Sarga 39
लङ्कादर्शनम् (Viewing Laṅkā and its Forest-Gardens)
युद्धकाण्ड
સુવેલ પર્વત પર રાત્રિ જાગરણ કરેલા વાનર-પ્રધાનોએ લંકાના વનો અને ઉદ્યાનોનું દર્શન કર્યું. ત્યાં કોયલ, સારસ, મોર અને ભમરાના મધુર નાદથી ઉપવનો ગુંજતા હતા; પુષ્પસુગંધિત પવનથી તે કાનનો વધુ રમણીય લાગતા હતા. રૂપ બદલવા સમર્થ કેટલાક વાનરો હર્ષથી તે કુંજોમાં પ્રવેશ્યા; અને અન્ય સેનાનાયકો સુગ્રીવની અનુમતિથી ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભિત નગરી તરફ વેગે દોડી ગયા—ગર્જનાથી પક્ષીઓ અને મોટા પ્રાણીઓને ચકિત કરી, ધૂળના વાદળ ઊભા કરતા. પછી દૃષ્ટિ ત્રિકૂટ શિખર તરફ ઊંચી થાય છે—પુષ્પોથી આચ્છાદિત, તેજસ્વી અને જાણે દુર્ગમ—જેના ઉપર લંકા સ્થિત છે; નગરના વિસ્તાર અને દીર્ઘતાનો પણ ઉલ્લેખ થાય છે. આકાશરેખામાં ઊંચા ગોપુરો, સોનાં-ચાંદીનાં પ્રાકાર અને મેઘસમૂહ સમા પ્રાસાદો દેખાય છે; મધ્યમાં એક ભવન વૈષ્ણવધામ સમાન કહેવાયું છે. સહસ્રસ્તંભોવાળો, સો રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત એક પ્રાસાદ લંકાનું વિશેષ ભૂષણ તરીકે દર્શાવાયો છે. અંતે શ્રીરામ લક્ષ્મણ અને વાનરસેનાસહ રત્નોથી અલંકૃત, સમૃદ્ધ અને યંત્રરચિત દ્વારોવાળી તે મહાનગરીને જોઈ વિસ્મિત થાય છે. આ લંકાદર્શન પછી કથા ઘેરાવ અને યુદ્ધની તૈયારી તરફ આગળ વધે છે.
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितास्तत्रसुवेलेहरिपुङ्गवाः ।लङ्कायांददृशुर्वीरावनान्युपवनानिच ।।6.39.1।।
સુવેલ પર ત્યાં તે રાત્રિ વિતાવી, વાનરશ્રેષ્ઠ એવા વીરો લંકામાંનાં વનો અને ઉપવનો—ઉદ્યાનો—ને નિહાળ્યા.
Verse 2
समसौम्यानिरम्याणिविशालान्यायतानिच ।दृष्टिरम्याणितेदृष्टवाबभूवुर्जातविस्मयाः ।।6.39.2।।
સો યોજન વિસ્તૃત તે શિખર નિર્મળ, મનોહર અને દર્શનમાત્રે રમ્ય હતું; મૃદુ, શ્રીમંત અને મહાન—પક્ષીઓ માટે પણ દુર્લભ; મનથી પણ ચઢવું કઠિન, તો માનવો કર્મથી કેવી રીતે ચઢે?
Verse 3
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
લંકા ચંપક, અશોક, પુન્નાગ, સાલ, તાલ આદિ વૃક્ષોથી સમૃદ્ધ હતી; તમાલવનોથી ઢંકાયેલી અને નાગમાલાથી પરિઘેરાયેલી હતી। સર્વત્ર હિન્તાલ, અર્જુન, નીપ, સપ્તપર્ણ, તિલક, કર્ણિકાર અને પાટલ જેવા પુષ્પિત વૃક્ષો શોભતા; લતાવલીઓથી વળાંગાયેલા, પુષ્પમુકુટધારી દ્રુમોથી તે નગરી ઇન્દ્રની અમરાવતી સમી તેજસ્વી દેખાતી—વિવિધ કুসુમો, લાલાશ কোমળ પલ્લવો, હરિત શાદ્વલ અને ચિત્રવનરાજિઓથી અલંકૃત।
Verse 4
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
