Sarga 78

Verse 1

निकुम्भंनिहतंश्रुत्वाकुम्भं च विनिपातितम् ।रावणःपरमामर्षीप्रजज्वालानलोयथा ।।।।

નિકુમ્ભના વધ અને કુંભના પતનનો સમાચાર સાંભળતાં પરમક્રોધી રાવણ અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત થયો, જાણે દહકતો અનલ ભભૂકી ઊઠ્યો હોય.

Verse 2

नैरृतःक्रोधशोकाभ्यांद्वाभ्यांतुपरिमूर्छितः ।खरपुत्रंविशालाक्षंमकराक्षमचोदयत् ।।।।

ક્રોધ અને શોક—આ બન્ને કારણે વ્યાકુળ થઈ રાવણ સંપૂર્ણ રીતે મૂર્છિત સમાન થયો; ત્યારે તેણે ખરના વિશાલ નેત્રવાળા પુત્ર મકરાક્ષને બોલાવ્યો.

Verse 3

गच्छपुत्रऽमयाऽजाज्ञप्तोबलेनाभिसमवनितः ।राघवंलक्ष्मणंचैवजहितांश्चवनौकसः ।।।।

“જા, પુત્ર! મારી આજ્ઞાથી અને સેનાબળથી સમર્થિત થઈ આગળ વધ. રાઘવ, લક્ષ્મણ અને તે વનવાસી વાનર સેનાને પણ સંહાર કર.”

Verse 4

रावणस्यवचश्श्रुत्वाशूरमानीखरात्मजः ।बाढमित्यब्रवीद्धृष्टोमकराक्षोनिशाचरम् ।।।।

રાવણનું વચન સાંભળી, શૌર્યાભિમાની ખરના પુત્ર મકરાક્ષે નિશાચર રાજાને ધૃષ્ટતાથી કહ્યું: “બાઢમ્—એમ જ થશે.”

Verse 5

सोऽभिवाद्यदशग्रीवंकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।निर्जगामगृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञयाबली ।।।।

તે બલવાન યોદ્ધાએ દશગ્રીવ (રાવણ)ને વંદન કરી અને વિધિપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરીને, રાવણની આજ્ઞાથી તેના ઉજ્જ્વળ મહેલમાંથી બહાર પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 6

समीपस्थंबलाध्यक्षंखरपुत्रोऽब्रवीदिदम् ।रथश्चानीयतांशीघ्रंसैन्यंत्वानीयतांत्वरात् ।।।।

સમીપમાં ઊભેલા સેનાપતિને ખરપુત્રે કહ્યું: “રથ તાત્કાળ લાવો અને સૈન્યને પણ ત્વરાથી એકત્ર કરો.”

Verse 7

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोनिशाचरः ।स्यन्दनं च बलंचैवसमीपंप्रत्यपादयत् ।।।

તેના વચન સાંભળીને, નિશાચર સેનાપતિએ રથ અને સૈન્યને નજીક લાવી તત્કાળ ત્યાં ગોઠવી દીધાં.

Verse 8

प्रदक्षिणंरथंकृत्वाआरुरोहनिशाचरः ।सूतंसञ्चोदयामासशीघ्रंमेरथमावह ।।।।

રથની પ્રદક્ષિણા કરીને નિશાચર તેમાં આરોહણ થયો અને સૂતને પ્રેર્યો: “મારો રથ શીઘ્ર લાવ!”

Verse 9

अथतान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम् ।यूयंसर्वेप्रयुध्यध्वंपुरस्तान्ममराक्षसाः ।।।।

પછી મકરાક્ષે તે બધા રાક્ષસોને કહ્યું: “હે મારા રાક્ષસો, તમે બધા મારા આગળ જઈને યુદ્ધ કરો!”

Verse 10

अहंराक्षसराजेनरावणेनमहात्मना ।आज्ञप्तःसमरेहन्तुंतावुभौरामलक्ष्मणौ ।।।।

હું મહાત્મા રાક્ષસરાજ રાવણ દ્વારા આજ્ઞાપિત થયો છું કે સમરમાં તે બંને—શ્રીરામ અને લક્ષ્મણ—નો વધ કરું.

Verse 11

अद्यरामंवधिष्यामिलक्ष्मणं च निशाचराः ।शाखामृगं च सुग्रीवंवानरांश्चशरोत्तमैः ।।।।

આજે હું શ્રીરામને અને લક્ષ્મણને, તથા વૃક્ષોમાં વિહરતા વાનર સુગ્રીવને અને વાનરસેનાને પણ મારા શ્રેષ્ઠ બાણોથી સંહાર કરીશ.

