Sarga 37
लङ्काद्वारव्यूहवर्णनम् / Disposition at the Gates of Lanka
युद्धकाण्ड
આ સર્ગમાં લંકા પર આક્રમણ પહેલાં શહેરના દ્વારો પર રાક્ષસોની રક્ષણ-વ્યવસ્થા અને વાનરસેનાની વ્યૂહરચના વર્ણવાય છે. સુગ્રીવ, હનુમાન, જામ્બવાન, અંગદ, નલ વગેરે વાનર-નાયકો લંકા નજીક પહોંચી વિજય માટે મંત્રણા કરે છે. વિભીષણ મંત્રી-સ્તરની ગુપ્તચર માહિતી આપે છે—તેના દૂતોએ પક્ષીરૂપે લંકામાં પ્રવેશ કરી રાવણની દુર્ગરચના, દ્વારરક્ષા અને સેનાવિન્યાસ નિહાળી ગોઠવેલી માહિતી સાથે પરત આવ્યા. રક્ષણ સ્થાન પ્રમાણે વહેંચાયેલું છે—પૂર્વ દ્વારે પ્રહસ્ત, દક્ષિણ દ્વારે મહાપાર્શ્વ અને મહોદર, પશ્ચિમ દ્વારે વિવિધ આયુધધારીઓ સાથે ઇન્દ્રજિત, ઉત્તર દ્વારે સ્વયં રાવણ (ઉદ્વિગ્ન અને ક્રોધિત, છતાં કડક રક્ષામાં), અને નગરમધ્યમાં વિરূপાક્ષ. હાથી, રથ, ઘોડેસવાર અને વિશાળ પદાતિ સેનાનું વર્ણન યુદ્ધની વ્યાપકતા દર્શાવે છે. પછી શ્રીરામ કાર્યવિભાજન કરે છે—પૂર્વમાં પ્રહસ્તનો પ્રતિકાર કરવા નિલને, દક્ષિણમાં દક્ષિણ દ્વારના નાયકો સામે લડવા અંગદને, પશ્ચિમમાં ઇન્દ્રજિત પર દબાણ કરવા હનુમાનને, અને ઉત્તર દ્વારથી પ્રવેશ માટે લક્ષ્મણ સાથે સ્વયં શ્રીરામ આગળ વધે છે; મધ્ય ભાગ સંભાળવા સુગ્રીવ, જામ્બવાન અને વિભીષણને રાખે છે. અંતે ઓળખ-નિયમ જાહેર થાય છે—વાનરો માનવરૂપ ધારણ ન કરે; માત્ર સાત યોદ્ધા (રામ, લક્ષ્મણ અને વિભીષણ સહિત કેટલાક પસંદગીના) માનવરૂપે યુદ્ધ કરે. ત્યારબાદ શ્રીરામ સુવેલ પર્વત પર ચડી સેનાસહિત લંકા તરફ કૂચ કરવાનો સંકલ્પ કરે છે.
Shlokas
Verse 1
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।।।
માનવ-વાનરોના રાજા સુગ્રીવ, તથા વાયુપુત્ર હનુમાન; ઋક્ષરાજ જામ્બવાન અને રાક્ષસ વિભીષણ; વાલિપુત્ર અંગદ, સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ), વાનર શરભ; દાયાદો સહિત સુષેણ, તેમજ મૈંદ અને દ્વિવિદ; ગજ, ગવાક્ષ, કુમુદ, નલ અને પનસ—શત્રુના દુર્ગસ્થાનમાં પહોંચી, સૌ એકત્ર થયા અને પરામર્શ કરવા લાગ્યા.
Verse 2
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।
વાલિપુત્ર અંગદ, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ, કપિ શરભ; તેમજ સુષેણ પોતાના દાયાદો સાથે, અને માઇન્દ તથા દ્વિવિદ પણ—(બધા ત્યાં એકત્ર થયા).
