Shloka 90
Devanagari script
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।
Transliteration
tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ | śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhena atipatiṣyati ||
Translation
મારે એવી વ્યવસ્થા કરવી કે કપિ અહીં વિશ્રામ કરે; અને મારા પર આરામ કરીને તે બાકીનું અંતર સુખથી પાર કરશે.
Word by Word
तथाthus/in such a way
तथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)
मयाby me
मया:
Kartr (कर्ता; agent of obligation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
विधातव्यम्is to be arranged
विधातव्यम्:
Kriya (कर्तव्यता/obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'must be arranged/done'
विश्रमेतmay rest
विश्रमेत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + श्रम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
यथाso that/as
यथा:
Sambandha (उद्देश्य/so that)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमानवाचक अव्यय (as/so that)
कपिःthe monkey
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शेषम्the remainder
शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
मयिon/in me
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, सप्तमी, एकवचन
विश्रान्तःhaving rested
विश्रान्तः:
Karta-anvaya (विशेषण)
TypeVerb
Rootवि + श्रम् (धातु)
Formभूतकाले कर्तरि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (of implied subject 'he')
सुखेनcomfortably/with ease
सुखेन:
Kriya-viseshana (करण/मanner)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (instrumental of manner)
अतिपतिष्यतिwill fly/leap across
अतिपतिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअति + पत् (धातु)
Formलृट् (Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
Context
'I will have to make arrangements for his rest. Later he can resume his journey comfortably'.
Characters & Entities
S
Samudra (Ocean)K
Kapi (Hanumān implied)FAQs
Sevā and atithi-dharma: the Ocean feels responsible to support a righteous envoy (Hanumān) by providing rest so his mission succeeds.
As Hanumān flies over the ocean toward Laṅkā, the Sea-god considers how to help him by ensuring he can rest and then continue safely.
Benevolent responsibility: Samudra shows mindful care and proactive assistance toward a dharmic undertaking.