લંકા ચંપક, અશોક, પુન્નાગ, સાલ, તાલ આદિ વૃક્ષોથી સમૃદ્ધ હતી; તમાલવનોથી ઢંકાયેલી અને નાગમાલાથી પરિઘેરાયેલી હતી। સર્વત્ર હિન્તાલ, અર્જુન, નીપ, સપ્તપર્ણ, તિલક, કર્ણિકાર અને પાટલ જેવા પુષ્પિત વૃક્ષો શોભતા; લતાવલીઓથી વળાંગાયેલા, પુષ્પમુકુટધારી દ્રુમોથી તે નગરી ઇન્દ્રની અમરાવતી સમી તેજસ્વી દેખાતી—વિવિધ કুসુમો, લાલાશ কোমળ પલ્લવો, હરિત શાદ્વલ અને ચિત્રવનરાજિઓથી અલંકૃત।
Verse 5
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
લંકા ચંપક, અશોક, પુન્નાગ, સાલ, તાલ આદિ વૃક્ષોથી સમૃદ્ધ હતી; તમાલવનોથી ઢંકાયેલી અને નાગમાલાથી પરિઘેરાયેલી હતી। સર્વત્ર હિન્તાલ, અર્જુન, નીપ, સપ્તપર્ણ, તિલક, કર્ણિકાર અને પાટલ જેવા પુષ્પિત વૃક્ષો શોભતા; લતાવલીઓથી વળાંગાયેલા, પુષ્પમુકુટધારી દ્રુમોથી તે નગરી ઇન્દ્રની અમરાવતી સમી તેજસ્વી દેખાતી—વિવિધ કুসુમો, લાલાશ কোমળ પલ્લવો, હરિત શાદ્વલ અને ચિત્રવનરાજિઓથી અલંકૃત।
Verse 6
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
લંકા ચંપક, અશોક, પુન્નાગ, સાલ, તાલ આદિ વૃક્ષોથી સમૃદ્ધ હતી; તમાલવનોથી ઢંકાયેલી અને નાગમાલાથી પરિઘેરાયેલી હતી। સર્વત્ર હિન્તાલ, અર્જુન, નીપ, સપ્તપર્ણ, તિલક, કર્ણિકાર અને પાટલ જેવા પુષ્પિત વૃક્ષો શોભતા; લતાવલીઓથી વળાંગાયેલા, પુષ્પમુકુટધારી દ્રુમોથી તે નગરી ઇન્દ્રની અમરાવતી સમી તેજસ્વી દેખાતી—વિવિધ કুসુમો, લાલાશ কোমળ પલ્લવો, હરિત શાદ્વલ અને ચિત્રવનરાજિઓથી અલંકૃત।
Verse 7
गन्धाढ्यान्यभिरम्याणिपुष्पाणिचफलानिच ।धारयन्त्यगमास्तत्रभूषणानीवमानवाः ।।6.39.7।।
ત્યાં પહોંચતાં જ તે વનમાં વૃક્ષોએ સુગંધિત, મનોહર પુષ્પો અને ફળો ધારણ કર્યા હતા—જાણે મનુષ્યો આભૂષણો ધારણ કરતા હોય તેમ।
Verse 8
तच्चैत्ररथसङ्काशंमनोज्ञंनन्दनोपमम् ।वनंसर्वरर्तुकंरम्यंशुशुभेषटपदायुतम् ।।6.39.8।।
તે મનોહર વન ચૈત્રરથ સમાન, ઇન્દ્રના નંદન ઉપવન જેવું હતું—સર્વ ઋતુઓમાં રમ્ય અને ભમરાઓના સમૂહથી તેજસ્વી શોભતું હતું।
Verse 9
नत्यूहकोयष्टिमकैर्नृत्यमानैश्चबर्हिभि ।रुतंपरभृतानांचशुश्रुवुर्वन्निर्झरे ।।6.39.9।।
ઝરણાંવાળા તે વનમાં પરભૃત (કોયલ)ના મધુર રવ સાંભળાયા; મોરો નૃત્ય કરતા હતા અને જળપક્ષીઓ—ગલ્લિન્યુલ, લૅપવિંગ તથા બગલા—પોકારતા હતા।
Verse 10
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
પછી ઇચ્છારૂપ ધારણ કરનારા તે હર્ષિત, પ્રમુદિત વીર વાનરો તે વનો અને ઉપવનોમાં પ્રવેશ્યા—જ્યાં સદા મત્ત વિહંગો કલરવ કરતા, ભ્રમરો વિહરતા; કોયલોથી ભરેલા કુંજો અને પક્ષીઓના ગાનથી ગુંજતા; ભૃંગરાજના મધુર ગાનથી નાદિત અને ભ્રમરો દ્વારા સેવિત; અનેક પક્ષીઓના સ્વરોથી પ્રતિધ્વનિત અને સારસોના કૂજનથી રણકતા હતા.
Verse 11
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
તેઓ એવા કુંજોમાં પ્રવેશ્યા કે જ્યાં ભૃંગરાજોના ગાનથી ગુંજતું, ભ્રમરોના ઝુંડથી ભરેલું, કોણાલ પક્ષીઓના કલરવથી પ્રતિધ્વનિત અને સારસોના કૂજનથી રણકતું હતું.
