Sarga 3

Verse 1

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ।प्रतिजग्राहकाकुत्स्थोहनूमन्तमथाब्रवीत् ।।।।

સુગ્રીવના હેતુસભર અને પરમાર્થયુક્ત વચનો સાંભળી કાકુત્સ્થ રામે તેને સ્વીકાર્યા અને પછી હનુમાનને સંબોધ્યા.

Verse 2

तपसासेतुबन्धेनसागरोच्छोषणेनच ।सर्वथासुसमर्थोऽस्मिसागरस्यास्यलङ्घने ।।।।

તપસ્યા વડે, સેતુબંધ કરીને, અથવા સમુદ્રને સૂકવીને પણ—જે રીતે હોય તે રીતે—આ સમુદ્રને લંઘવામાં હું સર્વથા સમર્થ છું.

Verse 3

कतिदुर्गाणिदुर्गायालङ्कायाब्रूहितानिमे ।ज्ञातुमिच्छामितत्सर्वंदर्शनादिववानर ।।।।

હે વાનર! દુર્ગમ લંકાના કેટલા દુર્ગો છે—તે મને કહો; તું જેમ જોયું છે તેમ બધું જાણવાની મારી ઇચ્છા છે.

Verse 4

बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि ।गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।।।

મને તેમની સેનાનું પરિમાણ પણ કહો, દ્વારો તથા દુર્ગની અપ્રવેશ્ય વ્યવસ્થા પણ; તેમજ લંકાની ગુપ્ત રક્ષા-વિધિ અને રાક્ષસોના નિવાસસ્થાનો પણ.

Verse 5

बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि । गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।6.3.4।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।6.3.5।।

લંકામાં તું જેમ સુખપૂર્વક અને યથાવત્ જોયું છે, તેમ સર્વ વાત તત્ત્વથી સત્યરૂપે કહો; કારણ કે તું સર્વ રીતે કુશળ છે.

Verse 6

श्रुत्वारामस्यवचनंहनुमान्मारुतात्मजः ।वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठोरामंपुनरथाब्रवीत् ।।।।

રામના વચન સાંભળી, મારુતિપુત્ર હનુમાન—વાક્યવિદોમાં શ્રેષ્ઠ—પછી ફરી રામને આ રીતે બોલ્યો.

Verse 7

श्रूयतांसर्वमाख्यास्येदुर्गकर्मविधानतः ।गुप्तापुरीयथालङ्कारक्षिताचयथाबलैः ।।।।

સાંભળો; દુર્ગકર્મની વ્યવસ્થા મુજબ સર્વ વાત હું કહું છું—લંકાપુરી કેવી રીતે ગુપ્ત રીતે સુરક્ષિત છે અને કેવી રીતે સેનાબળોથી રક્ષિત છે.

Verse 8

राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।।।

(હું કહું છું) રાવણના તેજના પ્રભાવથી રાક્ષસો જેમ સ્નિગ્ધ ભક્તિથી તેને વશ રહે છે, લંકાની પરમ સમૃદ્ધિ કેવી છે, અને સાગરનું ભયંકર સ્વરૂપ કેવું છે.

Verse 9

राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।6.3.8।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।6.3.9।।

સેનાના સમૂહના વિભાગો અને વાહનોની ગોઠવણી પણ તેણે દર્શાવી; એમ કહીને તત્ત્વજ્ઞ કપિશ્રેષ્ઠે વિગતે વર્ણન આરંભ્યું.

Verse 10

हृष्टप्रमुदितालङ्कामत्तद्विपसमाकुला ।महतीरथसंपूर्णारक्षोगणसमाकुला ।।।।

હર્ષથી પ્રફુલ્લિત વિશાળ લંકા મત્ત હાથીઓથી ગુંજતી હતી; અનેક રથોથી ભરપૂર અને રાક્ષસગણોથી ઠસાઠસ હતી.

