Sarga 14

Verse 1

निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ।।।।

નિશાચરોના અધિપતિના વચનો અને કુંભકર્ણના ગર્જનો સાંભળી, વિભીષણે રાક્ષસરાજોમાં અગ્રણીને હિતકારી અને અર્થયુક્ત વાણીથી સંબોધ્યો.

Verse 2

न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ।।।।

હે રાજન્, તું સીતાને કેમ વરેલી? તે તો મહાસર્પ સમી છે—વક્ષસ્થળે વળાંકો ધરાવતી, ચિંતા-વિષથી ભરેલી, સુસ્મિત પાછળ છુપાયેલા તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાવાળી, અને તેની પાંચ આંગળીઓ જ પાંચ શિરો સમાન અતિકાય છે.

Verse 3

यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

વાંદર-સેનાઓ પર્વતશિખર જેટલી વિશાળ, દંષ્ટ્ર અને નખને શસ્ત્ર બનાવી લંકા પર તૂટી પડે તે પહેલાં, દાશરથિ રામને માથિલી સીતાને પરત સોંપી દો.

Verse 4

यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

રામે છોડેલા બાણો વજ્ર સમા પ્રચંડ અને પવન સમા વેગવાન બની રાક્ષસશ્રેષ્ઠોના શિર કાપવા લાગે તે પહેલાં, દાશરથિ રામને માથિલી સીતાને પરત આપી દો.

Verse 5

नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

હે રાજન, યુદ્ધમાં રાઘવ સામે ન તો કુંભકર્ણ કે ઇન્દ્રજિત, ન મહાપાર્શ્વ કે મહોદર, ન નિકુંભ-કુંભ, અને ન અતિકાય—કોઈ પણ ટકી શકશે નહીં.

Verse 6

जीवंस्तुरामस्यनमोक्ष्यसेत्वंगुप्तस्सवित्राप्यथवामरुद्भि: ।नवासवस्याङ्कगतोनमृत्योर्नभोनपाताळमनुप्रविष्टः ।।।।

હે રાક્ષસ! રામના હાથેથી તું જીવતો છૂટી શકીશ નહિ—સૂર્ય કે મરુતગણ તને રક્ષે તોય નહિ; ઇન્દ્રના અંકમાં બેઠો હોય કે યમના આશ્રયમાં, આકાશમાં પ્રવેશ કર્યે કે પાતાળમાં ઉતર્યો તોય મૃત્યુથી બચી શકીશ નહિ.

Verse 7

निशम्यवाक्यंतुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनंबभाषे ।ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ।।।।

વિભીષણના વચનો સાંભળી પ્રહસ્તે કહ્યું: “અમને કોઈ ભય નથી—ન દેવતાઓથી, ન દાનવોોથી પણ; અને ક્યાંયથી, કોઈથી પણ નહિ.”

Verse 8

नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयंनसंख्येपतगोरगेभ्यः ।कथंनुरामाद्भविताभयंनोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ।।।।

યુદ્ધમાં અમને યક્ષો, ગંધર્વો કે મહાન સર્પોથી ભય નથી; પક્ષીઓ કે સરિસૃપોથી પણ નહિ. તો પછી નરેન્દ્રપુત્ર રામથી સમરમાં કદી અમને ભય કેમ થશે?

Verse 9

प्रहस्तवाक्यंत्वहितंनिशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।ततोमहार्थंवचनंबभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धि:।। ।।

પ્રહસ્તના અહિતકારક વચનો સાંભળી, રાજાનું સાચું હિત ઇચ્છતા વિભીષણે—ધર્મ, અર્થ અને કામમાં સ્થિર બુદ્ધિ ધરાવી—પછી ગಂಭીર અર્થવાળું વચન કહ્યું.

Verse 10

प्रहस्त: राजाचमहोदरश्चत्वंकुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।ब्रवीतरामंप्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ।।।।

પ્રહસ્ત, રાજા, મહોદર, તું અને કુંભકર્ણ—રામ વિરુદ્ધ તમે જે કંઈ યુક્તિ વિચારો, તે સિદ્ધ થવાની નથી; જેમ અધર્મબુદ્ધિ મનુષ્યને સ્વર્ગગતિ મળતી નથી.

Verse 11

वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।कथंभवेदर्थविशारदस्यमहार्णवंतर्तुमिवाप्लवस्य ।।।।

પ્રહસ્ત, સર્વ વિષયોમાં વિવેકી એવા રામનો વધ—મારા દ્વારા, તારા દ્વારા, કે સર્વ રાક્ષસો દ્વારા પણ—કેમ શક્ય બને? એ તો તરવૈયો ન હોય એવો માણસ મહાસાગર પાર કરવા જાય તેમ છે.