Verse 3
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।
ગજ, ગવાક્ષ, કુમુદ, નલ અને પનસ પણ શત્રુના પ્રદેશમાં પહોંચ્યા; સૌ એકત્ર થઈ કાર્યની રીત વિષે વિચાર કરવા લાગ્યા.
Verse 4
इयंसालक्षयतेलङ्कापुरीरावणपालिता ।सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपिदुर्जया ।।।।
“રાવણ દ્વારા શાસિત લંકાપુરી હવે નજરે પડે છે. તે દેવો, નાગો, ગંધર્વો અને અમરો માટે પણ અજય જેવી દેખાય છે.”
Verse 5
कार्यसिद्धिंपुरस्कृत्यमन्द्रयध्वंविनिर्णये ।नित्यंसन्निहितोह्यत्ररावणोराक्षसाधिपः ।।।।
“કાર્યસિદ્ધિને આગળ રાખીને વિચાર કરો અને કર્તવ્યનો નિર્ણય લો; કારણ કે અહીં રાક્ષસાધિપતિ રાવણ સદા સન્નિહિત છે.”
Verse 6
तथातेषुब्रुवाणेषुरावणावरजोऽब्रवीत् ।वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्धंविभीषणः ।।।।
તેઓ પરસ્પર બોલતા હતા ત્યારે રાવણના કનિષ્ઠ ભાઈ વિભીષણે ગ્રામ્યતા વિનાના, અર્થસભર અને વિનયભર્યા શબ્દોથી તેમને સંબોધ્યા.
Verse 7
अनलश्शरभश्चैवसम्पातिःप्रघसस्तथा ।गत्वालङ्कांममामात्याःपुरींपुनरिहागताः ।।।।
મારા અમાત્યો—અનલ, શરભ, સંપાતિ અને પ્રઘસ—લંકાપુરીમાં ગયા અને પછી ફરી અહીં પરત આવ્યા.
Verse 8
भूत्वाशकुनयस्सर्वेप्रविष्टाश्चरिपोर्भलम् ।विधानंविहितंयच्चतद्धृष्टवासमुपस्थिताः ।।।।
તેઓ બધા પક્ષીઓનું રૂપ ધારણ કરીને અંદર ઊંડે પ્રવેશ્યા; શત્રુનું બળ અને ગોઠવણ જે રીતે કરવામાં આવી હતી તે બધું જોઈ, ધૃષ્ટતાપૂર્વક પાછા આવી અહેવાલ આપવા ઉપસ્થિત થયા.
Verse 9
संविधानंयथाहुस्तेरावणस्यदुरात्मनः ।राम तद्ब्रुवतस्सर्वंयथात्त्वेनमेशृणु ।।।।
હે રામ, દુષ્ટાત્મા રાવણએ પોતાની સેના કેવી રીતે ગોઠવી છે તે તેમણે મને યથાર્થ રીતે કહ્યું છે; હવે હું કહું તે બધું તું સાચી રીતે સાંભળ.
Verse 10
पूर्वंप्रहस्तस्सबलोद्वारमासाद्यतिष्ठति ।दक्षिणंचमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।
પૂર્વ દ્વારે સબળ પ્રહસ્ત પોતાની સેના સાથે ઊભો છે; અને દક્ષિણ દ્વારે મહાવીર્યવાન મહાપાર્શ્વ તથા મહોદર સ્થિત છે.
Verse 11
इन्द्रजित्पश्चिमंद्वारंराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।पट्टसासिधनुष्मद्भिश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।।।।नानाप्रहरणैश्शूरैरावृतोरावणात्मजः ।
પશ્ચિમ દ્વારે રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિત અનેક રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો ઊભો છે—પટ્ટસા, તલવાર અને ધનુષ ધારણ કરનાર, શૂલ અને મુદગર હાથમાં ધરનાર, નાનાવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ શૂરવીરો દ્વારા આવૃત.
