Sarga 105

Verse 1

स तेनतुतदाक्रोधात्काकुत्स्थेनार्दितोरणे ।रावणस्समरश्लाघिमहाक्रोधामुपागमत् ।।।।

ત્યારે રણમાં ક્રોધિત કાકુત્સ્થ (રામ) દ્વારા આઘાત પામેલો, સમરમાં શૌર્યનો ગર્વ કરનાર રાવણ મહાપ્રચંડ ક્રોધમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 2

स दीप्तनयनोरोषाच्चापमायाम्यवीर्यवान् ।अभ्यर्दयत्सुसङ्कृद्धोराघवंपरमाहवे ।।।।बाणधारसहस्रैस्तैस्सतोयदइवाम्बरात् ।राघवंरावणोबाणैस्तटकमिवपूरयन् ।।।।

ત્યારે ક્રોધથી દીપ્ત નેત્રો ધરાવતો પરાક્રમી રાવણ ધનુષ્ય તાણી, પરમ યુદ્ધમાં અતિ ક્રુદ્ધ થઈ રાઘવ પર તૂટી પડ્યો. આકાશમાંથી વરસતા જળવર્ષા સમા હજારો બાણધારાઓ વરસાવી, રામની આસપાસનું આકાશ જાણે તળાવ ભરાય તેમ બાણોથી ભરિ દીધું.

Verse 3

स दीप्तनयनोरोषाच्चापमायाम्यवीर्यवान् ।अभ्यर्दयत्सुसङ्कृद्धोराघवंपरमाहवे ।।6.105.2।।बाणधारसहस्रैस्तैस्सतोयदइवाम्बरात् ।राघवंरावणोबाणैस्तटकमिवपूरयन् ।।6.105.3।।

ત્યારે રાવણે આકાશમાંથી વરસાદી વાદળોની જેમ બાણધારાઓના સહસ્ર પ્રવાહ વરસાવ્યા; અને રાઘવની આસપાસનું આકાશમંડળ બાણોથી એમ ભર્યું જાણે તળાવને જળથી પૂરતું હોય.

Verse 4

पूरितःशरजालेनधनुर्मुक्तेनसम्युगे ।महागिरिरिवाकम्प्यःकाकुत्स्थो न प्रकम्पते ।।।।

સમરમાં ધનુષ્યમુક્ત બાણોના જાળથી ઢંકાઈ ગયો હોવા છતાં કાકુત્સ્થ કંપ્યો નહીં; મહાગિરિ સમ અચલ રહી ગયો.

Verse 5

स शरैश्शरजालानिवारयन् समरेस्थितः ।गभस्तीनिवसूर्यस्यप्रतिजग्राहवीर्यवान् ।।।।

તે વીર સમરમાં અડગ ઊભો રહી, પોતાના બાણોથી તે બાણજાળોને અટકાવતો રહ્યો; સૂર્યના કિરણો સમ સહન કરી પરાક્રમ દર્શાવ્યો.

Verse 6

ततश्शरसहस्राणिक्षिप्रहस्तोनिशाचरः ।निजघानोरसिक्रुद्धोराघवस्यमहात्मनः ।।।।

ત્યાર પછી ઝડપી હાથવાળો અને ક્રોધિત નિશાચર રાવણે મહાત્મા રાઘવના વક્ષસ્થળ પર હજારો બાણો વરસાવી પ્રહાર કર્યો.

Verse 7

स शोणितसमादिग्धस्समरेलक्ष्मणाग्रजः ।दृष्टःफुल्लइवारण्येसुमहान् किंशुकद्रुमः ।।।।

યુદ્ધમાં લક્ષ્મણના અગ્રજ રામ લોહીથી સર્વત્ર લિપ્ત દેખાતા, જાણે વનમાં પૂર્ણ પુષ્પિત વિશાળ કિન્શુક વૃક્ષ હોય તેમ જણાયા.

Verse 8

शराभिघातसम्रब्दःसोऽभिजग्राहसायकान् ।काकुत्स्थ: सुमहातेजायुगान्तादित्यतेजसः ।।।।

બાણોના આઘાતથી ઉગ્ર બનેલા મહાતેજસ્વી કાકુત્સ્થે પોતાના સાયક બાણો પકડી લીધા; તેઓ યુગાંતના સૂર્ય સમ તેજસ્વી પ્રજ્વલિત હતા.

Verse 9

ततोऽन्योन्यंसुसम्रब्धौतावुभौरामरावणौ ।शरान्धकारेसमरेनोपलक्ष्यतांतदा ।।।।

પછી સમરમાં રામ અને રાવણ—બન્ને પરસ્પર પર અત્યંત ઉગ્ર બની બાણવર્ષા કરતા—શરોથી છવાયેલા અંધકારમાં તે સમયે એકબીજાને દેખાતા ન હતા.