Verse 12

धर्मप्रधानस्यमहारथस्यइक्ष्वाकुवंशप्रभवस्यराज्ञः ।पुरोस्यदेवाश्चतथाविधस्यकृत्येषुशक्तस्यभवन्तिमूढा ।।।।

ઇક્ષ્વાકુવંશમાં જન્મેલા, મહારથી, ધર્મને સર્વોપરી માનનારા અને કાર્યસિદ્ધિમાં સમર્થ એવા તે રાજા સામે તો દેવતાઓ પણ ક્યારેક મોહ પામ્યા હતા; તો પછી તમે તેના વિરુદ્ધ શું કરી શકશો?

Verse 13

तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

પ્રહસ્ત, કંકપાંખોથી સજ્જ અને રાઘવ દ્વારા છોડાયેલા તીક્ષ્ણ, અપ્રતિહત બાણો તારો દેહ ભેદીને અંદર પ્રવેશ કરશે; એ જાણતાં છતાં તું કેમ ગર્વ કરે છે?

Verse 14

भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

પ્રહસ્ત, રાઘવ દ્વારા છોડાયેલા તે તીક્ષ્ણ બાણો—પ્રાણાંતક, વીજળી સમા વેગવાળા—હજી તારો દેહ ભેદીને પ્રવેશ્યા નથી; એ જ કારણે તું હજી ગર્વ કરે છે.

Verse 15

नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।नचेन्द्रजिद्दाशरधिंप्रसोढुंत्वंवारणेशक्रसमंसमर्थ:।। ।।

ન રાવણ, ન અતિબલવાન ત્રિશીર્ષ, ન કુંભકર્ણનો પુત્ર નિકુંભ, ન તો ઇન્દ્રજિત પણ શક્રસમાન દાશરથીને રણમાં સહન કરી શકે; તો પછી તું કેવી રીતે સમર્થ થશો?

Verse 16

देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ।।।।

દેવાંતક હોય કે નરાંતક, અથવા અતિકાય, મહાત્મા અતિરથ મહારથી, કે પર્વતસમાન દૃઢસાર આકંપન—એમાંથી કોઈ પણ રણમાં રાઘવ સામે ઊભા રહી શકતા નથી.

Verse 17

अयंचराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भि: ।अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ।।।।

આ રાજા વ્યસનોમાં ડૂબેલો, સ્વભાવથી કઠોર અને વિચારવિહોણા કર્મ કરનાર છે; અને તમે—મિત્રના નામે શત્રુસમાન—તેની આસપાસ રહીને તેને રાક્ષસોના વિનાશના માર્ગે દોરી રહ્યા છો.

Verse 18

अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।बलात्परिक्षिप्तमिमंभवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ।।।।

અનંત વળાંકો ધરાવતાં, સહસ્રમસ્તક, ભયંકર અને મહાબલવાન નાગે આ રાજાને બળપૂર્વક વળી બાંધ્યો છે; તમે સૌ તેને ઊંચકીને એ બંધનમાંથી બળથી મુક્ત કરો.

Verse 19

यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भि: समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ।।।।

જેટલો સમય લાગે તેટલો—વાળ પકડીને પણ—સર્વ સુહૃદો, પૂર્ણકામ અને એકત્ર થઈ, રાજાને રોકી રક્ષિત રાખો; જેમ ભયંકર બળવાન ભૂતો પકડી લીધેલા મનુષ્યને બચાવવામાં આવે તેમ.

Verse 20

सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भि: ।युक्तस्त्वयंतारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ।।।।

રાઘવ-સાગર સમાન તારા વેગવંત પ્રહારોથી તે તરત જ ઢંકાતો જાય છે; જાણે કાકુત્સ્થના પાતાળમુખમાં પડતો હોય. તેથી તમારે સૌ ભેગા થઈ તેને પાર ઉતારવો, આ વિનાશથી મુક્ત કરવો યોગ્ય છે.

Verse 21

इदंपुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।सम्यग्घिवाक्यंस्वमतंब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ।।।।

આ નગર, આ રાક્ષસસમુદાય, રાજા અને તેના સુહૃદજનો—સૌ માટે આ જ પથ્ય ઉપદેશ છે: હું વિચારપૂર્વકનું, યોગ્ય મત કહું છું—નરેન્દ્રપુત્રને તેની પત્ની પરત સોંપી દો.

Verse 22

परस्यवीर्यंस्वबलंचबुध्वास्थानंक्षयंचैवतथैववृद्धिम् ।तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ।।।।

શત્રુના પરાક્રમ અને પોતાની શક્તિ, તેમજ પોતાનું સ્થાન, ક્ષય અને વૃદ્ધિ જાણીને, અને પોતાના પક્ષનું પણ વિચારપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરીને, મંત્રી સ્વામીના હિતમાં જે યોગ્ય અને કલ્યાણકારી હોય તે જ સલાહ આપે.