Sarga 118

Verse 1

तांतुपाश्वस्थितांप्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।हृदयान्तर्गतंक्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ।।6.118.1।।

પાર্শ્વમાં ઊભેલી, નમ્ર અને પ્રણત એવી માથિલીને જોઈ રામે હૃદયમાં દટાયેલો ક્રોધ ઉચ્ચારવા આરંભ કર્યો.

Verse 2

एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुंजित्वारणाजिरे ।पौरुषाद्यदनुष्ठेयंमयैतदुपपादितम् ।।6.118.2।।

રાવણના અંકમાં પીડિત થયેલી અને દુષ્ટ દૃષ્ટિથી જોવાયેલી તને, મહાન કુળનો દાવો કરતાં હું ફરી કેવી રીતે સ્વીકારી શકું?

Verse 3

गतोऽस्म्यन्तममर्षस्यधर्षणासम्प्रमार्जिता ।अवमानश्चशत्रुश्चयुगपन्निहतौमया ।।6.118.3।।

મારો દબાયેલો ક્રોધ આજે અંતે પહોંચ્યો; અપમાનની ધૂળ ધોઈ ગઈ. એક જ પ્રહારથી અપમાન અને તેને કરનાર શત્રુ—બન્ને મેં એકસાથે નાશ કર્યા.

Verse 4

अद्यमेपौरुषंदृष्टमद्यमेसफल्श्रमः ।अद्यतीर्णप्रतिज्ञोऽत्वाप्रभवाम्यद्यचात्मनः ।।6.118.4।।

આજે મારું પૌરુષ પ્રગટ થયું; આજે મારો પરિશ્રમ ફળ્યો. આજે હું પ્રતિજ્ઞા પાર ઉતર્યો; અને આજે હું આત્મનિયંત્રણમાં સ્થિર—અને તારા વિષયે મારા સંકલ્પમાં પણ—સફળ થયો.

Verse 5

यात्वंविरहितानीताचलचित्तेनरक्षसा ।दैवसम्पादितोदोषोमानुषेणमयाजितः ।।6.118.5।।

જ્યારે તું એકલી હતી ત્યારે ચંચલચિત્ત રાક્ષસ તને હરી લઈ ગયો; તે દૈવજન્ય આપત્તિ—માનવ એવા મેં—જીતેલી છે.

Verse 6

सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ।।6.118.6।।

જે અપમાન પ્રાપ્ત થયું હોય તેને જે પુરુષ પોતાના તેજ-બળથી ધોઈ નાંખતો નથી, એવા અલ્પચિત્ત મનુષ્યને મહાન પરાક્રમ પણ શેનો પુરુષાર્થ?

Verse 7

लङ्घनं च समुद्रस्यलङ्कायाश्चापिमर्धनम् ।सफलंतस्य च श्लाघ्यमद्यकर्महनूमतः ।।6.118.7।।

સમુદ્રનું લંઘન અને લંકાનું પણ મર્દન—આજે હનૂમતનું તે કર્મ સફળ થયું છે અને તે પ્રશંસનીય છે.

Verse 8

युद्धेविक्रमतश्चैवहितंमन्त्रयतस्तथा ।सुग्रीवस्यससैन्यस्यसफलोऽद्यपरिश्रमः ।।6.118.8।।

યુદ્ધમાં પરાક્રમથી અને તેમ જ હિતકારી મંત્રણા દ્વારા—સુગ્રીવ અને તેની સેનાનો આજનો પરિશ્રમ સફળ થયો છે.

Verse 9

विभीषणस्य च तथासफलोऽद्यपरिश्रमः ।विगुणंभ्रातरंत्यक्त्वायोमांस्वयमुपस्थितः ।।6.118.9।।

તેમ જ વિભીષણનો પણ આજનો પરિશ્રમ સફળ થયો છે—જે ગુણહીન ભાઈને ત્યજીને સ્વયં મારી પાસે આવ્યો.