Verse 12
राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।।।
નગરના ઉત્તર દ્વારે રાવણ પોતે જ ઊભો રહ્યો—અતિ વ્યાકુલ—હજારોની સંખ્યામાં અનેક રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો, સૌના હાથમાં શસ્ત્રો ધારણ કરેલા હતા।
Verse 13
राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।6.37.12।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।6.37.13।।
આ જ વર્ણન પુનરાવર્તિત છે: અતિ વ્યાકુલ રાવણ નગરના ઉત્તર દ્વારે પોતે જ સ્થિત છે, શસ્ત્રપાણિ હજારો રાક્ષસોથી સર્વત્ર ઘેરાયેલો।
Verse 14
विरूपाक्षस्तुमहताशूलखडगधनुष्मता ।बलेनराक्षसैस्सार्थंमध्यमंगुल्ममास्थितः ।।।।
વિરૂપાક્ષ મહાન બળ સાથે—શૂલ, ખડ્ગ અને ધનુષ્યધારી—રાક્ષસો સાથે મળી નગરમાં મધ્યસ્થ ગોઠવણીમાં સ્થિત રહ્યો।
Verse 15
एतानेवंविधान्गुल्मान् लङ्कायांसमुदीक्ष्यते ।मामकामन्त्रिणस्सर्वेपुनशशीघ्रमिहागताः ।।।।
લંકામાં આવી રીતે ગોઠવાયેલા આ ગુલ્મો નિહાળી, મારા સર્વ મંત્રીઓ ફરી તત્કાળ અહીં શીઘ્ર પાછા આવ્યા।
Verse 16
गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।।।
નગરમાં દસ હજાર ગજ, દસ હજાર રથ, અને વીસ હજાર અશ્વ હતા; ઉપરાંત રાક્ષસોની સવા કરોડથી વધુ સેના હતી—પરાક્રમી, બળવાન અને યુદ્ધમાં ઉગ્ર આક્રમણકારી। આ નિશાચરો રાક્ષસરાજને સદૈવ પ્રિય હતા।
Verse 17
गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।6.37.16।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।6.37.17।।
લઙ્કાનગરીમાં ગજોના સહસ્રો, રથોના અયુત, હયોના બે અયુત અને રાક્ષસોની સાગ્ર કોટિથી પણ અધિક સેના છે. એ નિશાચરો પરાક્રમી, બળવાન અને યુદ્ધમાં અતિ ઉગ્ર આક્રમણકારી છે; રાક્ષસરાજને સદા પ્રિય એવા જ છે.
Verse 18
एकैकस्यात्रयुद्धार्थेराक्षसस्यविशाम्पते ।परीवारस्सहस्राणांसहस्रमुपतिष्ठते ।।।।
હે વિશામ્પતે, અહીં યુદ્ધ માટે ઊભેલા એકેક રાક્ષસ માટે સહાયક પરિચારકોની સહસ્રો પર સહસ્રો સેના ઉપસ્થિત રહે છે.
Verse 19
एतांप्रवृत्तिंलङ्कायांमन्त्रिप्रोक्तांविभीषणः ।एवमुक्त्वामहाबाहूराक्षसांस्तानदर्शयत् ।।।।
મહાબાહુ વિભીષણે, મંત્રીઓએ કહેલી લઙ્કાની આ વાત રામને નિવેદન કરી, એમ કહીને પછી તે રાક્ષસોને દર્શાવ્યા.
Verse 20
लङ्कायांसचिवैस्सर्वंरामायप्रत्यवेदयत् ।रामंकमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ।।।।रावणावरजःश्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ।
રાવણનો શ્રીમાન્ કનિષ્ઠ ભાઈ, મંત્રીઓ પાસેથી લઙ્કા વિષે જે કંઈ જાણ્યું તે સર્વ રામને નિવેદન કરી દીધું. પછી કમલપત્રાક્ષ રામને નિહાળી, તેમને પ્રિય થાય એવું કરવા ઇચ્છીને, આ ઉત્તર વચન બોલ્યો.
