Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |

kathañcin mṛgaśābākṣī tūrṇam āsāditā mayā || 5.58.60 ||

રાવણ પ્રત્યે સમર્પણની આશા ત્યજી, મરણનો નિશ્ચય કરીને, મૃગશાવક જેવી આંખોવાળી તે સ્ત્રી—કેમક કરીને—મને તુરંત જ મળી ગઈ.

साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
मयाby me
मया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग-प्रयोग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
राक्षसी(of) demonesses
राक्षसी:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootराक्षसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष-सम्बन्धे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; (मध्यॆ इत्यनेन सह समासे)
मध्येin the midst
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
तर्ज्यमानाbeing threatened
तर्ज्यमाना:
Karma (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootतर्ज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुहुःagain
मुहुः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मुहुःand again
मुहुः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; पुनरुक्ति-प्रयोगे ‘again and again’
एकवेणीधराwearing a single braid
एकवेणीधरा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + वेणी (प्रातिपदिक) + धर (धृ-धातु से कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-भावे तत्पुरुषः: ‘एकवेणीं धरति’
दीनाmiserable
दीना:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भर्तृचिन्तापरायणाabsorbed in thoughts of her husband
भर्तृचिन्तापरायणा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + चिन्ता (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘भर्तुः चिन्तायां परायणा’ (devoted/absorbed in husband-thought)
भूमिशय्याlying on the bare ground
भूमिशय्या:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + शय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘भूमौ शय्या यस्याः/या’ (lying on the ground)
विवर्णाङ्गीpale-limbed
विवर्णाङ्गी:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविवर्ण (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + इन् (स्त्री-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘विवर्णानि अङ्गानि यस्याः’
पद्मिनीa lotus (plant)
पद्मिनी:
Upamana (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootपद्मिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Upama-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-प्रदर्शक (comparative particle)
हिमागमेat winter’s onset
हिमागमे:
Adhikarana (अधिकरण/Time-Location)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक) + आगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘हिमस्य आगमः’ (onset of winter)
रावणात्from Ravana
रावणात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
विनिवृत्तार्थाwith no prospect of escape
विनिवृत्तार्था:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-नि-वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त) / निवृत्त (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘विनिवृत्तः अर्थः यस्याः’ (whose purpose/hope of turning back is gone; i.e., no way of escape)
मर्तव्यकृतनिश्चयाdetermined to die
मर्तव्यकृतनिश्चया:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमर्तव्य (मृ-धातु से तव्यत्-कृदन्त) + कृत (कृ-धातु से क्त-कृदन्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘मर्तव्ये कृतः निश्चयः यस्याः’ (resolved to die)
कथञ्चित्somehow
कथञ्चित्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चित् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मृगशाबाक्षीfawn-eyed
मृगशाबाक्षी:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमृग (प्रातिपदिक) + शाब (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘मृगशाबस्य इव अक्षिणी यस्याः’
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
आसादिताwas approached / reached
आसादिता:
Karma (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकाले कर्मणि-प्रयोगे क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम

Having been asked (by Jambavan and others) Hanuman with horripilations all over hisbody, bowed down and saluted in the direction of queen Sita and began:

S
Sītā
R
Rāvaṇa
H
Hanumān

FAQs

Sītā’s refusal to accept unrighteous coercion underscores satya and dharma—she will not betray righteousness even at the cost of life, revealing the moral gravity of integrity.

Hanumān recounts that Sītā, despairing and refusing Rāvaṇa, had reached a suicidal resolve, and that he nevertheless managed to locate her.

Sītā’s uncompromising integrity and Hanumān’s determined service—his perseverance becomes the practical instrument for restoring dharma.