Verse 10

इत्येवंवदत्श्रुत्वासीतारामस्यतद्वचः ।मृगीवोत्फुल्लनयनाबभूवाश्रुपरिप्लुता ।।6.118.10।।

રામે આમ કહ્યું તે વચન સાંભળી સીતા મૃગી જેવી વિસ્તૃત આંખોવાળી બની; આંસુઓથી પરિપૂર્ણ થઈ ગઈ.

Verse 11

पश्यतस्तांतुरामस्यसमीपेहृदयप्रियाम् ।जनवादभयाद्राज्ञोबभूवहृदयंद्विधा ।।6.118.11।।

રામ તેની હૃદયપ્રિયા સીતાને નજીક ઊભેલી જોઈ રહ્યો હતો; પરંતુ જનવાદના ભયથી રાજાનું હૃદય દ્વિધામાં પડી ગયું.

Verse 12

सीतामुत्पलपत्राक्षींनीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।अवदद्वैवरारोहंमध्येवानररक्षसाम् ।।6.118.12।।

વાનરો અને રાક્ષસોના મધ્યમાં, કમળપત્ર જેવી આંખોવાળી, નીલ વળાંકદાર કેશવાળી, સુન્દર અંગયષ્ટિ ધરાવતી સીતાને રામે ભારાક્રાંત હૃદયે કહ્યું.

Verse 13

यत्कर्तव्यंमनुष्येणधर्षणांप्रतिमार्जता ।तत्कृतंरावणंहत्वामयेदंमानकाङ्क्षिणा ।।6.118.13।।

માન-અપમાનની ધૂળ ધોઈ નાખવા મનુષ્યે જે કર્તવ્ય હોય, તે મેં કર્યું છે; માનની પુનઃસ્થાપના માટે આતુર બની રાવણને સંહાર્યો છે.

Verse 14

निर्जिताजीवलोकस्यतपसाभावितात्मना ।अगस्त्येनदुराधर्षामुनिनादक्षिणेवधिक् ।।6.118.14।।

મર્ત્યલોક માટે દક્ષિણ દિશા દુર્જેય ગણાય; પરંતુ તપોબળે ભાવિતાત્મા, દુર્ધર્ષ મુનિ અગસ્ત્યે તેને જીત્યો—એ જ રીતે મેં પણ વિજય મેળવ્યો છે.

Verse 15

विदितश्चास्तुभत्रंतेयोऽयंरणपरिश्रमः ।सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थंमयाकृतः ।।6.118.15।।रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ।।6.118.16।।

સીતા, તને વિદિત રહે—તારું કલ્યાણ થાઓ: આ रणપરિશ્રમ, જે મારા સુહૃદોના પરાક્રમે સફળતાપૂર્વક પાર પડ્યો, તે મેં તારા માટે કર્યો નથી.

Verse 16

विदितश्चास्तुभत्रंतेयोऽयंरणपरिश्रमः ।सुतीर्णःसुहृदांवीर्यान्नत्वदर्थंमयाकृतः ।।6.118.15।।रक्षतातुमयावृत्तपमवादं च सर्वतः ।प्रख्यातस्यात्मवंशस्यव्यङ्ग्यं च परिमार्जता ।।6.118.16।।

પરંતુ મેં સર્વત્રથી અપવાદ દૂર રાખવા અને મર્યાદાનું રક્ષણ કરવા માટે આ વર્તન કર્યું; મારા પ્રખ્યાત આત્મવંશ પર પડનાર કલંકને પરિમાર્જિત કરવા માટે.

Verse 17

प्राप्तचारित्रसन्देहाममप्रतिमुखेस्थिता ।दीपोनेत्रातुरस्येवप्रतिकूलासिमेदृढम् ।।6.118.17।।

તારા ચારિત્ર્ય વિષે સંદેહ પ્રાપ્ત થયો છે; તું હવે મારા સમક્ષ ઊભી છે—નેત્રરોગી માટે દીપક જેમ, તું મને પ્રતિકૂળ, પીડાદાયક અને ખરેખર અસહ્ય લાગે છે.