Verse 21
कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।
હે રામ! જ્યારે રાવણે કુબેર પર પ્રત્યયુદ્ધ કર્યું, ત્યારે રાક્ષસોના સાઠ સો-હજારો દળો બહાર નીકળ્યા; પરાક્રમ, વીર્ય, તેજ અને સત્ત્વના ગૌરવમાં તથા દર્પમાં તે દુષ્ટાત્મા રાવણ સમાન જ હતા.
Verse 22
कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।6.37.21।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।6.37.22।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।
હે રામ! જ્યારે રાવણે કુબેર પર પ્રત્યયુદ્ધ કર્યું, ત્યારે સાઠ સો-હજારો રાક્ષસો તત્કાળ કૂચ કરી નીકળ્યા; દર્પમાં રાવણ સમાન અને પરાક્રમ, વીર્ય, તેજ તથા સત્ત્વની દૃઢતામાં પણ તેની સમકક્ષ હતા.
Verse 23
अत्रमन्युर्नकर्तव्योरोषयेत्वांनभीषये ।।।।समर्थोह्यसिवीर्येणसुराणामपिनिग्रहे ।
આ વિષયે ક્રોધ કરવો યોગ્ય નથી; હું તમને રોષાવવા કે ભયભીત કરવા માટે નથી બોલતો. કારણ કે તમારા પરાક્રમથી તમે દેવતાઓને પણ દમન કરવા સમર્થ છો.
Verse 24
तद्भवांश्चतुरङ्गेणबलेनमहातावृतः ।।।।व्यूह्येदंवानरानीकंनिर्मथिष्यतिरावणम् ।
અને તમે, આ મહાન ચતુરંગ બળથી ઘેરાયેલા, આ વાનર સેનાને વ્યૂહમાં ગોઠવો; ત્યારબાદ તમે રાવણને ચકનાચૂર કરી દેશો.
Verse 25
रावणावरजेवाक्यमेवंब्रुवतिराघवः ।।।।शत्रूणांप्रतिघातार्थमिदंवचनमब्रवीत् ।
રાવણના નાના ભાઈએ આમ કહ્યું ત્યારે રાઘવ રામે શત્રુઓના પ્રતિઘાત અને વિનાશ માટે આ વચન ઉચ્ચાર્યું.
Verse 26
पूर्वद्वारेतुलङ्कायानीलोवानरपुङ्गवः ।।।।प्रहस्तप्रतियोद्धास्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।
લંકાના પૂર્વ દ્વારે વાનરશ્રેષ્ઠ નીલ પ્રહસ્ત સામે યુદ્ધ માટે ઊભો રહે, અનેક વાનરવીરો વડે ઘેરાયેલો.
Verse 27
अङ्गदोवालिपुत्रस्तुबलेनमहतावृतः ।।।।दक्षिणेबाधतांद्वारेमहापार्श्वमहोदरौ ।
વાલિપુત્ર અંગદ મહાબળથી યુક્ત વિશાળ સેનાથી ઘેરાઈ, દક્ષિણ દ્વારે મહાપાર્શ્વ અને મહોદર સામે યુદ્ધ દબાવે.
Verse 28
हनुमान्पश्चिमद्वारंनिपीड्यपवनात्मजः ।।।।प्रविशत्वप्रमेयात्माबहुभिःकपिभिर्वृतः ।
પવનપુત્ર, અપ્રમેય પરાક્રમી હનુમાન અનેક કપિઓથી ઘેરાઈ પશ્ચિમ દ્વારને દબાવી ત્યાંથી પ્રવેશ કરે.
Verse 29
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
રાક્ષસોનો એ અધિપતિ—નીચ અને પરપીડામાં રત, વરદાનબળથી સમર્થ—દૈત્ય-દાનવોના સમૂહો અને મહાત્મા ઋષિઓને પણ સહિત સર્વ લોકની પ્રજાને સંતાપ આપે છે. તેના વધ માટે હું સ્વયં દૃઢ સંકલ્પિત છું. સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) અને અમારી સેનાસહિત હું ઉત્તર નગરદ્વારને દબાવી બળપૂર્વક પ્રવેશ કરીશ, જ્યાં રાવણ છે.
