Shloka 18

हनूमद्वृत्तान्तः—वानरबलप्रशंसा च

Hanuman’s Report and Praise of the Vanara Host

Devanagari script

पितामहवरोत्सेकात्परमं दर्पमास्थितौ।अमृतप्राशिनावेतौ सर्ववानरसत्तमौ।।।।

Transliteration

pitāmaha-varotshekāt paramaṃ darpam āsthitau |

amṛta-prāśināv etau sarva-vānara-sattamau ||

Translation

પિતામહના વરદાનના ઉત્સાહથી પરમ ગર્વે સ્થિત એવા એ બે સર્વોત્તમ વાનરો અહંકારથી ઉન્નત ઊભા છે; અમૃતપાન કરેલા હોવાથી તેઓ સર્વ વાનરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

Word by Word

• पितामहवरोत्सेकात्: from (the) pride of Brahma's boon
• पितामहवरोत्सेकात्: Apadana (अपादान/Ablative-cause)
• Type: Noun
• Root: पितामह-वर-उत्सेक (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); समासः—तत्पुरुषः (सम्बन्ध: 'pride due to Brahmā's boon'); अपादान (ablative of cause/source)

• परमम्: supreme; very great
• परमम्: Karma (कर्म/Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण

• दर्पम्: pride
• दर्पम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दर्प (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• आस्थितौ: having assumed; possessed of
• आस्थितौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु)
• Form: क्त (Past participle/क्त), प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग (Masculine); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP)

• अमृतप्राशिनौ: the two nectar-drinkers
• अमृतप्राशिनौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अमृत-प्राशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग (Masculine); समासः—तत्पुरुषः (उपपद-तत्पुरुषः: 'nectar-drinker')

• एतौ: these two
• एतौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• सर्ववानरसत्तमौ: the best of all vanaras
• सर्ववानरसत्तमौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व-वानर-सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग (Masculine); समासः—तत्पुरुषः (निर्धारण: 'best among all monkeys')

Context

"Earlier Brahma, the grandsire of all worlds has given the Aswini sons immeasurable invulnerability to honour them.

Characters & Entities

• Pitāmaha (Brahmā)
• Amṛta (nectar)
• Mainda
• Dvivida

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes rightful empowerment: boons and blessings are portrayed as supporting protectors of a just cause, strengthening their capacity to oppose adharma.

What is the narrative situation?

The assembly continues to enumerate reasons for confidence—divine boons and extraordinary endowments of key vānara champions.

Which character virtue is emphasized?

Ātma-viśvāsa—confident resolve grounded in divine favor and proven capability.