને વાનરસેનાના વાઘ સમા વીર કપિઓને બહુ સંખ્યામાં ઢાળી દીધા.

Verse 18

शूलैःरशनिभिःखङ्गै: पट्टसै: कूटमुद्गरैः ।।।।तेचाप्यनुचरास्तस्यवानरान्जघ्नुराहवे ।

શૂલ, વજ્ર સમા શસ્ત્રો, ખડગ, પરશુ અને ભારે ગદા જેવા કૂટમુદગરોથી તેના અનુચરો પણ યુદ્ધમાં વાનરોને ઘાયલ કરી મારવા લાગ્યા.

Verse 19

स्कन्धविटपैश्शालैश्शिलाभिश्चमहाबलः ।।।।हनूमान्कदनंचक्रेरक्षसांभीमकर्मणाम् ।

મહાબલી હનુમાનજીએ સ્કંધ સમા વિશાળ વૃક્ષોના થડ-ડાળાં અને શિલા-પથ્થરો વડે ભયંકર કર્મવાળા રાક્ષસોમાં મહાવિનાશ મચાવ્યો.

Verse 20

सनिवार्यपरानीकमब्रवीत्तान्वनौकसः ।।।।हनूमान् सन्निवर्तध्वं न नस्साध्यमिदंबलम् ।

શત્રુસેનાને અટકાવી હનુમાન્ વનવાસી વાનરોને બોલ્યા: “પાછા વળો; આ ક્ષણે આ બળને જીતવું આપણા માટે સાધ્ય નથી.”

Verse 21

त्यक्त्वाप्राणान्विवेष्टन्तोरामप्रियचिकीर्षवः ।।।।यन्निमित्तंहियुध्यामोहतासाजनकात्मजा ।

“રામને પ્રિય કાર્ય કરવા અમે પ્રાણ ત્યાગવા પણ તૈયાર છીએ; પરંતુ જેના માટે અમે યુદ્ધ કરીએ છીએ તે જનકનંદિની સીતાજી તો હત થઈ ગઈ છે.”

Verse 22

इममर्थंहिविज्ञाप्यरामंसुग्रीवमेव च ।।।।तौयत्प्रतिविधास्येतेतत्करिष्यामहेवयम् ।

આ વિષયની વાત શ્રીરામને તથા સુગ્રીવને પણ નિવેદન કરીને, તે બંને જે પ્રતિઉત્તરરૂપે જે નિર્ણય કરશે, તે જ અમે કરીશું.

Verse 23

त्युक्त्वावानरश्रेष्ठोवारयन्सर्ववानरान् ।।।।शनैश्शनैरसन्त्रस्तस्सबलस्सन्यवर्तत ।

એવું કહી વાનરશ્રેષ્ઠે સર્વ વાનરોને રોક્યા; નિર્ભય બની, પોતાની સેનાસહિત, ધીમે ધીમે પાછો વળ્યો.

Verse 24

ततःप्रेक्ष्यहनूमन्तंव्रजन्तंयत्रराघवः ।।।।स होतुकामोदुष्टात्मागतश्चैत्यंनिकुम्भिलाम् ।

પછી હનુમાનને રાઘવ તરફ જતા જોઈ, હવન કરવાની ઇચ્છાવાળો તે દુષ્ટાત્મા નિકુમ્ભિલાના ચૈત્યસ્થાને ગયો.

Verse 25

निकुम्भिलामधिष्ठायपावकंजुहवेन्द्रजित् ।।।।यज्ञभूम्यांततोगत्वापावकस्तेनरक्षसा ।हूयमानःप्रजज्वालमांसशोणितभुक्तदा ।।।।

નિકુમ્ભિલામાં પહોંચીને ઇન્દ્રજિતે અગ્નિમાં આહુતિઓ અર્પણ કરી. યજ્ઞભૂમિમાં જઈ, તે રાક્ષસે માંસ અને રક્તથી પોષિત કરેલા અગ્નિમાં આહુતિ પડતાં જ તે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈ ઊઠ્યો.

Verse 26

निकुम्भिलामधिष्ठायपावकंजुहवेन्द्रजित् ।।6.82.25।।यज्ञभूम्यांततोगत्वापावकस्तेनरक्षसा ।हूयमानःप्रजज्वालमांसशोणितभुक्तदा ।।6.82.26।।

નિકુમ્ભિલામાં પહોંચીને ઇન્દ્રજિતે અગ્નિમાં આહુતિઓ અર્પણ કરી. યજ્ઞભૂમિમાં જઈ, તે રાક્ષસે માંસ અને રક્તથી પોષિત કરેલા અગ્નિમાં આહુતિ પડતાં જ તે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈ ઊઠ્યો.

Verse 27

सोऽर्चिःपिनद्धोददृशेहोमशोणिततर्पितः ।सन्ध्यागतइवादित्यःसुतीव्रोऽग्नि: समुत्थितः ।।।।

હોમમાં અર્પિત રક્તથી તૃપ્ત થયેલો અગ્નિનો જ્વાલાસમૂહ ઘન અને ફૂલેલો દેખાયો; અત્યંત તેજસ્વી બની ઊઠેલો તે અગ્નિ સંધ્યાકાળના સૂર્ય સમાન લાગ્યો.

Verse 28

अथेन्द्रजिद्राक्षभूतयेतुजुहावहव्यंविधिनाविधानवित् ।दृष्टवाव्यतिष्ठन्त च राक्षसास्तेमहासमूहेषुसमानयज्ञाः ।।।।

ત્યારે વિધિવિધાનમાં નિપુણ ઇન્દ્રજિતે શાસ્ત્રોક્ત નિયમ મુજબ અગ્નિમાં હવ્ય અર્પણ કર્યું; અને મહાસમૂહમાં એકત્ર થયેલા, યજ્ઞમાં સમાન રીતે સ્થિત રાક્ષસો તે દૃશ્ય નિહાળી ઊભા રહ્યા.