Sarga 10

Verse 1

ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः ।।।।

પછી પ્રભાત થતાં, ધર્મ અને નીતિમાં દૃઢ નિશ્ચય ધરાવનાર, ભયંકર કર્મો કરનાર વિભીષણ રાક્ષસાધિપતિના ભવન તરફ ગયો.

Verse 2

शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।सुविभक्तमहाकक्षंमहाजनपरिग्रहम् ।।।।

રાવણનું મહેલ શિખરોના સમૂહ સમાન પર્વતશિખર જેવું ઊંચું ઊભું હતું; પર્વતની ચોટી સમાન ગગનચુંબી, વિશાળ કક્ષાઓ સુવ્યવસ્થિત વિભાગોમાં વહેંચાયેલ અને મહાજનોની ભીડથી પરિપૂર્ણ હતું.

Verse 3

मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम् ।।।।

તે નગર બુદ્ધિમાન અને રાઝી-વફાદાર મહામંત્રીઓ દ્વારા સંચાલિત હતું; અને સર્વ દિશાઓથી યોગ્ય તથા વિશ્વાસપાત્ર રાક્ષસો દ્વારા સુદૃઢ રીતે રક્ષિત હતું.

Verse 4

मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।शङ्खघोषमहाघोषंतूर्यनादानुनादितम् ।।।।

મત્ત હાથીઓના ઉષ્ણ નિશ્વાસ જેવી ઝંઝાવાતી હવા વડે સ્થાન વ્યાકુળ બન્યું; શંખોના મહાઘોષથી ગુંજતું અને તૂર્યવાદ્યોના નાદથી પ્રતિનાદિત થતું હતું.

Verse 5

प्रमदाजनसम्बाधंप्रजल्पितमहापथम् ।तप्तकाञ्चननिर्यूहंभूषणोत्तमभूषितम् ।।।।

મહામાર્ગ સ્ત્રીઓની ભીડથી ભરેલો અને હર્ષભર્યા સંવાદોથી ગુંજતો હતો; તેના માર્ગભાગો તપ્ત સોનાની જેમ ઝગમગતા અને ઉત્તમ આભૂષણોથી સુશોભિત હતા.

Verse 6

गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयंमरुतामिव ।रत्नसञ्चयसम्बाधंभवनंभोगिनामिव ।।।।

તે ગંધર્વોના નિવાસ સમાન, મરુતોના આલય સમાન લાગતું હતું; રત્નોના ઢગલાથીぎચું અને ભોગવિલાસી નાગોના મહેલ સમાન ભવન હતું.

Verse 7

तंमहाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः ।।।।

ત્યારે મહાદ્યુતિશાળી વીભીષણ—વિસ્તૃત કિરણોવાળા સૂર્ય સમ તેજસ્વી—પોતાના અગ્રણિ ભાઈના નિવાસમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 8

पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान् ।।।।

અતિ તેજસ્વી તેણે વેદજ્ઞો દ્વારા ઉચ્ચારાયેલા પુણ્યાહના પવિત્ર ઘોષો સાંભળ્યા, જે ભાઈના વિજય માટે સંકલ્પિત હતા.

Verse 9

पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः ।।।।

તે મહાબળીએ મંત્ર અને વેદમાં નિષ્ણાત એવા વિપ્ર બ્રાહ્મણોને દહીંના પાત્રો, ઘી, પુષ્પો અને અક્ષતથી પૂજિત થતા જોયા.

Verse 10

सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।आसनस्थंमहाबाहुर्ववन्देधनदानुजम् ।।।।

રાક્ષસો દ્વારા પૂજિત અને પોતાના તેજથી દીપ્ત, મહાબાહુ વિભીષણે આસનસ્થ ધનદાના (કુબેર)ના અનુજ રાવણને પ્રણામ કર્યો.