Verse 12
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
પછી ઇચ્છારૂપ ધારણ કરનારા તે વીર વાનરો હર્ષિત અને પ્રમુદિત થઈ તે વનો તથા ઉપવનોમાં પ્રવેશ્યા.
Verse 13
तेषांप्रविशतांतत्रवानराणांमहौजसाम् ।पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौघ्राणसुखोऽनिलः ।।6.39.13।।
ત્યાં પ્રવેશતા મહાપ્રતાપી વાનરો પર પુષ્પોના સંમિશ્ર સુગંધથી ભરેલો, ઘ્રાણને સુખ આપતો પવન વહેવા લાગ્યો.
Verse 14
अन्येतुहरिवीराणांयूथान्निष्क्रम्ययूथपाः ।सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातालङ्कांजग्मुःपताकिनीम् ।।6.39.14।।
બીજા કેટલાક વાનરવીરોના યુથપતિઓ પોતાના યુથમાંથી નીકળી, સુગ્રીવની અનુમતિ લઈને, ધ્વજોથી શોભિત લંકા નગરી તરફ ગયા.
Verse 15
वित्रासयन्तोविहगांस्त्रासयन्तोमृगद्विपान् ।कम्पयन्तश्चतांलङ्कांनादैस्तेनदतांवराः ।।6.39.15।।
ગર્જનામાં શ્રેષ્ઠ એવા તેઓ ઘોર નાદ કરતા આગળ વધ્યા—પક્ષીઓને ચકિત કરતા, મૃગો અને ગજોને ભયભીત કરતા, અને પોતાના નાદથી લંકાને પણ કંપાવી દેતા.
Verse 16
कुर्वन्तस्तेमहावेगामहींचरणपीडिताम् ।रजश्चसहसैवोर्थ्वंजगामचरणोत्थितम् ।।6.39.16।।
મહાવેગી તેઓ પગલાંના પ્રહારથી ધરતીને દબાવતા ચાલ્યા; તેમના પગથી ઉઠેલી ધૂળ ક્ષણમાં જ સહસાએ ઉપર ઊડી ગઈ.
Verse 17
ऋक्षास्सिंहावराहाश्चमहिषावारणामृगाः ।तेनशब्देनवित्रस्ताजग्मुर्भीतादिशोदश ।।6.39.17।।
ઋક્ષ, સિંહ, વરાહ, મહિષ અને વરણમૃગોના ઝુંડ—તે ઘોર શબ્દથી ત્રસ્ત થઈ—ભયભીત બની દસેય દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
Verse 18
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ત્રિકૂટ પર્વતનું તે એકમાત્ર ઊંચું શિખર આકાશને સ્પર્શતું હોય તેમ ઊભું હતું—ચારેય તરફ પુષ્પોથી ઢંકાયેલું અને તેજસ્વી રજત સમાન ઝગમગતું.
Verse 19
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ત્રિકૂટ પર્વતનું તે એકમાત્ર ઊંચું શિખર આકાશને સ્પર્શતું હોય તેમ ઊભું હતું—ચારેય તરફ પુષ્પોથી ઢંકાયેલું અને તેજસ્વી રજત સમાન ઝગમગતું.
Verse 20
निविष्टातत्रशिखरेलङ्कारावणपालिता ।।6.39.20।।शतयोजनविस्तीर्णात्रिंशद्योजनमायता ।
તે શિખર પર રાવણ દ્વારા પાલિત લંકા સ્થિત હતી; તેની પહોળાઈ સો યોજન અને લંબાઈ ત્રીસ યોજન હતી.
Verse 21
सापुरीगोपुरैरुच्चैःपाण्डुराम्बुदसन्निभैः ।काञ्चनेनचशालेनराजतेनचशोभते ।।6.39.21।।
તે નગરી ઊંચા ગોપુરોથી શોભતી હતી, જે ધવળ વાદળ સમા દેખાતા; અને કાઞ્ચન તથા રજતથી અલંકૃત મજબૂત પ્રાસાદોથી તે તેજસ્વી લાગતી હતી.
Verse 22
प्रासादैश्चविमानैश्चलङ्कापरमभूषिता ।घनैरिवाऽतपापायेमध्यमंवैष्णवंपदम् ।।6.39.22।।
પ્રાસાદો અને વિમાનોથી લંકા પરમ રીતે અલંકૃત હતી; અને મધ્યસ્થ તેજોમય ભવન સૂર્યકિરણે છટકતા ઘન સમું ઝળહળતું, જાણે વૈષ્ણવ ધામ—વિષ્ણુનું નિવાસસ્થાન—હોય તેમ લાગતું હતું.
