Sarga 122

Verse 1

एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणानुभाषितम् ।ततश्शुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः ।।।।

રાઘવે કહેલા શુભ અને મંગલ વચનો સાંભળીને, ત્યારબાદ મહેશ્વરે તેનાથી પણ વધુ શુભ વચનો ઉચ્ચાર્યા.

Verse 2

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्ष परन्तप ।दिष्ट्याकृतमिदंकर्मत्वयाधर्मभृतांवर ।।।।

હે પુષ્કરાક્ષ, મહાબાહો, મહાવક્ષ, પરંતપ—ધર્મભૃતાં વર! દૈવયોગે આ કર્મ તારા દ્વારા સિદ્ધ થયું.

Verse 3

दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धंदारुणंतमः ।अपावृत्तंत्वयासङ्ख्येरामरावणजंभयम् ।।।।

સૌ લોક માટે વધેલું ભયંકર અંધકાર—રાવણજન્ય ભય, રામ-રાવણ સંઘર્ષથી ઉપજેલું—તમે યુદ્ધમાં દૂર કરી દીધું; આ તો મહાભાગ્ય છે.

Verse 4

आश्वास्यभरतंदीनंकौसल्यां च यशस्विनीम् ।कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ।।।।प्राप्यराज्यमयोध्यायांनन्दयित्वासुहृज्जनम् ।इक्ष्वाकूणांकुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ।।।।इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वात्रिदिवंगन्तुमर्हसि ।।।।

દીન ભરતને તથા યશસ્વિની કૌસલ્યાને આશ્વાસન આપી, અને કૈકેયી તથા લક્ષ્મણમાતા સુમિત્રાને પણ જોઈને—

Verse 5

आश्वास्यभरतंदीनंकौसल्यां च यशस्विनीम् ।कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ।।6.122.4।।प्राप्यराज्यमयोध्यायांनन्दयित्वासुहृज्जनम् ।इक्ष्वाकूणांकुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ।।6.122.5।।इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वात्रिदिवंगन्तुमर्हसि ।।6.122.6।।

અયોધ્યામાં રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સુહૃદો અને હિતેચ્છુજનને આનંદિત કરીને, અને મહાબલવાન, ઇક્ષ્વાકુવંશની રાજપરંપરાને દૃઢપણે સ્થાપિત કરીને—

Verse 6

आश्वास्यभरतंदीनंकौसल्यां च यशस्विनीम् ।कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ।।6.122.4।।प्राप्यराज्यमयोध्यायांनन्दयित्वासुहृज्जनम् ।इक्ष्वाकूणांकुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ।।6.122.5।।इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः ।ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वात्रिदिवंगन्तुमर्हसि ।।6.122.6।।

અને રગમેધ યજ્ઞ કરીને, અનુત્તમ યશ પ્રાપ્ત કરીને, તથા બ્રાહ્મણોને ધન દાન કરીને, તું ત્રિદિવે ગમવા યોગ્ય થશો.

Verse 7

एषराजादशरथोविमानस्थःपितातव ।काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः ।।।।

હે કાકુત્સ્થ, આ રહ્યો તારો પિતા રાજા દશરથ—વિમાનમાં સ્થિત; માનવલોકમાં તે તારો ગુરુ, મહાયશસ્વી હતો.

Verse 8

इन्द्रलोकंगतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेममभिवादय ।।।।

તારા પુત્રત્વથી તારિત થયેલો તે શ્રીમાન રાજા ઇન્દ્રલોકને પામ્યો છે; ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે તું તેને અભિવાદન કર.

Verse 9

महदेववच्श्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरंप्रभुः ।।।।

મહાદેવના વચનો સાંભળી, લક્ષ્મણ સહિત રાઘવ પ્રભુએ પોતાના ભાઈ સાથે પિતાને દર્શન કર્યા.

Verse 10

दीप्यमानंस्वयालक्ष्मविरजोऽम्भरधारिणम् ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरंप्रभुः ।।।।

પછી પ્રભુ રામે, ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, પોતાના પિતાને દર્શન કર્યા—જે પોતાના તેજથી દીપ્તિમાન હતા અને નિર્મળ શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરેલા હતા.