Verse 11

सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।जगामसमुदाचारंप्रयुज्याचारकोविदः ।।।।

આચારમાં નિપુણ વિભીષણ રાજદૃષ્ટિપ્રસન્ન, હેમભૂષિત આસન તરફ ગયો અને સભાના સર્વ મર્યાદિત આચારને યથાવત્ પાલન કર્યો.

Verse 12

सरावणंमहात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम् ।।।।

મંત્રીઓની હાજરીમાં, અન્ય સૌ દૂર થયા ત્યારે, વિભીષણે મહાત્મા રાવણને હિતકારી, અત્યંત કલ્યાણકારી અને યુક્તિથી નિશ્ચિત વચન કહ્યું.

Verse 13

प्रसाद्यभ्रातरंजेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः ।।।।

જેઠ ભાઈને પ્રથમ સાંત્વનાથી પ્રસન્ન કરી, યોગ્ય ઉપસ્થિતિ-ક્રમ પાળીને, દેશ-કાળ-અર્થને અનુરૂપ સલાહ આપનાર અને લોકના શુભાશુભ જાણનાર વિભીષણે ઉપદેશ આરંભ્યો.

Verse 14

यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमांपुरींतव ।तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः ।।।।

જ્યારેથી વૈદેહી તારી આ નગરીમાં આવી છે, ત્યારેથી જ અમને અશુભ નિમિત્તો દેખાવા લાગ્યા છે.

Verse 15

सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते ।।।।

મંત્રસમૂહથી યથાવિધિ આહુતિ અપાય છતાં યજ્ઞાગ્નિ ચિંગારીઓ અને ધુમાડા સાથે ઊઠે છે; ધુમાડાથી કલુષિત જ્વાલા પ્રગટે છે અને તે યોગ્ય રીતે પ્રજ્વલિત થતો નથી.

Verse 16

अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः ।।।।

ઘરના અગ્નિચુલ્હાઓમાં, યજ્ઞશાળાના અગ્નિકુંડોમાં અને બ્રહ્મસ્થાલી જેવા પવિત્ર આહુતિસ્થાનોમાં પણ સરીસૃપો દેખાય છે; અને હવિષ્યમાં પણ પિપિલિકાઓ (ચીંટીઓ) રેંગતી જોવા મળે છે.

Verse 17

गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ।।।।

ગાયોના થણમાં દૂધ સૂકી ગયું છે; ગર્વિત યુદ્ધકુંજરોની મદધારા શાંત થઈ ગઈ છે; ઘોડાઓ દીનતાથી હિહિનાટ કરે છે અને ચારો પણ હવે તેમને આનંદ આપતો નથી.

Verse 18

खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः ।।।।

હે રાજન, ગધેડાં, ઊંટ અને ખચ્ચરોના રોમ ઊખડી રહ્યા છે; તેઓ સ્રાવ કરતા અને કરુણ રીતે રડતા રહે છે; અનેક ઉપચાર વિચાર્યા છતાં તેઓ સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં સ્થિર થતા નથી.

Verse 19

वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ।।।।

ક્રૂર કાગડાઓ ટોળે વળી ચારે તરફ કઠોર કાકલિ કરે છે; અને સમૂહ સમૂહમાં ભેગા થઈ વિમાનોના શિખરો પર ટોળાંરૂપે બેઠેલા દેખાય છે.

Verse 20

गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः ।।।।

ગિધો પણ ઝુંડમાં ભેગા થઈ નગર ઉપર વારંવાર બેસી રહે છે; અને શિયાળાં સંધ્યા-પ્રાતઃ બંને સમયે એકત્ર થઈ અશુભ, અશિવ વાણીથી ચીસો પાડે છે.

Verse 21

क्रव्यादानांमृगाणांचपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः ।।।।

નગરદ્વારો પાસે માંસાહારી પશુઓના ઝુંડ-ઝુંડમાં ઊઠતા પ્રચંડ નાદ સંભળાતા—ગર્જના અને વીજળીના કડાકા સમાન ધમધમાટ સાથે.

