Yuddha Kanda Sarga 7 - Valmiki Ramayana | Gujarati | Vedapath

Valmiki

Yuddha KandaSarga 727 Verses

Sarga 7

राक्षसपरिषद्वाक्यम् — Counsel of the Rakshasa Court to Ravana

युद्धकाण्ड

આ સર્ગમાં રાક્ષસોના વૃદ્ધો અને શૂરવીરો કરજોડીને સભામાં રાવણને સંબોધે છે. દરબારી આશ્વાસન અને યુદ્ધગર્વથી તેઓ તેના સંકલ્પને સ્થિર કરવા પ્રયત્ન કરે છે—તેમનું કહેવું છે કે સામે ‘સામાન્ય’ શત્રુઓ છે, તેથી રાજાએ મનમાં ચિંતા ન રાખવી; પરંતુ શત્રુની સાચી શક્તિ અને રાજનીતિની સૂક્ષ્મ સમજ તેમના મૂલ્યાંકનમાં ઓછું દેખાય છે. તેઓ રાવણના પૂર્વ વિજયોની યાદ અપાવે છે—રસાતળમાં નાગોનું દમન, વાસુકિ અને તક્ષક સુધીને વશ કરવું; કૈલાસ પર કુબેરને અપમાનિત કરી પુષ્પક વિમાનનું હરણ; તેમજ દાનવ મયની પુત્રી મંદોદરીને ભયજનિત મૈત્રીરૂપે પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરવી. મધુ વગેરે દાનવો પર વિજય અને ‘યમલોક-સમુદ્ર’ સમાન મૃત્યુસદૃશ સંકટોમાં ઉતરીને પણ પાર પડવાની યુદ્ધછબીથી તેઓ રાવણની કીર્તિ વધારતા જાય છે. અંતે તેઓ નીતિ સૂચવે છે—મહેશ્વરની યજ્ઞારાધનાથી દુર્લભ વર પ્રાપ્ત કરનાર, અને એક વખત ઇન્દ્રને બાંધી તેની સાથે લંકામાં પ્રવેશ કરનાર ઇન્દ્રજિતને મોકલવો; તે વાનર સેનાનો સંહાર કરશે અને રામને પણ નાશ કરવા સમર્થ છે એમ તેઓ કહે છે.

Shlokas

Verse 1

इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।

રાક્ષસરાજ રાવણે જ્યારે આ પ્રમાણે કહ્યું, ત્યારે તે મહાબલી રાક્ષસોએ હાથ જોડીને રાક્ષસેશ્વર રાવણને કહ્યું.

Verse 2

द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।

શત્રુપક્ષને ન જાણીને અને નીતિથી વિમુખ એવા મૂઢો, હે રાજન, પરિઘ, શક્તિ, ઋષ્ટિ, શૂલ, પટ્ટિશ અને કુંત જેવા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો ધારણ કરે છે.

Verse 3

इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।

રાક્ષસેન્દ્રે એમ કહ્યા પછી, તે મહાબલી રાક્ષસો—શત્રુપક્ષને ન જાણતા અને નીતિથી વિમુખ એવા અલ્પબુદ્ધિ—બધા હાથ જોડીને વિનયપૂર્વક રાક્ષસેશ્વર રાવણને બોલ્યા.

Verse 4

राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।

હે રાજન, (અમારા પાસે) પરિઘ જેવા લોખંડના દંડ, શક્તિ (ભાલા), ઋષ્ટિ (ભાલ), શૂલ, પટ્ટિશ અને કુન્તલ (હળના ફાળ જેવા શસ્ત્ર) વગેરે શસ્ત્રો છે.

Verse 5

सुमहन्नोबलंकस्माद्विषादंभजतेभवान् ।त्वयाभोगवतींगत्वानिर्जिताःपन्नगायुधि ।।।।

અમારું બળ તો અતિ મહાન છે; તો પછી આપ કેમ વિષાદ ધારણ કરો છો? તમે ભોગવતીમાં જઈ યુદ્ધમાં પન્નગો (નાગો)ને પરાજિત કર્યા હતા.

Verse 6

कैलासशिखरावासीयक्षैर्बहुभिरावृतः ।सुमहत्कदनंकृत्वावश्यस्तेधनदःकृतः ।।6.7.6।।

કૈલાસશિખરે નિવાસ કરનાર અને અનેક યક્ષોથી ઘેરાયેલો ધનદ કુબેર—તમે મહાવધ કરી તેને તમારા વશમાં કર્યો.