Verse 11

दृढबद्धकवाटानिमहापरिघवन्तिच ।द्वाराणिविपुलान्यस्याश्चत्वारिसुमहान्तिच ।।।।

તેના પ્રવેશદ્વારો વિશાળ હતા; દ્વારપટ્ટો દૃઢ રીતે બંધાયેલા અને મહાપરિઘોથી સજ્જ હતા; અને તેના ચાર મહાન મહાદ્વાર પણ અત્યંત ભવ્ય હતા.

Verse 12

तत्रेषूपलयन्त्राणिबलवन्तिमहान्तिच ।आगतंपरसैन्यंतैस्तत्रप्रतिनिवार्यते ।।।।

ત્યાં બાણ અને પથ્થર ફેંકવાના બળવાન, વિશાળ યંત્રો હતા; તેમના દ્વારા આવતી શત્રુસેના ત્યાં અટકાવવામાં અને પાછી હંકારવામાં આવતી.

Verse 13

द्वारेषुसंस्कृताभीमाःकालायसमयाश्शिताः ।शतशोरचितावीरैश्शतघ्नयोरक्षसांगणै ।।।।

દ્વારો પર રાક્ષસવીરોના દળોએ કાળાં લોખંડની, તીક્ષ્ણ ધારવાળી ભયંકર શતઘ્નીઓ સૈકડાઓમાં ગોઠવી રાખી હતી.

Verse 14

सौवर्णस्तुमहांस्तस्याःप्राकारोदुष्प्रधर्षणः ।मणीविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविरचितान्तरः ।।।।

પરંતુ તેની મહાન પ્રાકારસીમા સુવર્ણમય હતી, અતિ દુષ્પ્રધર્ષણ; અને અંદર તરફ મણિ, વિદ્રુમ, વૈદૂર્ય તથા મુક્તાઓથી શોભિત રીતે જડિત હતી.

Verse 15

सर्वतश्चमहाभीमाश्शीततोयवहाश्शुभाः ।अगाधाग्राहवत्यश्चपरिखामीनसेविता ।।।।

તેની ચારે તરફ શુભ અને ભયંકર દેખાતી પરિખાઓ હતી—શીતળ હિમસમાન જળ વહાવતી, અગાધ ઊંડી, અને માછલીઓ તથા ગ્રાહોથી સેવિત.

Verse 16

द्वारेषुतासांचत्वारस्सङ्क्रमाःपरमायताः ।यन्त्रैरुपेताबहुभिर्महद्भिर्गृहपङ्क्तिभिः ।।।।

તે પરિખાઓના દ્વારો પર ચાર પરમ દીર્ઘ સંક્રમ-સેતુ હતા, અનેક મહાન યંત્રોથી સજ્જ, અને રક્ષણ તથા નિયંત્રણ માટે વિશાળ ગૃહપંક્તિઓથી ઘેરાયેલા.

Verse 17

त्रायन्तेसङ्क्रमास्तत्रपरसैन्यागतेसति ।यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्तेपरिखासुसमन्ततः ।।।।

જ્યારે ત્યાં પરસૈન્ય આવી પહોંચે, ત્યારે તે સંક્રમો સુરક્ષિત કરી દેવામાં આવે; અને તે યંત્રોના બળે માર્ગો સર્વત્ર પરિખાઓમાં ખેંચાઈ/ઢળી જાય, જેથી પ્રવેશ અટકી જાય.

Verse 18

एकस्त्वकम्प्योबलवान्सङ्क्रमस्सुमहादृढः ।काञ्चनै र्बहुभिस्स्तम्भैर्वेदिकाभिश्चशोभितः ।।।।

એક વિશેષ સંક્રમણ અચલ હતું—બળવાન અને અતિ દૃઢ; અનેક કાઞ્ચન સ્તંભો તથા વેદિકાઓથી શોભિત હતું.