Verse 22

तदेवंप्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदंक्षमम् ।रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम् ।।।।

હવે કાર્ય આ સ્થિતિએ પહોંચ્યું છે ત્યારે આ પ્રાયશ્ચિત્ત યોગ્ય લાગે છે: વૈદેહીને રાઘવને પરત સોંપી દેવામાં આવે.

Verse 23

इदंचयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतंमया ।तत्रापिचमहाराज नदोषंकर्तुमर्हसि ।।।।

અને જો મોહથી કે લોભથી મેં આ વચન ઉચ્ચાર્યું હોય, તો પણ, મહારાજ, આપ મને દોષી ઠેરવવા યોગ્ય નથી.

Verse 24

अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।रक्षसांराक्षसीनांचपुरस्यान्तःपुरस्यच ।।।।

કારણ કે આ અપરાધ અહીં સર્વજનને જાણીતો છે—રાક્ષસો અને રાક્ષસી સ્ત્રીઓ, સમગ્ર નગરી, અને અંતઃપુરમાં રહેનારાઓને પણ.

Verse 25

श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।अवश्यंचमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ।।।।सम्विधाययथान्यायंतद्भवान् कर्तुमर्हति ।

આ મંત્રના શ્રવણમાં સર્વ મંત્રીઓ પાછા હટી ગયા છે; પરંતુ મેં જે જોયું કે સાંભળ્યું છે તે કહેવું અનિવાર્ય છે. ન્યાય મુજબ વિચાર કરીને, આપ તે પ્રમાણે કરવું યોગ્ય છે.

Verse 26

इतिस्ममन्त्रिणांमध्येभ्राताभ्रातरमूचिवान् ।रावणंराक्षसांश्रेष्ठंपथ्यमेतद्विभीषणः ।।।।

આ રીતે મંત્રીઓની સભામાં, વિભીષણે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પોતાના ભાઈ રાવણને હિતકારી ઉપદેશ આપ્યો.

Verse 26

इतिस्ममन्त्रिणांमध्येभ्राताभ्रातरमूचिवान् ।रावणंराक्षसांश्रेष्ठंपथ्यमेतद्विभीषणः ।।।।

આ રીતે મંત્રીઓની સભામાં, વિભીષણે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પોતાના ભાઈ રાવણને હિતકારી ઉપદેશ આપ્યો.

Verse 27

हितंमहार्थंमृदुहेतुसंहितंव्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ।निशम्यतद्वाक्यमुपस्थितज्वरःप्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ।।।।

હિતકારી, મહાર્થ, મૃદુ અને કારણસહિત—ભૂત-વર્તમાન-ભવિષ્યે યોગ્ય એવા તે વચન સાંભળી, ક્રોધજ્વરથી ગ્રસ્ત રાવણે વૈરભાવથી ભરેલો ઉત્તર આપ્યો.

Verse 28

भयंनपश्यामिकुतश्चिदप्यहंनराघवःप्राप्स्यतिजातुमैथिलीम् ।सुरैस्सहेन्द्रैरपिसङ्गरेकथंममाग्रतस्स्थास्यतिलक्ष्मणाग्रजः ।।।।

મને ક્યાંયથી પણ કોઈ ભય દેખાતો નથી. રાઘવ કદી પણ મૈથિલીને પ્રાપ્ત કરી શકશે નહીં. અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ પણ આવી જાય તો યુદ્ધમાં લક્ષ્મણના અગ્રજ મારા સામે કેવી રીતે ઊભા રહી શકશે?

Verse 29

इत्येवमुक्त्वासुरसैन्यनाशनोमहाबलस्संयतिचण्डविक्रमः ।दशाननोभ्रातरमाप्तवादिनंविसर्जयामासतदाविभीषणम् ।।।।

આ રીતે કહીને, દેવસેનાનો નાશ કરનાર, મહાબલી અને યુદ્ધમાં પ્રચંડ પરાક્રમી દશાનન રાવણે, સત્ય અને હિતકારી ઉપદેશ આપનાર પોતાના ભાઈ વિભીષણને તે સમયે વિદાય કર્યો.