Verse 7

समहेश्वरसख्येनश्लाघमानस्त्वयाविभो ।निर्जितःसमरेरोषाल्लोकपालोमहाबलः ।।।।

હે વિભો, મહાબલી લોકપાલ મહેશ્વર (શિવ) સાથેની મિત્રતાનો ગર્વ કરતો હતો; છતાં ક્રોધભર્યા સમરમાં તમે તેને જીત્યો.

Verse 8

विनिहत्यचयक्षौघान्विक्षोभ्यचविनिगृह्यच ।त्वयाकैलासशिखराद्विमानमिदमाहृतम् ।।।।

યક્ષોના સમૂહોને સંહાર કરી, તેમને કંપાવી વ્યાકુળ કરી અને દબાવીને—તમે કૈલાસશિખર પરથી આ વિમાનને અહીં લાવ્યું.

Verse 9

मयेनदानवेन्द्रेणत्वद्भयात्सख्यमिच्छता ।दुहितातवभार्यार्थेदत्ताराक्षसपुङ्गव ।।।।

હે રાક્ષસપુંગવ! દાનવેન્દ્ર માયે, તમારા ભયથી સંધિ ઇચ્છતો, પોતાની પુત્રીને તમારી પત્ની થવા અર્પણ કરી.

Verse 10

दानवेन्द्रोमधुर्नामवीर्योत्सिक्तोदुरासदः ।विगृह्यवशमानीतःकुम्भीनस्याःसुखावहः ।।।।

કુંભીનસીને સુખ આપનાર, પોતાના પરાક્રમનું અભિમાન ધરાવનાર અને જેને જીતવો મુશ્કેલ હતો, તેવા દાનવરાજ મધુને પણ તમે યુદ્ધમાં હરાવીને વશ કર્યો છે.

Verse 11

निर्जितास्तेमहाबाहोनागागत्वारसातलम् ।वासुकिस्तक्षकःशङखोजटीचवशमाहृताः ।।।।

હે મહાબાહો! રસાતલમાં ઉતરીને તું નાગોને જીત્યા—વાસુકિ, તક્ષક, શંખ અને જટી—અને તેમને પોતાના વશમાં લાવ્યા.

Verse 12

अक्षयाबलवन्तश्चशूरालब्धवराःपुनः ।त्वयासंवत्सरंयुद्ध्वासमरेदानवाविभो ।।।।

હે વિભો, મહાપ્રભુ! અક્ષય, બલવાન, શૂર અને વરપ્રાપ્ત દાનવો પણ તારી સાથે સમરમાં આખું એક વર્ષ યુદ્ધ કરતા રહ્યા.

Verse 13

स्वबलंसमुपाश्रित्यनीतावशमरिन्दम ।मायाश्चाधिगतास्तत्रबह्व्योवैराक्षसाधिप ।।।।

હે વૈરાક્ષસાધિપ, અરિંદમ! પોતાના જ બળનો આશ્રય લઈને તેઓ તારા વશમાં લાવવામાં આવ્યા; અને ત્યાંથી તું અનેક માયાવિદ્યાઓ પણ શીખી લીધી.

Verse 14

शूराश्चबलवन्तश्चवरुणस्यसुतारणे ।निर्जितास्तेमहाभागचतुर्विधबलानुगाः ।।।।

હે મહાભાગ! સમરમાં તું વરુણના પુત્ર એવા શૂર અને બલવાન યોદ્ધાઓને—ચતુર્વિધ સેનાથી અનુગત—જીત્યા.

Verse 15

मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।।।

તમે યમના સમુદ્રસમાન ભયંકર લોકમાં પ્રવેશ કર્યો—જ્યાં મૃત્યુદંડ મહાગ્રાહ સમાન હતો, શાલ્મલી વૃક્ષો તેની ભયાનક શોભા હતા, કાલપાશ મહાતરંગ સમાન ઊઠતો હતો, અને યમના કિંકરો સર્પોની જેમ છવાયેલા હતા.

Verse 16

मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।6.7.15।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।6.7.16।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।6.7.17।।

હે રાજન્, મહાજ્વરરૂપ અદમ્ય ભયથી દુર્ધર્ષ એવા યમલોક-મહાર్ణવમાં તું અવગાહન કરી, યમની સેનારૂપી બળસાગરને સામનો કરીને પાર ઉતર્યો.

Verse 17

એ રીતે તને વિશાળ જય પ્રાપ્ત થયો અને મૃત્યુ પણ પ્રતિષેધિત થયું; તારા સુયુદ્ધથી ત્યાં સર્વ લોકો અત્યંત પ્રસન્ન થયા.

