Sarga 30

Verse 1

ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन् ।।6.30.1।।

(હું કહું છું) રાવણના તેજના પ્રભાવથી રાક્ષસો જેમ સ્નિગ્ધ ભક્તિથી તેને વશ રહે છે, લંકાની પરમ સમૃદ્ધિ કેવી છે, અને સાગરનું ભયંકર સ્વરૂપ કેવું છે.

Verse 2

चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम् ।जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चिच्छार्दूलंवाक्यमब्रवीत् ।।6.30.2।।

ચારોથી મહાબલી રામ મહાસેનાસહિત આવી પહોંચ્યો છે એમ સાંભળી રાવણ થોડો ઉદ્વેગમાં પડ્યો અને શાર્દૂલને વચન કહ્યું.

Verse 3

अयथावच्चतेवर्णोदीनश्चासिनिशाचर ।नासिकच्चिदमित्राणांक्रुद्धानांवशमागतः ।।6.30.3।।

હે નિશાચર, તારો વર્ણ યથાવત્ નથી અને તું દિન દેખાય છે। કહો તો ખરો—શું તું ક્રોધિત શત્રુઓના વશમાં પડી ગયો છે?॥

Verse 4

इतितेनानुशिष्टस्तुवाचंमन्दमुदीरयत् ।तदाराक्षसशार्दूलंशार्दूलोभयविह्वलः ।।6.30.4।।

એ રીતે તેના ઉપદેશથી પૂછાતા, ભયથી વ્યાકુળ શાર્દૂલ તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ ‘રાક્ષસશાર્દૂલ’ને મંદ વાણીમાં બોલ્યો॥

Verse 5

नतेचारयितुंशक्याराजन्वानरपुङ्गवाः ।विक्रान्ताबलवन्तश्चराघवेणचरक्षिताः ।।6.30.5।।

હે રાજન, વાનરપુંગવોમાં તમારા ચર ફરી શકતા નથી। તેઓ પરાક્રમી અને બલવાન છે, અને રાઘવ દ્વારા પણ રક્ષિત છે॥

Verse 6

नापिसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।सर्वतोरक्ष्यतेपन्थावानरैःपर्वतोपमै ।।6.30.6।।

તેમની સાથે વાતચીત કરવી પણ શક્ય નથી; અહીં પ્રશ્નોત્તરનો અવકાશ જ મળતો નથી. સર્વ દિશાઓથી પર્વત સમા વાનરો માર્ગને કડક રીતે રક્ષે છે.

Verse 7

प्रविष्टमात्रेज्ञातोऽहंबलेतस्मिन्नचारिते ।बलाद्गृहीतोरक्षोभिर्बहुधाऽस्मिविचालितः ।।6.30.7।।

તે સેનામાં અજાણે પ્રવેશતાં જ હું ઓળખાઈ ગયો; રક્ષકો રાક્ષસોએ બળપૂર્વક મને પકડી લીધો અને વારંવાર મને ધક્કા મારી ઉછાળ્યો।

Verse 8

जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तेस्तलैश्चाभिहतोभृशम् ।परिणीतोऽस्मिहरिभिर्बलवद्भिरमर्षणैः ।।6.30.8।।

ઘૂંટણો, મુઠ્ઠીઓ, દાંત અને હાથની તાળીઓથી મને અત્યંત માર પડ્યો; પછી બળવાન અને ક્રોધિત વાનરોએ મને ફેરવી ફેરવી લઈ ગયા।

Verse 9

परिणीयचसर्वत्रनीतोऽहंरामसंसदम् ।रुधिरादिग्धसर्वाङ्गोविह्वलश्चलितेन्द्रियः ।।6.30.9।।

સર્વત્ર ફેરવીને પછી મને રામની સભામાં લાવવામાં આવ્યો; મારું સર્વ અંગ રક્તથી લિપ્ત હતું, હું વ્યાકુળ હતો અને ઇન્દ્રિયો અસ્થિર થઈ ગઈ હતી।

Verse 10

हरिभिर्वध्यमानश्चयाचमानःकृताञ्जलिः ।राघवेणपरित्रातोजीवामीतियदृच्छया ।।6.30.10।।

સેનાના સમૂહના વિભાગો અને વાહનોની ગોઠવણી પણ તેણે દર્શાવી; એમ કહીને તત્ત્વજ્ઞ કપિશ્રેષ્ઠે વિગતે વર્ણન આરંભ્યું.