Verse 19

स्वयंप्रकृतिमापन्नोयुयुत्सूराम रावण: ।उत्थितश्चाप्रमत्तश्चबलानामनुदर्शने ।।।।

હે રામ, યુદ્ધકામ રાવણ પોતાનાં સ્વભાવમાં જ પ્રવેશી ગયો છે; તે ઊભો રહી અપ્રમત્ત બની સેનાબળોની ગોઠવણીનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યો છે.

Verse 20

लङ्कापुनर्निरालम्बादेवदुर्गाभयावहा ।नादेयंपार्वतंवान्यंकृत्रिमंचचतुर्विधम् ।।।।

અને લંકા તો ફરી નિરાલંબ, દેવદુર્ગ સમી ભયાવહ છે—અપ્રાપ્ય; નદીદુર્ગ, પર્વતદુર્ગ, વનદુર્ગ અને કૃત્રિમ—એવા ચતુર્વિધ દુર્ગરક્ષણથી સુરક્ષિત છે.

Verse 21

स्थितापारेसमुद्रस्यदूरपारस्यराघव ।नौपथोपिश्चनास्त्यत्रनिरादेशश्चसर्वशः ।।।।

હે રાઘવ, તે સમુદ્રના અતિ દૂર પાર કાંઠે સ્થિત છે; અહીં નૌમાર્ગ પણ નથી, અને સર્વત્ર નિરાદેશ—અપ્રવેશ્યતા છે.

Verse 22

शैलाग्रेरचितादुर्गासापुरैर्देवपुरोपमा ।वाजिवारणासम्पूर्णालङ्कापरमदुर्जया ।।।।

પર્વતશિખર પર રચાયેલો તે દુર્ગ સમો નગર દેવપુર સમાન જણાતો; ઘોડા અને હાથીઓથી પરિપૂર્ણ એવી લંકા અતિ દુર્જય હતી.

Verse 23

परिखाश्चशतघ्नयश्चयन्त्राणिविविधानिच ।शोभयन्तिपुरींलङ्कांरावणस्यदुरात्मनः ।।।।

પરિખાઓ, શતઘ્ની શસ્ત્રો અને વિવિધ યંત્રો—આ બધું દુષ્ટાત્મા રાવણની લંકાપુરીને શોભાવતું હતું.

Verse 24

अयुतंरक्षसामत्रपूर्वद्वारंसमाश्रितम् ।शूलहस्तादुराधर्षास्सर्वेखङ्गाग्रयोधिनः ।।।।

અહીં પૂર્વ દ્વારે દસ હજાર રાક્ષસો તૈનાત છે; શૂલધારી, યુદ્ધમાં દુર્ધર્ષ, અને સૌ ખડ્ગની ધાર પર અગ્રપંક્તિમાં લડનાર છે.

Verse 25

नियुतंरक्षसामत्रदक्षिणद्वारमाश्रितम् ।चतुरङ्गेणसैन्येनयोधास्तत्राप्यनुत्तमाः ।।।।

દક્ષિણ દ્વારે પણ એક નિયુત રાક્ષસો તૈનાત છે; ચતુરંગ સેનાથી સમર્થિત, ત્યાંના યોદ્ધાઓ પણ અનુત્તમ છે.

Verse 26

प्रयुतंरक्षसामत्रपश्चिमद्वारमाश्रितम् ।चर्मखङ्गधरास्सर्वेतथासर्वास्त्रकोविदाः ।।।।

પશ્ચિમ દ્વારે અહીં રાક્ષસોની એક પ્રયુત સેના તૈનાત છે; સૌ ચર્મ (ઢાલ) અને ખડ્ગ ધારણ કરનાર, તથા સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે.