Verse 10

ततःक्रोधसमाविष्टोरामोदशरथात्मजः ।उवाचरावणंवीरःप्रहस्यपरुषंवचः ।।।।

પછી ક્રોધથી આવિષ્ટ દશરથનંદન વીર રામ હસીને રાવણને કઠોર વચન બોલ્યો.

Verse 11

ममभार्याजनस्थानादज्ञानाद्राक्षसाधम ।हृतातेविवशायस्मात्तस्मात्त्वंनासिवीर्यवान् ।।।।

હે રાક્ષસાધમ! જનસ્થાનમાં અજ્ઞાન અને વિવશ રહેલી મારી પત્નીને તું હરી ગયો; તેથી તું સાચો વીર્યવાન કહેવાતો નથી.

Verse 12

मयाविरहितांदीनांवर्तमानांमहावने ।वैदेहींप्रसभंहृत्वाशूरोऽहमितिमन्यसे ।।।।

મારા વિયોગે દીન બની મહાવનમાં વસતી વૈદેહીને તું બળજબરીથી હરી ગયો; અને મનમાં માને છે—‘હું શૂરવીર છું’!

Verse 13

स्त्रीषुशूरविनाथासुपरदाराभिमर्शक ।कृत्वाकापुरुषंकर्मशूरोऽहमितिमन्यसे ।।।।

રક્ષકવિહોણી સ્ત્રીઓ પર શૂરતા બતાવનાર, પરસ્ત્રીને સ્પર્શ કરનાર! આવા કાયર કર્મ કરીને પણ તું માને છે—‘હું શૂરવીર છું’!

Verse 14

भिन्नमर्यादनिर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित ।दर्पान्मृत्युमुपादायशूरोऽहमितिमन्यसे ।।।।

મર્યાદા તોડી નાખનાર, નિર્લજ્જ, સદાચારથી અસ્થિર! દર્પથી મૃત્યુ તરફ ધસી જઈને પણ તું માને છે—‘હું શૂરવીર છું’!

Verse 15

शूरेणधनदभ्रात्राबलैःसमुदितेन च ।श्लाघनीयंमहत्कर्मयशस्यं च कृतंत्वया ।।।।

ધનદ (કુબેર)ના વીર ભાઈ, બળ અને શક્તિથી સમુદિત તું—તારા દ્વારા એક મહાન, પ્રશંસનીય અને યશદાયક કર્મ થયું છે.

Verse 16

उत्सेकानाभिपन्नस्यगर्हितस्याहितस्य च ।कर्मणःप्राप्नुहीदानांतस्याद्यसुमहत्फलम् ।।।।

અહંકારથી મત્ત બની, નિંદનીય અને હિતવિરુદ્ધ કર્મ કરનાર! હવે આજ જ તે કર્મનું અતિ મહાન ફળ પ્રાપ્ત કર.

Verse 17

शूरोऽहमितिचात्मानमवगच्छसिदुर्मते ।नैवलज्जास्तितेसीतांचौरवद्वृपकर्षतः ।।।।

દુર્મતિ! ‘હું શૂરવીર છું’ એમ તું પોતાને માને છે; પરંતુ ચોરની જેમ સીતાને ખેંચી લઈ ગયો ત્યારે તને લેશમાત્ર પણ લાજ આવી નહિ.

Verse 18

यदिमत्सन्निधौसीताधर्षितास्यात्त्वयाबलात् ।भ्रातरंतुखरंपश्येस्तदामत्सायकैर्हतः ।।।।

જો મારી સામે જ તું બળપૂર્વક સીતાનું અપમાન કરત, તો મારા બાણોથી તું તત્કાળ સંહાર પામત અને તારા ભાઈ ખર પાસે પહોંચી જાત.

Verse 19

दिष्ट्यासिममदुष्टात्मश्चक्षुर्विषयमागतः ।अद्यत्वांसायकैस्तीक्ष्णैर्नयामियमसादनम् ।।।।

દુષ્ટાત્મા! દૈવયોગે તું મારી નજરે ચઢ્યો છે; આજે હું તને તીક્ષ્ણ બાણોથી યમસદન તરફ મોકલી દઈશ.

Verse 20

अद्यतेमच्छरैश्चिन्नंशिरोज्वलितकुण्डलम् ।क्रव्यादाव्यपकर्षन्तुविकीर्णंरणपांसुषु ।।।।

આજે મારા બાણોથી છેદાયેલું, જ્વલિત કુંડળોથી શોભતું તારું શિર યુદ્ધની ધૂળમાં વિખેરાઈ પડો; માંસભક્ષી પ્રાણીઓ તેને ઘસડી લઈ જાય।

Verse 21

निपत्योरसिगृध्रास्तेक्षितौक्षिप्तस्यरावण ।पिबन्तुरुधिरंतर्षाद्बाणशल्यान्तरोत्थितम् ।।।।