Verse 11

एषशैलैश्शिलाभिश्चपूरयित्वामहार्णवम् ।द्वारमाश्रित्यलङ्कायारामस्तिष्ठतिसायुधः ।।6.30.11।।

શિલાઓ અને પર્વતખંડોથી મહાસાગરને ભરાવી, લંકાના દ્વારને આશ્રય કરીને રામ શસ્ત્રસજ્જ થઈ ત્યાં ઊભો છે.

Verse 12

गरुडव्यूहमास्थायसर्वतोहरिभिर्वृतः ।मांविसृज्यमहातेजालङ्कामेवाभिवर्तते ।।6.30.12।।

ગરુડવ્યૂહ રચીને અને સર્વત્ર વાનરદળોથી ઘેરાયેલો મહાતેજસ્વી, મને મુક્ત કરીને, સીધો લંકા તરફ આગળ વધે છે.

Verse 13

पुराप्राकारमायातिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।सीतांवास्मैप्रयच्छाशुयुद्धंवाप्रदीयताम् ।।6.30.13।।

તે પ્રાચીર સુધી પહોંચે તે પહેલાં તું તુરંત એક નિર્ણય કર: અથવા તો સીતાને તરત જ તેને સોંપી દે, નહિ તો યુદ્ધ માટે તૈયારી કરાવી દે.

Verse 14

मनसातंतदाप्रेक्ष्यतच्छ्रुत्वाराक्षसाधिपः ।शार्दूलंसुमहद्वाक्यमथोवाचसरावणः ।।6.30.14।।

આ વાત સાંભળી અને મનમાં વિચારીને, રાક્ષસોના અધિપતિ રાવણે ત્યારબાદ શાર્દૂલને ગંભીર અને મહત્ત્વપૂર્ણ ઉત્તર આપ્યો.

Verse 15

यदिमांप्रतियुध्येरन्देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।6.30.15।।

જો દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો પણ મારી સામે યુદ્ધ કરે, અને સર્વ લોકનો ભય પણ મને ધમકાવે, તોય હું સીતાને કદી પાછી નહીં આપું.

Verse 16

एवमुक्त्वामहातेजारावणःपुनरब्रवीत् ।चरिताभवतासेनाकेऽत्रशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.30.16।।

આ રીતે કહીને મહાતેજસ્વી રાવણે ફરી કહ્યું: ‘તું તેમની સેનામાં ફર્યો છે—અહીં વાનરોમાં શૂરવીર કોણ કોણ છે?’

Verse 17

कीदृशा: किंप्रभा: सौम्यवानरायेदुरासदाः ।कस्यपुत्राश्चपौत्राश्चतत्त्वमाख्याहिराक्षस:।। 6.30.17।।

‘સૌમ્ય, તે દુર્જય વાનર યોદ્ધાઓ કેવા છે—તેમનો પરાક્રમ અને તેજ કેવું છે? તેઓ કોના પુત્રો અને પૌત્રો છે? હે રાક્ષસ, સત્ય વાત મને કહી દે.’

Verse 18

तथात्रप्रतिपत्स्यामिज्ञात्वातेषांबलाबलम् ।अवश्यंबलसङ् ख्यानंकर्तव्यंयुद्धमिच्छताम् ।।6.30.18।।

તેમના બળ-અબળને જાણી ને જ હું અહીં શું કરવું તે નક્કી કરીશ; યુદ્ધ ઇચ્છનાર માટે સૈન્યબળ અને સંખ્યાનો હિસાબ કરવો અનિવાર્ય છે.

Verse 19

अथैवमुक्तश्शार्दूलोरावणेनोत्तमश्चरः ।इदंवचनमारेभेवक्तुंरावणसन्निधौ ।।6.30.19।।

રાવણ દ્વારા આમ સંબોધિત થતાં, શ્રેષ્ઠ ચર શાર્દૂલ રાવણની સન્નિધિમાં આ વચનો બોલવા લાગ્યો.