Verse 18

क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैःशक्रतुल्यपराक्रमैः ।आसीद्वसुमतीपूर्णामहद्भिरिवपादपैः ।।।।

શક્રસમાન પરાક્રમ ધરાવતા અનેક ક્ષત્રિય વીરોથી વસુમતી એવી ભરાઈ હતી, જાણે મહાન વૃક્ષોથી પરિપૂર્ણ હોય તેમ.

Verse 19

तेषांवीर्यगुणोत्साहैर्नसमोराघवोरणे ।प्रसह्यतेत्वयाराजन्हताःसमरदुर्जयाः ।।।।

તેમના વીર્ય, ગુણ અને ઉત્સાહમાં રણે રાઘવ સમ નહોતો; છતાં હે રાજન, તું બળપૂર્વક સમરમાં દુર્જય એવા તેમને પરાજિત કરી સંહાર્યા.

Verse 20

तिष्ठवाकिंमहाराजश्रमे णतववानरान् ।अयमेकोमहाबाहुरिन्द्रजित्क्षपयिष्यति ।।।।

હે મહારાજ, થંભો; વાનરશત્રુઓ સામે શા માટે પોતાને શ્રમ આપો? આ મહાબાહુ ઇન્દ્રજિત એકલો જ તેમને ક્ષય કરી નાખશે.

Verse 21

अनेनहिमहाराजमहेश्वरमनुत्तमम् ।इष्ट्वायज्ञंवरोलब्धोलोकेपरमदुर्लभः ।।।।

હે મહારાજ, તેણે પરમોત્તમ મહેશ્વરની યજ્ઞ દ્વારા આરાધના કરીને એવો વર પ્રાપ્ત કર્યો, જે લોકમાં અત્યંત દુર્લભ છે.

Verse 22

शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।

એક વખત તેણે દેવોના સમુદ્ર સમાન તે મહાસાગરને જોયો—જ્યાં માછલીઓ ભાલા-તોમર જેવી, વિખેરાયેલા આંતરડાં જળશૈવળ સમાન; કછપ સમાન ગજોથી ભરેલો અને મંડૂક સમાન અશ્વોથી સંકુલ હતો.

Verse 23

તે વિશાળ સાગરમાં રુદ્ર અને આદિત્ય મહાગ્રાહ સમાન, મરુત અને વસુ મહોરગ સમાન હતા; રથ-અશ્વ-ગજ જળપ્રવાહ સમાન ઉછળતા, અને વિશાળ પુલિન પર પદાતિઓના સમૂહો હતા.

Verse 24

નિશ્ચયે, દેવોના બળસાગર સમાન તે સૈન્યને સામનો કરીને, તેણે દેવપતિ ઇન્દ્રને પકડી લીધો અને તેને લંકામાં પણ પ્રવેશ કરાવ્યો.

Verse 25

पितामहनियोगाच्चमुक्तःशम्बरवृत्रहा ।गतस्त्रिविष्टपम्राजन्सर्वदेवनमस्कृतः ।।।।

પિતામહ (બ્રહ્મા)ના નિયોગથી મુક્ત થયેલા, શંબર અને વૃત્રના સંહારક ઇન્દ્ર દેવો દ્વારા સર્વત્ર નમસ્કૃત થઈ, હે રાજન, ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)માં પરત ગયા.

Verse 26

तमेवत्वंमहाराजविसृजेन्द्रजितंसुतम् ।यावद्वानरसेनांतांसरामांनयतिक्षयम् ।।।।

અતએવ, હે મહારાજ, તું તારા પુત્ર ઇન્દ્રજિતને તરત મોકલ; જેથી તે રામ સહિત તે વાનરસેનાને વિનાશ સુધી પહોંચાડે.

Verse 27

राजन्नापदयुक्तेयमागताप्राकृताज्जनात् ।हृदिनैवत्वयाकार्यात्वंवधिष्यसिराघवम् ।।।।

હે રાજન, આ આપત્તિ તો સામાન્ય લોકોથી આવી છે; તું તેને હૃદયમાં ન ધાર—નિશ્ચયે તું રાઘવ (રામ)નો વધ કરશ.

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

The pivotal action is the court’s attempt to shape royal decision-making through flattery and selective precedent, minimizing the enemy and urging escalation by dispatching Indrajit—highlighting the ethical risk of counsel that prioritizes pride over accurate threat assessment.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The dialogue illustrates how power can become epistemically fragile: lacking nīti (political discernment), a court may confuse past victories and divine boons with guaranteed success, turning rhetoric into a substitute for strategic truth.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

Key landmarks include Rasātala and Bhogavatī (subterranean nāga realms), Kailāsa (Kubera’s domain and the source of the vimāna), Laṅkā (the political-military center), and mythic Yama-loka imagery used to magnify Ravana’s martial reputation.