Verse 11

हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।प्राणैःप्रियतरंदृष्टवापुत्रंदशरथस्तदा ।।।।आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ।।।।

ત્યારે વિમાનમાં આસનસ્થ મહીપતિ દશરથે, પ્રાણોથી પણ પ્રિય પુત્રને જોઈ, મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થયા. મહાબાહુ રામને પોતાના અંકમાં બેસાડી, બંને ભુજાઓથી આલિંગન કરી, પછી વચન બોલવા લાગ્યા.

Verse 12

हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः ।प्राणैःप्रियतरंदृष्टवापुत्रंदशरथस्तदा ।।6.122.11।।आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः ।बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ।।6.122.12।।

ત્યારે મહાન હર્ષથી વ્યાપ્ત અને મનમાં આનંદિત મહારાજ દશરથ, પ્રાણોથી પણ પ્રિય પુત્ર રામને જોઈ, પ્રભુ મહાબાહુ રામને પોતાના અંકમાં બેસાડી, ઉત્તમ આસન પર સ્થિત થઈ, બંને ભુજાઓથી પરિષ્વજ્ય પછી વાણી આરંભી.

Verse 13

न मेस्वर्गोबहुमतस्सम्मानश्चसुरर्षभैः ।त्वयारामविहीनस्यसत्यंप्रतिशृणोमिते ।।।।

હે રામ, તારા વિયોગમાં મારા માટે સ્વર્ગ પણ મૂલ્યવાન ન હતો, દેવશ્રેષ્ઠો તરફથી મળતા સન્માન પણ પ્રિય ન હતા. આ સત્ય છે—હું તને પ્રતિજ્ઞાપૂર્વક કહું છું.

Verse 14

अद्यत्वांनिहतामित्रंदृष्टवासम्पूर्णमानसम् ।निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत्परामम ।।।।

આજે તને શત્રુઓનો સંહાર કરેલો, મનથી પૂર્ણ થયેલો અને વનવાસ પાર કરેલો જોઈને, મારા હૃદયમાં પરમ પ્રીતિ અને મહાન આનંદ ઊઠ્યો છે.

Verse 15

कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर ।तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम ।।।।

હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કૈકેયીએ તને વનવાસે મોકલવા માટે જે વચનો કહ્યા હતા, તે બધાં આજે પણ મારા હૃદયમાં અડગ રીતે ગાંઠાઈ રહ્યા છે.

Verse 16

त्वांतुदृष्टवाकुशलिनंपरिष्वज्यसलक्ष्मणम् ।अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः ।।।।

પરંતુ આજે તને કુશળ અને નિર્ભય જોઈ, લક્ષ્મણসহ તને પરિષ્વજ્ય કરીને, હું દુઃખથી મુક્ત થયો છું—જેમ ધુમ્મસના પડદાથી મુક્ત થયેલો સૂર્ય પ્રકાશે છે.

Verse 17

तारितोऽहंत्वयापुत्र सुपुत्रेणमहात्मना ।अष्टावक्रेणधर्मात्माकहोलोब्राह्मणोयथा ।।।।

પુત્ર, તું મહાત્મા અને સુપુત્ર છે; તારા દ્વારા હું તારાયો છું—જેમ ધર્માત્મા બ્રાહ્મણ કહોલ અષ્ટાવક્ર દ્વારા ઉદ્ધરાયો હતો.

Verse 18

इदानीं च विजानामियथासौम्य सुरेश्वरैः ।वधार्थंरावणस्येहविहितंपुरुषोत्तम ।।।।

હે સૌમ્ય પુરુષોત્તમ, હવે જ હું જાણું છું કે દેવેશ્વરો દ્વારા અહીં રાવણના વધાર્થે તને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.

Verse 19

सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांराम गृहंगतम् ।वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदनम् ।।।।

હે શત્રુસૂદન રામ, વનમાંથી નિવૃત્ત થઈ સિદ્ધાર્થ બની તું જ્યારે ગૃહે પરત ફરશે, ત્યારે કૌસલ્યા મહાન હર્ષથી તને નિહાળશે.