Verse 20

अथर्क्षरजसःपुत्रोयुधिराजासुदुर्जयः ।गद्गदस्याथपुत्त्रोऽत्रजाम्बवानितिविश्रुतः ।।6.30.20।।

પછી તેણે કહ્યું: ઋક્ષરાજનો પુત્ર, યુધિરાજ, યુદ્ધમાં અતિ દુર્જય છે; અને અહીં ગદગદનો પુત્ર પણ છે, જાંબવાન નામે પ્રસિદ્ધ.

Verse 21

गद्गदस्यैवपुत्त्रोऽन्योगुरुपुत्र: शतक्रतोः ।कदनंयस्यपुत्रेणकृतमेकेनरक्षसाम् ।।6.30.21।।

ગદગદનો બીજો પુત્ર પણ અહીં છે—‘ગુરુનો પુત્ર’ તથા શતક્રતુનો (પુત્ર); જેના એકમાત્ર પુત્રે જ રાક્ષસોનો મહાસંહાર કર્યો હતો.

Verse 22

सुषेणश्चापिधर्मात्मापुत्रोधर्मस्यवीर्यवान् ।सौम्यस्सोमात्मजश्चात्रराजन् दधिमुखःकपिः ।।6.30.22।।

અહીં સુષેણ પણ છે—ધર્માત્મા અને પરાક્રમી—જેને ધર્મનો પુત્ર કહેવાય છે; અને, રાજન્, અહીં સોમ (ચંદ્ર)નો આત્મજ, સૌમ્ય કપિ દધિમુખ પણ છે.

Verse 23

सुमुखोदुर्मुखश्चात्रवेगदर्शीचवानरः ।मृत्युर्वानररूपेणनूनंसृष्टस्स्वयम्भुवा ।।6.30.23।।

અહીં સુમુખ, દુર્મુખ અને વાનર વેગદર્શી પણ છે. નિશ્ચયે સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ વાનર-યોદ્ધાઓના રૂપે મૃત્યુને જ રચ્યું હોય તેમ લાગે છે.

Verse 24

पुत्त्रोहुतवहस्याथनीलस्सेनापतिस्स्वयम् ।अनिलस्यचपुत्त्रोऽत्रहनूमानितिविश्रुतः ।।6.30.24।।

અહીં હુતવહ (અગ્નિ)નો પુત્ર નીલ—સ્વયં સેનાપતિ—વિરાજે છે. અને અહીં અનિલ (વાયુ)નો પુત્ર, હનૂમાન નામે વિખ્યાત, પણ છે.

Verse 25

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

ઇન્દ્રના નાતિ, યુવાન અંગદ બળવાન અને અદમ્ય છે. અશ્વિનીકુમારોમાંથી જન્મેલા જોડિયા માઇન્દ અને દ્વિવિદ—બન્ને મહાબલી—પણ અહીં છે. અહીં વૈવસ્વત યમના પાંચ પુત્ર—ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન—પ્રલયકાળ સમા ભયંકર છે. અને દેવપુત્ર, શ્રીમંત, યુદ્ધકાંક્ષી એવા શૂર વાનરોની દસ કરોડ સેના છે; બાકીની ગણતરી કરવાનું મને સામર્થ્ય નથી.

Verse 26

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

આ યુવાન સિંહસમાન દેહવાળો દશરથનો પુત્ર છે; જેના હાથે દૂષણ, ખર અને ત્રિશિરા પણ સંહાર પામ્યા.

Verse 27

नप्ताशक्रस्यदुर्धर्षोबलवानङ्गदोयुवा ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौबलिनावश्विसम्भवौ ।।6.30.25।।पुत्त्रावैवस्वतस्यात्रपञ्चकालान्तकोपमाः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.30.26।।दशवानरकोट्यश्चशूराणांयुद्धकाङ्क्षिणाम् ।श्रीमतांदेवपुत्त्राणांशेषंनाख्यातुमुत्सहे ।।6.30.27।।

પરાક્રમમાં પૃથ્વી પર રામ સમો કોઈ નથી. જેના દ્વારા વિરાધ સંહારાયો, અને મૃત્યુ સમા ભયંકર કબંધી પણ નાશ પામ્યો.

