Shloka 186

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।।।।

Transliteration

tiryag ūrdhvam adhaś caiva vīkṣamāṇas tataḥ kapiḥ |

dadarśa sa mahatsattvam utthitaṃ lavaṇāmbhasi ||

Translation

પછી કપિ આડું, ઉપર અને નીચે નજર ફેરવતો હતો ત્યારે તેણે લવણ સમુદ્રમાંથી ઊઠતું એક વિશાળ સત્ત્વ જોયું.

Word by Word

• तिर्यक्: horizontally
• तिर्यक्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तिर्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (adverb: sideways)

• ऊर्ध्वम्: upwards
• ऊर्ध्वम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्व (अव्यय)
• Form: अव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (upwards)

• अधः: downwards
• अधः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अधः (अव्यय)
• Form: अव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (downwards)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• वीक्षमाणः: looking
• वीक्षमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले आत्मनेपदे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कपिः-विशेषण

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (then/from there)

• कपिः: the monkey
• कपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• महत्सत्त्वम्: a huge creature
• महत्सत्त्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महत् + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उत्थितम्: risen up
• उत्थितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत् + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; महत्सत्त्वम्-विशेषण

• लवणाम्भसि: in the salt sea
• लवणाम्भसि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लवण + अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः ‘लवणम् अम्भः’ (salt water); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

Context

Looking around, right and left, up and down, the monkey saw a huge being rise from the salty sea.

Characters & Entities

• Hanuman

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in action requires vigilance: one must survey circumstances fully (up, down, and around) to protect a righteous mission.

What is the narrative situation?

Hanuman searches for the cause of his sudden restraint and notices a massive creature emerging from the sea beneath him.

Which character virtue is emphasized?

Apramāda (watchfulness): careful observation in the face of hidden danger.