Verse 23
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
તે નગરીમાં સહસ્ર સ્તંભોથી અલંકૃત, કૈલાસશિખર સમ આકાર ધરાવતો પ્રાસાદ હતો, જાણે આકાશને ખંજવાળતો હોય તેમ દેખાતો. રાક્ષસેન્દ્રનો એ ચૈત્યસમાન મહાપ્રાસાદ નગરનું મુખ્ય ભૂષણ બન્યો; સદા સો રાક્ષસો દ્વારા પૂર્ણ રીતે રક્ષિત રહેતો.
Verse 24
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
તે નગરીમાં સહસ્ર સ્તંભોથી અલંકૃત, કૈલાસશિખર સમ આકાર ધરાવતો પ્રાસાદ હતો, જાણે આકાશને ખંજવાળતો હોય તેમ દેખાતો. રાક્ષસેન્દ્રનો એ ચૈત્યસમાન મહાપ્રાસાદ નગરનું મુખ્ય ભૂષણ બન્યો; સદા સો રાક્ષસો દ્વારા પૂર્ણ રીતે રક્ષિત રહેતો.
Verse 25
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
રામે—લક્ષ્મણના અગ્રજ, સ્વયં સમૃદ્ધિ અને શુભલક્ષણોથી યુક્ત—વાનરો સાથે રાવણની પુરીને નિહાળી: મનોહર વનોવાળી, પર્વતોથી શોભિત, નાનાધાતુઓના રંગોથી ચિત્રિત; ઉદ્યાનો વડે અલંકૃત; અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતી; અનેક મૃગો દ્વારા સેવિત; વિવિધ પુષ્પોથી ઢંકાયેલી; અનેક રાક્ષસોથી પરિચરિત—અતિ સમૃદ્ધ અને સુફળિત.
Verse 26
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
રામે—લક્ષ્મણના અગ્રજ, સ્વયં સમૃદ્ધિ અને શુભલક્ષણોથી યુક્ત—વાનરો સાથે રાવણની પુરીને નિહાળી: મનોહર વનોવાળી, પર્વતોથી શોભિત, નાનાધાતુઓના રંગોથી ચિત્રિત; ઉદ્યાનો વડે અલંકૃત; અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતી; અનેક મૃગો દ્વારા સેવિત; વિવિધ પુષ્પોથી ઢંકાયેલી; અનેક રાક્ષસોથી પરિચરિત—અતિ સમૃદ્ધ અને સુફળિત.
Verse 27
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
રામે—લક્ષ્મણના અગ્રજ, સ્વયં સમૃદ્ધિ અને શુભલક્ષણોથી યુક્ત—વાનરો સાથે રાવણની પુરીને નિહાળી: મનોહર વનોવાળી, પર્વતોથી શોભિત, નાનાધાતુઓના રંગોથી ચિત્રિત; ઉદ્યાનો વડે અલંકૃત; અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતી; અનેક મૃગો દ્વારા સેવિત; વિવિધ પુષ્પોથી ઢંકાયેલી; અનેક રાક્ષસોથી પરિચરિત—અતિ સમૃદ્ધ અને સુફળિત.
Verse 28
तांमहागृहसम्बाधांदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।नगरीममरप्रख्योविस्मयंप्राप्यवीर्यवान् ।।6.39.28।।
મહાન ગૃહોથી ઘનઘોર ભરેલી એ નગરીને જોઈ, લક્ષ્મણના અગ્રજ તે પરાક્રમી રામ—અમર સમ તેજસ્વી—વિસ્મયમાં પડી ગયા.
Verse 29
तांरत्नपूर्णांबहुसंविधानांप्रासादमालाभिरलङ्कृतांच ।पुरींमहायन्त्रकवाटमुख्यांददर्शरामोमहताबलेन ।।6.39.29।।
મહાબળવાન રામે પોતાની મહાસેનાસહિત તે પુરીને નિહાળી—રત્નોથી પરિપૂર્ણ, અનેકવિધ રીતે સુવ્યવસ્થિત, પ્રાસાદમાળાઓથી અલંકૃત, અને ભયંકર યંત્રોથી સજ્જ વિશાળ કવાટવાળા મહાદ્વારો ધરાવતી.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is controlled entry and reconnaissance: some Vānara leaders enter the groves joyfully, while others proceed toward the city only after Sugrīva’s authorization—framing movement into enemy space as disciplined, command-governed action rather than impulsive violence.
The chapter teaches that perception precedes action: careful observation of terrain, civic defenses, and morale-relevant symbols (flags, towers, engineered gates) is integral to righteous strategy, balancing wonder at prosperity with preparedness for duty.
Key landmarks include Suvela (the vigil point), Trikūṭa’s peak (the city’s elevated seat), Laṅkā’s forest-gardens with cascades and birdlife, the gopura skyline, gold-and-silver fortifications, the central palace compared to a Vaiṣṇava abode, and the guarded thousand-pillared palace.