Verse 28

पुत्त्रोदशरथस्यैषसिंहसंहनोयुवा ।दूषणोनिहतोयेनखरश्चत्रिशिरास्तथा ।।6.30.28।।

આ યુવાન સિંહસમાન દેહવાળો દશરથનો પુત્ર છે; જેના હાથે દૂષણ, ખર અને ત્રિશિરા પણ સંહાર પામ્યા.

Verse 29

नास्तिरामस्यसदृशोविक्रमेभुविकश्चन ।विराधोनिहतोयेनकबन्धश्चान्तकोपमः ।।6.30.29।।

પરાક્રમમાં પૃથ્વી પર રામ સમો કોઈ નથી. જેના દ્વારા વિરાધ સંહારાયો, અને મૃત્યુ સમા ભયંકર કબંધી પણ નાશ પામ્યો.

Verse 30

वक्तुंनशक्तोरामस्यनरःकश्चिद्गुणान् क्षितौ ।जनस्थानगतायेनयावन्तोराक्षसाहताः ।।6.30.30।।

પૃથ્વી પર કોઈ મનુષ્ય રામના ગુણો વર્ણવી શકતો નથી—જેણે જનસ્થાન તરફ આવી પડેલા તે બધા રાક્ષસોને સંહાર્યા.

Verse 31

लक्ष्मणश्चात्रधर्मात्मामातङ्गानामिवर्षभः ।यस्यबाणपथंप्राप्यनजीवेदपिवासवः ।।6.30.31।।

અને અહીં ધર્માત્મા લક્ષ્મણ છે—હાથીઓમાં શ્રેષ્ઠ વૃષભ સમાન; જેના બાણપથમાં આવી જાય તો વાસવ (ઇન્દ્ર) પણ જીવતો ન રહે.

Verse 32

श्वेतोज्योतिर्मुखश्चात्रभास्करस्यात्मसम्भवौ ।वरुणस्यचपुत्त्रोऽन्योःहेमकूटःप्लवङ्गमः ।।6.30.32।।विश्वकर्मसुतोवीरोनलःप्लवगसत्तमः ।विक्रान्तोबलवानत्रवसुपुत्रस्सदुर्धरः ।।6.30.33।।

અહીં શ્વેત અને જ્યોતિર્મુખ પણ છે—ભાસ્કર (સૂર્ય)ના આત્મસમ્ભવ પુત્રો; અને વરુણનો બીજો પુત્ર હેમકૂટ નામનો પ્લવંગમ પણ છે.

Verse 33

श्वेतोज्योतिर्मुखश्चात्रभास्करस्यात्मसम्भवौ ।वरुणस्यचपुत्त्रोऽन्योःहेमकूटःप्लवङ्गमः ।।6.30.32।।विश्वकर्मसुतोवीरोनलःप्लवगसत्तमः ।विक्रान्तोबलवानत्रवसुपुत्रस्सदुर्धरः ।।6.30.33।।

વિશ્વકર્માનો પુત્ર, વીર નલ—પ્લવગોમાં શ્રેષ્ઠ—અહીં હાજર છે; અને અહીં વસુનો પુત્ર દુર્ધર પણ છે, જે પરાક્રમી અને બળવાન, અતિ દુર્જય છે.

Verse 34

राक्षसानांवरिष्ठश्चतवभ्रातावीभीषणः ।प्रतिगृह्यपुरींलङ्कांराघवस्यहितेरतः ।।6.30.34।।

રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તમારા ભાઈ વિભીષણએ લંકાપુરી સ્વીકારી, રાઘવના હિતમાં તત્પર રહી ભક્તિપૂર્વક સ્થિર છે।

Verse 35

इतिसर्वंसमाख्यातंतवेदंवानरंबलम् ।सुवेलेऽधिष्ठितंशैलेशेषकार्येभवान्गतिः ।।6.30.35।।

આ રીતે મેં તમારે માટે આ વાનરબળનું સર્વ વર્ણન કર્યું; સુવેલ પર્વત પર તે સ્થિત છે. હવે જે કાર્ય બાકી છે, તેમાં માર્ગ નક્કી કરનાર તમે જ છો।