Verse 30
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
બલવાન વાનરરાજ તથા પરાક્રમી ઋક્ષરાજ, અને રાક્ષસરાજના અનુજ—એ ત્રણેય યુદ્ધવ્યૂહમાં મધ્યસ્થાને રહે.
Verse 31
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
અને આ યુદ્ધમાં હરિઓએ માનુષરૂપ ધારણ ન કરવું; વાનરસેનામાં ઓળખ માટે આ જ અમારી સંજ્ઞા રહે.
Verse 32
वानरेन्द्रश्चबलवानृक्षराजश्चवीर्यवान् ।।।।राक्षसेन्द्रानुजश्चैवगुलोभवतुमध्यम: ।
બલવાન વાનરરાજ તથા પરાક્રમી ઋક્ષરાજ, અને રાક્ષસરાજના અનુજ—એ ત્રણેય યુદ્ધવ્યૂહમાં મધ્યસ્થાને રહે.
Verse 33
नचैवमानुषंरूपंकार्यंहरिभिराहवे ।।।।एषाभवतुसंङञान् युद्धेऽस्मिन् वानरेबले ।
અને આ યુદ્ધમાં હરિઓએ માનુષરૂપ ધારણ ન કરવું; વાનરસેનામાં ઓળખ માટે આ જ અમારી સંજ્ઞા રહે.
Verse 34
वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।
અમારા પોતાના પક્ષમાં વાનરરૂપ જ ઓળખનું ચિહ્ન રહેશે. પરંતુ અમે સાત જણ માનુષરૂપે શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરીશું—હું, મારા મહાબલવાન ભાઈ લક્ષ્મણ, અને મારી પાસે પાંચમા તરીકે મારો સખા વિભીષણ.
Verse 35
वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।6.37.34।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।6.37.35।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।
અમે તો માનવરૂપે જ શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરીશું—કુલ સાત જણ. હું પોતે, મહાબળવાન મારો ભાઈ લક્ષ્મણ, અને પાંચમા તરીકે મારો મિત્ર વિભીષણ પણ.
Verse 36
सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।।।
એ રીતે વિભીષણને કહી, કાર્યસિદ્ધિ માટે તત્પર અને બુદ્ધિમાન શ્રીરામે સુવેલ પર્વત પર ચઢવાનો નિશ્ચય કર્યો; અને સુવેલના અતિ રમણીય ઢાળોને જોઈ આગળ વધ્યા.
Verse 37
सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।6.37.36।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।6.37.37।।
સુવેલ પર્વતના અતિ રમણીય ઢાળને જોઈ બુદ્ધિમાન રામે ત્યાં ચઢવાની દૃઢ બુદ્ધિ કરી.
Verse 38
ततस्तुरामोमहताबलेनप्रच्छाद्यसर्वांपृथिवींमहात्मा ।प्रहृष्टरूपोऽभिजगामलङ्कांकृत्वामतिंसोऽरिवधेमहात्मा ।।।।
પછી મહાત્મા રામે મહાન બળવાળી પોતાની વિશાળ સેના દ્વારા સમગ્ર ધરતીને ઢાંકી, હર્ષિત મુખમુદ્રા સાથે લંકા તરફ કૂચ કરી; શત્રુવધનો દૃઢ સંકલ્પ કરીને તે મહાત્મા આગળ વધ્યા.
Frequently Asked Questions
The key action is the transformation of reconnaissance into a disciplined assault plan: Rāma assigns opponents and gates to specific leaders, ensuring combat is organized rather than indiscriminate, and institutes a recognition rule to prevent friendly confusion during the chaos of siege warfare.
The chapter teaches that righteous outcomes depend on truthful intelligence, clear command structure, and controlled force. Even in war, dharma operates through accountability—leaders listen, verify, allocate duties, and restrain deception that could harm allies.
Laṅkā is presented as a fortified, gate-structured city with distinct eastern, southern, western, and northern entry points, while Suvela mountain functions as an operational vantage and staging ground for Rāma’s advance.