Verse 20

सिद्धार्थाःखलुतेराम नरायेत्वांपुरींगतम् ।राज्येचावाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्तेवसुधाधिपम् ।।।।

હે રામ, લોકો તને પુરીમાં પ્રવેશતા અને રાજ્યાભિષેક પામતા—વસુધાધિપ રૂપે—જ્યારે જોશે, ત્યારે નિશ્ચયે તને સિદ્ધાર્થ માનશે.

Verse 21

अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा ।इच्छेयंत्वामहंद्रष्टुंभरतेनसमागतम् ।।।।

ભક્તિભર્યા, બળવાન, શુચિ અને ધર્મમાર્ગે અડગ એવા ભરત સાથે તું સમાગમ પામ્યો હોય—એ રીતે તને જોવા હું આતુર છું.

Verse 22

चतुर्दशसमास्सौम्यवनेनिर्यातितास्त्वया ।वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेन च धीमता ।।।।

હે સૌમ્ય, તું સીતાની સાથે અને બુદ્ધિમાન લક્ષ્મણ સાથે વનમાં નિવાસ કરતાં ચૌદ વર્ષ વિતાવ્યાં છે.

Verse 23

निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञापूरितात्वया ।रावणं च रणेहत्वादेवताःपरितोषिताः ।।।।

તારો વનવાસ પૂર્ણ થયો છે; તારી પ્રતિજ્ઞા તું પૂરી કરી છે. રણે રાવણનો વધ કરીને તું દેવતાઓને પણ પ્રસન્ન કર્યા છે.

Verse 24

कृतंकर्मयशश्श्लाघ्यंप्राप्तंतेशत्रुसूदन ।भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि ।।6.122.24।।

હે શત્રુસૂદન, યશને યોગ્ય એવું કર્મ તું કરી ચૂક્યો છે. ભાઈઓ સાથે રાજ્યમાં સ્થિર રહીને તું દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કર.

Verse 25

इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत् ।कुरुप्रसादंधर्मज्ञकैकेय्याभरतस्य च ।।।।

રાજા આમ બોલતા હતા ત્યારે રામે અંજલિ બાંધીને કહ્યું: “હે ધર્મજ્ઞ, કૈકેયી અને ભરત પર પણ કૃપા કરો.”

Verse 26

सपुत्रांत्वांत्यजामीतियदुक्ताकेकयीत्वया ।स शापःकेकयींघोरस्सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो ।।।।

હે પ્રભો! તમે કૈકેયીને એકવાર કહ્યું હતું—“પુત્ર સહિત તને હું ત્યજી દઉં છું”; તે ભયંકર શાપ કૈકેયીને કે તેના પુત્રને સ્પર્શ ન કરે.

Verse 27

तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् ।लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ।।।।

“તથાસ્તુ,” એમ કહી તે મહારાજે અંજલિબદ્ધ રામને સંબોધ્યા; અને લક્ષ્મણને આલિંગન કરીને ફરી એક વાર વચન ઉચ્ચાર્યું.

Verse 28

रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।कृतमममहाप्रीतिःप्राप्तंधर्मफलं च ते ।।।।

વૈદેહી સીતા સાથે ભક્તિપૂર્વક રામની સેવા કરીને તું મને મહાન આનંદ આપ્યો છે; અને આ સેવાથી તને ધર્મફળ—યોગ્ય પુણ્ય—પ્રાપ્ત થયું છે.

Verse 29

धर्मंप्राप्स्यसिधर्मज्ञ यशश्चविपुलंभुवि ।रामेप्रसन्नेस्वर्गं च महिमानंतथोत्तमाम् ।।।।

હે ધર્મજ્ઞ! તું ધર્મ પ્રાપ્ત કરશ અને પૃથ્વી પર વિશાળ યશ પામશ; અને રામ પ્રસન્ન થાય ત્યારે તને સ્વર્ગ તથા સર્વોત્તમ મહિમા પણ પ્રાપ્ત થશે.