હે રાવણ, જ્યારે તું ધરતી પર પટકાઈ પડશે, ત્યારે ગિધો તારા વક્ષ પર બેસી, બાણના ઘાવમાંથી ઊભરતું રક્ત તરસથી પી જાય।

Verse 22

अद्यमद्बाणभिन्नस्यगतासोःपतितस्यते ।कर्षन्त्वन्त्राणिपतगागरुत्मन्तइवोरगान् ।।।।

આજે મારા બાણોથી વિભાજિત થઈ પ્રાણહીન પડેલા તારાં દેહનાં આંતરડાં પક્ષીઓ ખેંચી કાઢે—જેમ ગરુડ સર્પોને ફાડી ખેંચે તેમ।

Verse 23

इत्येवं स वदन्वीरोरामश्शत्रुनिबर्हणः ।राक्षसेन्द्रंसमीपस्थंशरवर्षैरवाकिरत् ।।।।

આ રીતે કહીને શત્રુનાશક વીર રામે નજીક ઊભેલા રાક્ષસરાજ પર બાણવર્ષા વરસાવી।

Verse 24

बभूवद्विगुणंवीर्यंबलंहर्षश्चसंयुगे ।रामस्यास्त्रबलंचैवशत्रोर्निधनकाङ्क्षिणः ।।।।

યુદ્ધમાં શત્રુના નિધનને ઇચ્છનાર રામનું પરાક્રમ, બળ અને હર્ષ—અને સાથે જ તેના અસ્ત્રબળ પણ—દ્વિગુણ બન્યું।

Verse 25

प्रादुर्भभूवुरस्त्राणिसर्वाणिविदितात्मनः ।प्रहर्षाच्चमहातेजाश्शीघ्रहस्ततरोऽभवत् ।।।।

આત્મજ્ઞાની શ્રીરામને સર્વ અસ્ત્રો પ્રગટ થયા; હર્ષથી તે મહાતેજસ્વી વધુ શીઘ્રહસ્ત બન્યા.

Verse 26

शुभान्येतानिचिह्नानिविज्ञायात्मगतानिसः ।भूयएवार्दयद्रामोरावणंराक्षसान्तकृत् ।।।।

આંતરમાં ઉદ્ભવેલા આ શુભ ચિહ્નો જાણી, રાક્ષસાંતક શ્રીરામે રાવણને ફરી વધુ બળથી આઘાત કર્યો.

Verse 27

हरीणांचाश्मनिकरैश्शरवर्षाच्चराघवात् ।हन्यमानोदशग्रीवोविघूर्णहृदयोऽभवत् ।।।।

વાનરોના પથ્થરોના ઝાપટા અને રાઘવના બાણવર્ષાથી આઘાત પામેલો દશગ્રીવ રાવણ હૃદયે વ્યાકુળ થયો.

Verse 28

यदा च शस्त्रंनारेभे न चकर्षशरासनम् ।नास्यप्रत्यकरोवदीर्यंविक्लबेनान्तरात्मना ।।।।

ત્યારે વિકલ આંતરાત્માથી તે ન તો શસ્ત્ર ચલાવી શક્યો, ન ધનુષ્ય ખેંચી શક્યો; તેનું ધૈર્ય તૂટી ગયું અને રામના પરાક્રમ સામે ટકી ન શક્યો.

Verse 29

क्षिप्ताःश्चाशुशरास्तेनशस्त्राणिविविधानि च ।मरणार्थायवर्तन्तेमृत्युकालोऽभ्यवर्तत ।।।।

તેના દ્વારા ઝડપથી છૂટેલા બાણો અને વિવિધ શસ્ત્રો પણ નિષ્ફળ ઠર્યા; કારણ કે મૃત્યુ તેમનું અંત બન્યું, અને મૃત્યુનો નિર્ધારિત સમય નજીક આવી ગયો.

Verse 30

सूतस्तुरथनेतास्यतदवस्थंनिरीक्ष्यतम् ।शनैर्युद्धासम्भ्रान्तोरथंतस्यापवाहयत् ।।।।

તેની એવી દશા જોઈ, તેનો રથસૂત—યુદ્ધભયથી વ્યાકુળ—ધીમે ધીમે રથને रणભૂમિમાંથી દૂર હંકારી લઈ ગયો.

Verse 31

रथं च तस्याथजवेनसाथिर्निवार्यभीमंजलदस्वनंतदा ।जगामभीत्यासमरान्महीपतिंनिरस्तवीर्यंपतितंसमीक्ष्य ।।।।

પછી સારથીએ વેગથી તે ભયંકર, મેઘગર્જનાસમાન નાદ કરતો રથ રોકી, ભયથી रणભૂમિમાંથી ભાગ્યો; કારણ કે તેણે મહીપતિને પડેલો, પરાક્રમ ક્ષીણ થયેલો જોઈ લીધો હતો.