Verse 27

न्यर्बुदंरक्षसामत्राप्युत्तरद्वारमाश्रितम् ।रथिनश्चाश्ववाहाश्चकुलपुत्त्रास्सुपूजिताः ।।।।

ઉત્તર દ્વારે પણ અહીં રાક્ષસોની એક ન્યર્બુદ સંખ્યા ગોઠવાઈ છે; રથયોધા અને અશ્વારોહી, કુલપુત્ર—ઉચ્ચ વંશના—સુપૂજિત અને વિશ્વસ્ત।

Verse 28

शतशोऽथसहस्राणिमध्यमंस्कन्धमाश्रिताः ।यातुधानादुराधर्षास्साग्रकोटिश्चरक्षसाम् ।।।।

નગરના મધ્ય વિભાગમાં તો સૈંકડો અને હજારો દુર્ધર્ષ યાતુધાન ગોઠવાયેલા છે; રાક્ષસોની સંખ્યા સાગ્રકોટિ સુધી, અને તેથી પણ વધુ।

Verse 29

तेमयासङ्क्रमाभग्नाःपरिखाश्चावपूरिताः ।दग्धाचनगरीलङ्काप्राकाराश्चावसादिताः ।।।।बलैकदेशःक्षपितोराक्षसानांमहात्मनाम् ।

મેં તે સંક્રમો તોડી નાંખ્યા, પરિખાઓ ભરાવી દીધી, અને લંકા નગરીને દગ્ધ કરી; પ્રાકારો પણ ધ્વસ્ત કર્યા. મહાત્મા રાક્ષસોની સેનાનો એક ભાગ નાશ પામ્યો.

Verse 30

येनकेनतुमार्गेणतरामवरुणालयम् ।हतेतिनगरीलङ्कावानरैरवधार्यताम् ।। ।।

જે કોઈ માર્ગે અમે વરુણાલય સમુદ્રને પાર કરી શકીએ, તે માર્ગે પાર કરીએ; વાનરો પાર ઉતર્યા પછી, લંકા નગરી હત સમાન છે—એવું નિશ્ચિત માનવું.

Verse 31

अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।।।

હે રાઘવ! અંગદ, દ્વિવિદ, મૈંદ, જામ્બવાન, પનસ, અનલ અને સેનાપતિ નીલ અહીં હાજર છે; તો બાકી સેનાની તને શું જરૂર? તેઓ ઉછળી ને જઈ રાવણની મહાપુરીમાં પહોંચશે અને પર્વત-વનથી રક્ષિત અવરોધો, ખાઈઓ તથા પ્રતોરણો, પ્રાકારો અને ભવનો ભેદી અંદર પ્રવેશ કરશે.

Verse 32

अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।

હે રાઘવ! અંગદ, દ્વિવિદ, મૈંદ, જામ્બવાન, પનસ, અનલ અને સેનાપતિ નીલ અહીં હાજર છે; તો બાકી સેનાની તને શું જરૂર? તેઓ ઉછળી ને જઈ રાવણની મહાપુરીમાં પહોંચશે અને પર્વત-વનથી રક્ષિત અવરોધો, ખાઈઓ તથા પ્રતોરણો, પ્રાકારો અને ભવનો ભેદી અંદર પ્રવેશ કરશે.

Verse 33

अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।

હે રાઘવ! અંગદ, દ્વિવિદ, મૈંદ, જામ્બવાન, પનસ, અનલ અને સેનાપતિ નીલ અહીં હાજર છે; તો બાકી સેનાની તને શું જરૂર? તેઓ ઉછળી ને જઈ રાવણની મહાપુરીમાં પહોંચશે અને પર્વત-વનથી રક્ષિત અવરોધો, ખાઈઓ તથા પ્રતોરણો, પ્રાકારો અને ભવનો ભેદી અંદર પ્રવેશ કરશે.

Verse 34

एवमाज्ञापयक्षिप्रंबलानांसर्वसङ्ग्रहम् ।मुहूर्तेनतुयुक्तेनप्रस्थानमभिरोचय ।।।।

અતઃ તું શીઘ્રે સર્વ સેનાનો સંપૂર્ણ સંગ્રહ કરાવવાનો આદેશ આપ; અને શુભ, યોગ્ય મુહૂર્તે પ્રસ્થાનને અનુમોદન કર.