Verse 30

रामंशुश्रूषभद्रंतेसुमित्रानन्दवर्धन ।रामस्सर्वस्यलोकस्यसुभेष्वभिरतःसदा ।।।।

હે સુમિત્રાના આનંદને વધારનાર! તારો કલ્યાણ થાઓ; શ્રીરામની સેવા કર. શ્રીરામ સદા સર્વ લોકના શુભ કાર્યમાં જ રત રહે છે.

Verse 31

एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ।।।।

ઇન્દ્ર સહિત આ ત્રણ લોક, તેમજ સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ—મહાત્મા પુરુષોત્તમને સમીપ જઈ—તેમનું પૂજન-અર્ચન કરે છે.

Verse 32

एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरंब्रह्मनिर्मितम् ।देवानांहृदयंसौम्य गुह्यंरामःपरन्तप ।।।।

હે સૌમ્ય, હે પરંતપ! આ જ તે અવ્યક્ત, અક્ષર, બ્રહ્મા દ્વારા નિર્મિત તત્ત્વ છે; શ્રીરામ દેવતાઓનું ગુહ્ય રહસ્ય અને તેમનું હૃદય છે.

Verse 33

अवाप्तंधर्मचरणंयशश्चविपुलंत्वया ।एनंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।।।।

વૈદેહી સીતા સાથે, ભક્તિપૂર્વક તેમની શુશ્રૂષા કરતાં તું ધર્માચરણની સિદ્ધિ અને વિશાળ યશ પ્રાપ્ત કર્યો છે.

Verse 34

इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषांबद्धाञ्जलिंस्थिताम् ।पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ।।।।

આ રીતે લક્ષ્મણને કહીને, રાજાએ પછી વહુને—જે જોડેલા હાથ સાથે ઊભી હતી—‘પુત્રી’ કહી મધુરતાથી ધીમે ધીમે સંબોધી.

Verse 35

कर्तव्यो न तुवैदेहीमन्युस्त्यागमिमंप्रति ।रामेणेत्वद्विशुध्यर्थंकृतमेतद्धितैषिणा ।।।।

હે વૈદેહી, આ ત્યાગના પ્રસંગે મનમાં રોષ ન ધાર; તારા હિતેચ્છુ રામે તારી શુદ્ધિ સ્થાપિત કરવા માટે જ આ કર્યું છે.

Verse 36

सुदुष्करमिदंपुत्रितवचारित्रलक्षणम् ।कृतंयत्तेऽन्यनारीणांयशोह्यभिभविष्यति ।।।।

હે પુત્રી, તારા ચારિત્ર્યનું આ લક્ષણ—તું જે કર્યું છે—અતિ દુષ્કર છે; નિશ્ચયે આવનારા કાળમાં તારો યશ અન્ય સ્ત્રીઓના યશને પણ વટાવી જશે.

Verse 37

न त्वंकामंसमाधेयाभर्तृशुश्रूषणंप्रति ।अवश्यंतुमयावाच्यमेषतेदैवतंपरम् ।।।।

પતિની સેવા-શુશ્રૂષા વિષે તને પ્રેરણા આપવાની જરૂર નથી; છતાં હું અવશ્ય કહું છું—તારા માટે એ (રામ) પરમ દૈવત છે.

Verse 38

इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतां च राघवः ।इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन् ।।।।

આ રીતે બે પુત્રો અને સીતાને ઉપદેશ આપી, તેજસ્વી દશરથ વિમાનમાં બેસી ઇન્દ્રલોક તરફ પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 39

विमानमास्थायमहानुभावःश्रिया च सम्हृष्टतन्नुर्नृपोत्तमः ।आमन्त्यपुत्रौसहसीतया च जगामदेवप्रवरस्यलोकम् ।।।।

મહાનુભાવ, શ્રિયાથી સમૃદ્ધ અને આનંદિત દેહવાળા શ્રેષ્ઠ નૃપે વિમાનમાં આરોહણ કર્યું; સીતાસહ બે પુત્રોને વિદાય આપી, દેવપ્રવરના લોકમાં પ્રસ્થાન કર્યો.