Verse 18

तद्गच्छत्वानुजानेऽद्ययथेष्टंजनकात्मजे ।एतादशदिशोभद्रेकार्यमस्ति न मेत्वया ।।6.118.18।।

અતએવ, જનકનંદિની, આજે હું તને અનુમતિ આપું છું—તને જે દિશા ગમે ત્યાં યથેચ્છા જા. ભદ્રે, હવે તારા વિષે મને કોઈ કાર્ય કે અધિકાર નથી.

Verse 19

कःपुमांस्तुकुलेजातस्स्त्रयंपरगृहाषिताम् ।तेजस्वीपुनरादद्यात्सुहृल्लेख्येनचेतसा ।।6.118.19।।

ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલો કયો તેજસ્વી પુરુષ, મિત્રોના લેખે પણ જાણીને, પરગૃહમાં વસેલી સ્ત્રીને ફરી સ્વીકારી લે?

Verse 20

रावणाङ्कपरिक्लिष्टांदृष्टांदुष्टेनचक्षुषा ।कथंत्वापुनरादद्यांकुलंव्यपदिशन् महत् ।।6.118.20।।

રાવણના અંકમાં પીડિત થયેલી અને દુષ્ટ દૃષ્ટિથી જોવાયેલી તને, મહાન કુળનો દાવો કરતાં હું ફરી કેવી રીતે સ્વીકારી શકું?

Verse 21

तदर्थंनिर्जितामेत्वंयशःप्रत्याहृतंमया ।नास्तिमेत्यय्यभिष्वङ्गोयथेष्टंगम्यतामितः ।।6.118.21।।

એ હેતુ માટે જ તું મારા દ્વારા જીતાઈને પાછી લાવવામાં આવી છે અને મારું યશ પુનઃ પ્રાપ્ત થયું છે. હવે તારા પ્રત્યે મને આસક્તિ નથી—અહીંથી યથેચ્છા જા.

Verse 22

तदद्यव्याहृतंभद्रेमयैतत् कृतबुधदिना ।लक्ष्मणेनाथभरतेकुरुबुधदिंयथासुखम् ।।6.118.22।।

ભદ્રે, આજે વિચારપૂર્વક મેં આ વચન ઉચ્ચાર્યું છે. લક્ષ્મણ તરફ કે ભરત તરફ—જ્યાં તને સુખ-કલ્યાણ દેખાય ત્યાં મન લગાડ.

Verse 23

शत्रुघ्नेवाथसुग्रीवेराक्षसेवाविभीषणे ।निवेशयमनस्सीतेयथावासुखमात्मनः ।।6.118.23।।

હે સીતા, શત્રુઘ્ન સાથે કે સુગ્રીવ સાથે, અથવા વિભીષણ સાથે રાક્ષસોમાં પણ—જ્યાં તને આત્માને સુખ અને શાંતિ લાગે ત્યાં મન સ્થિર કર.

Verse 24

न हित्वांरावणोदृष्टवादिव्यरूपांमनोरमाम् ।मर्षयेतचिरंसीतेस्वगृहेपर्यवस्थिताम् ।।6.118.24।।

સીતા, તને દિવ્યરૂપે તેજસ્વી અને મનોહર જોઈને રાવણ તને પોતાના ગૃહમાં લાંબા સમય સુધી રાખી સહન કરી શક્યો હોત એમ નથી.

Verse 25

પ્રિયના કઠોર અને દુઃખદ વચનો સાંભળી માથિલી લાંબા સમય સુધી રડી; તે અત્યંત કંપી ઉઠી અને અઢળક આંસુ વહાવ્યા—જેમ મહાબળવાન હાથીના સૂંઢરૂપ હાથના પ્રહારથી લતા ધ્રૂજી ઊઠે તેમ।