HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 128

Shloka 128

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम्।।।।ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः।

so ’viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam | brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnāc chātivegitaḥ ||

હું અવિષહ્ય છું અને તેનું પોતાનું બળ દબાઈ ગયું છે એમ જાણી, અતિ વેગથી તેણે બ્રહ્માસ્ત્ર વડે મને બાંધી દીધો.

सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अविषह्यम्unconquerable
अविषह्यम्:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + विषह्य (प्रातिपदिक/कृदन्त-योग्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate/object complement to मां (me as ‘unendurable/unconquerable’)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (for/indeed)
माम्me
माम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; Accusative singular
बुद्ध्वाhaving realized
बुद्ध्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootबुध् (धातु) → बुद्ध्वा (क्त्वा)
Formक्त्वा-न्त अव्यय (gerund), ‘having understood/knowing’
स्वम्his own
स्वम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies बलम्
बलम्strength/army
बलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
अवमर्दितम्crushed/overpowered
अवमर्दितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव-√मृद्/मर्द् (धातु) → अवमर्दित (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies बलम्
ब्राह्मणास्त्रेणwith the Brahma-weapon
ब्राह्मणास्त्रेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण + अस्त्र (प्रातिपदिक); ब्राह्मणम् अस्त्रम्
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुthen/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
माम्me
माम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
प्राबध्नात्bound/captured
प्राबध्नात्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√बन्ध् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शातिवेगितःvery swift
शातिवेगितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश + अतिवेगित (प्रातिपदिक); अतिवेगितः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies सः; ‘very swift’

"Realising that I cannot be slain and that his (Indrajit's) power is reduced, he released Brahma's weapon on me with high speed and captured me.

H
Hanumān
I
Indrajit (implied subject)
B
Brahmāstra (Brāhmaṇāstra)
L
Laṅkā

FAQs

Respect for higher divine ordinances (astra-dharma): the Brahmā-weapon’s binding power operates as a cosmic rule, reminding that even great strength yields to sacred law.

Unable to subdue Hanumān by ordinary means, Indrajit restrains him using the Brahmāstra.

Hanumān’s inner discipline is implicit: he acknowledges the binding as a consequence of sacred power, not mere physical defeat.