Verse 12

अद्यशूलनिपातैश्चवानराणांमहाचमूम् ।प्रदहिष्यामिसम्प्राप्तांशुष्केन्धनमिवानलः ।।।।

આજે શૂલોના પ્રહારવર્ષાથી આગળ વધતી મહાન વાનરસેનાને હું એવી રીતે દહન કરી નાખીશ, જેમ અગ્નિ સૂકા ઇંધણને ભસ્મ કરે.

Verse 13

मकराक्षस्यतच्छ्रुत्वावचनंतेनिशाचराः ।सर्वेनानायुधोपेताबलवन्तःसमाहिताः ।।।।

મકરાક્ષના વચન સાંભળીને તે નિશાચર રાક્ષસો—બધા બળવાન, એકાગ્ર અને નાનાવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ—એકત્ર થયા અને આગળ વધ્યા.

Verse 14

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।।।

તે કામરૂપિણી, ક્રૂર, દંષ્ટ્રાવાળા અને પિંગળ નેત્રવાળા રાક્ષસો હાથીઓની જેમ ગર્જના કરતા, વેરવિખેર વાળવાળા અને ભયંકર આકારવાળા હતા. તેમણે મહાકાય ખરના પુત્ર મહાકાય મકરાક્ષને ચારે તરફથી ઘેરી લીધો; પછી હર્ષિત થઈ ધરતી કંપાવતાં આગળ ધસી પડ્યા.

Verse 15

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।6.78.14।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।6.78.15।।

તે કામરૂપ ધારણ કરનારા ક્રૂર, દંષ્ટ્રાવાળા અને પીળાશ આંખવાળા રાક્ષસો, વાળ વિખેરાયેલા અને ભયંકર, હાથીઓની જેમ ગર્જના કરતા હતા. તેઓ મહાકાય ખરના પુત્ર મકરાક્ષને ચારે તરફથી ઘેરી, હર્ષિત થઈ આગળ વધ્યા અને ધરતીને કંપાવતાં તેને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.

Verse 16

शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानांसमन्ततः ।क्ष्येळितास्फोटितानां च तत्रशब्दोमहानभूत् ।।।।

ત્યાં સર્વ દિશાઓમાં શંખો અને ભેરીઓ હજારોની સંખ્યામાં વાગતાં, તેમજ યોદ્ધાઓના હૂંકાર અને હાથના ચાટા-ફાટાના ધ્વનિ સાથે, મહાન કોલાહલ ઊઠ્યો.

Verse 17

प्रभ्रष्टोऽथकरात्तस्यप्रतोदस्सारथेस्तदा ।पपातसहसादैवाद्ध्वजस्तस्यतुरक्षसः ।।।।

ત્યારે સારથિના હાથમાંથી તેનો પ્રતોદ લપસી ગયો; અને દૈવયોગે અચાનક જ તે રાક્ષસનો ધ્વજ પણ પડી ગયો—અપશકુનરૂપે.

Verse 18

तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः ।चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः ।।।।

તેના રથમાં જોડાયેલા ઘોડાઓનું પરાક્રમ ક્ષીણ થઈ ગયું; અસ્થિર પગલાંથી આગળ વધતા તેઓ દીન બની ગયા, આંસુભીના મુખે ચાલ્યા.

Verse 19

प्रवातिपवनस्तस्मिन् सपांसुःखरदारुणः ।निर्याणेतस्यरौद्रस्यमकराक्षस्यदुर्मतेः ।।।।

રૌદ્ર સ્વભાવના, દુર્મતિ મકરાક્ષના નિર્ગમન સમયે ધૂળ ઉડાવતો કઠોર અને ભયંકર પવન ફૂંકાવા લાગ્યો.

Verse 20

तानिदृष्टवानिमित्तानिराक्षसावीर्यवत्तमाः ।अचिन्त्यनिर्गतास्सर्वेयत्रतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

તે નિમિત્તો જોઈને પણ પરાક્રમી રાક્ષસોએ તેને અવગણ્યા; અને બધા જ ત્યાં આગળ વધ્યા જ્યાં શ્રી રામ અને લક્ષ્મણ ઊભા હતા.

Verse 21

घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णास्समरमखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः ।अहमहमितियुद्धकौशलास्तेरजनीचराःपरिबभ्रमुर्नदन्तः ।।।।

ઘનમેઘ, ગજ અને મહિષ સમાન ઘોર વર્ણવાળા, સમરયજ્ઞમાં વારંવાર ગદા-ખડ્ગથી ઘાયલ છતાં યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ એવા તે રજનીચરો ‘હું, હું’ એમ ગર્જના કરતા ફરતા રહ્યા.