Sarga 67

Verse 1

.जनकस्य वचश्श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनि: ।धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम्।।।।

જનકના વચન સાંભળી મહામુનિ વિશ્વામિત્રે રાજાને કહ્યું: “રામને ધનુષ્ય દર્શાવો.”

Verse 2

ततस्स राजा जनक: सामन्तान्व्यादिदेश ह।धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यविभूषितम्।।।।

પછી રાજા જનકે સામંતોને આજ્ઞા કરી: “દિવ્ય ધનુષ્ય લાવો—સુગંધિત ચંદન અને પુષ્પમાળાથી વિભૂષિત.”

Verse 3

जनकेन समादिष्टा: सचिवा प्राविशन् पुरीम्।तद्धनु: पुरत: कृत्वा निर्जग्मु: पार्थिवाज्ञया।।।।

જનકના આદેશથી સચિવો નગરમાં પ્રવેશ્યા; અને રાજાજ્ઞા મુજબ તે ધનુષ્યને આગળ રાખીને તેઓ પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 4

नृणां शतानि पञ्चाशद्व्यायतानां महात्मनाम्।मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथञ्चन।।।।

પાંચ હજાર મહાત્મા, બળવાન પુરુષોએ અત્યંત કઠિનતાથી તે આઠ ચક્રવાળી મંજુષા-રથને ખેંચી કાઢ્યો.

Verse 5

तामादाय तु मञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनु:।सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिण:।।।।

જેમાં તે ધનુષ્ય રાખેલું હતું એવી લોખંડની મંજુષા ત્યાં લાવી, નૃપના મંત્રીઓએ દેવતાસમાન તેજસ્વી જનકને કહ્યું.

Verse 6

इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभि:।मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदिच्छसि।।।।

હે રાજન! હે મિથિલાધિપ, રાજેન્દ્ર! સર્વ રાજાઓ દ્વારા પૂજિત આ ઉત્તમ ધનુષ્ય અહીં છે—જો તમે દર્શાવવું ઇચ્છો તો દર્શનીય છે.

Verse 7

तेषां नृपो वच: श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत।विश्वामित्रं महात्मानं तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ।।।।

તેમના વચનો સાંભળી નૃપે કરજોડીને વિનયપૂર્વક મહાત્મા વિશ્વામિત્રને તથા બંને રાજકુમારો—રામ અને લક્ષ્મણને—સંબોધ્યા।

Verse 8

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् जनकैरभिपूजितम्।राजभिश्च महावीर्यै: अशक्तै: पूरितुं पुरा।।।।

હે બ્રહ્મન્, આ ઉત્તમ ધનુષ્ય પ્રાચીન જનકવંશીઓ દ્વારા પૂજિત હતું; અને મહાવીર્યવાન રાજાઓ પણ પૂર્વકાળે તેને ચડાવવા અસમર્થ રહ્યા હતા।

Verse 9

नैतत्सुरगणास्सर्वे नासुरा न च राक्षसा:।गन्धर्वयक्षप्रवरा: सकिन्नरमहोरगा:।।।।

આ ધનુષ્યને ન તો સર્વ દેવગણો, ન અસુરો, ન રાક્ષસો—અને ન તો શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો તથા યક્ષો કિન્નરો અને મહાનાગો સહિત—કોઈ પણ વશ કરી શક્યા।

Verse 10

क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे।आरोपणे समायोगे वेपने तोलनेऽपि वा।।।।

“આ ધનુષ્ય વિષે માનવોને શું ગતિ? તેને વાળવામાં, દોરી ચઢાવવામાં, બાણ જોડવામાં, ખેંચવામાં, કે માત્ર ઊંચકવામાં પણ શું શક્યતા છે?”

Verse 11

तदेतद्धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुङ्गव।दर्शयैतन्महाभाग अनयो: राजपुत्रयो:।।।।

“તથાપિ, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય અહીં લાવવામાં આવ્યું છે. હે મહાભાગ, આ બે રાજકુમારોને તેને દર્શાવો.”

Verse 12

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा श्रुत्वा जनकभाषितम्।वत्स राम धनु: पश्य इति राघवमब्रवीत्।।।।

જનકના વચન સાંભળી ધર્માત્મા વિશ્વામિત્રે રાઘવને કહ્યું: “વત્સ રામ, ધનુષ્ય જો.”

Verse 13

ब्रह्मर्षेर्वचनाद्रामो यत्र तिष्ठति तद्धनु:।मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत्।।।।

બ્રહ્મર્ષિના વચનથી રામ જ્યાં ધનુષ્ય રાખેલું હતું ત્યાં ગયા; તે મંજુષા ખોલીને ધનુષ્ય જોયું અને પછી બોલ્યા.

Verse 14

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् संस्पृशामीह पाणिना।यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा।।।।

હે પૂજ્ય બ્રહ્મન્, શું હું આ ઉત્તમ ધનુષ્યને હાથથી સ્પર્શ કરું? તેને ઉઠાવામાં કે તાંતણ ચઢાવામાં—બન્નેમાં હું યત્ન કરીશ.

Verse 15

बाढमित्येव तं राजा मुनिश्च समभाषत।लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुने:।।।

રાજા તથા મુનિએ પણ તેને કહ્યું, “બાઢમ્—એમ જ થાઓ.” પછી મુનિના વચનથી રામે લીલાથી ધનુષ્યને મધ્યભાગે પકડી લીધું.

Verse 16

पश्यतां नृपसहस्राणां बहूनां रघुनन्दन: ।आरोपयत्स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनु:।।।।

અਨੇક હજાર રાજાઓ જોતા હતા ત્યારે રઘુવંશનો આનંદ, ધર્માત્મા રામે તે ધનુષ્યને જાણે રમકડું હોય તેમ લીલાથી તાંતણ ચઢાવ્યું.

Verse 17

आरोपयित्वा धर्मात्मा पूरयामास तद्धनु:।तद्बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशा:।।।।

ધનુષ્યને તાંતણ ચઢાવી ધર્માત્મા રામે તેને પૂર્ણ તાણ્યું; મહાયશસ્વી નરશ્રેષ્ઠે તે ધનુષ્યને મધ્યમાં તોડી નાંખ્યું.

Verse 18

तस्य शब्दो महानासीत् निर्घातसमनिस्वन:।भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यत:।।।।

તેથી મહાન શબ્દ ઊઠ્યો—વજ્રઘાત સમો ગર્જન; અને ધરતીમાં અતિ મહાન કંપન થયું, જાણે પર્વત ફાટી રહ્યો હોય.

Verse 19

निपेतुश्च नरा स्सर्वे तेन शब्देन मोहिता:।वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ।।।।

તે શબ્દથી મોહિત થયેલા સર્વ નરો ધરાશાયી થયા; માત્ર મુનિવર, રાજા અને તે બે રાઘવો સિવાય.

Verse 20

प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन्राजा विगतसाध्वस:।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुङ्गवम्।।।।

જ્યારે લોકો સંભળી ગયા, ત્યારે ભયમુક્ત રાજાએ, યોગ્ય વાણીમાં નિપુણ થઈ, હાથ જોડીને મુનિપુંગવને કહ્યું.

Verse 21

भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मज:।अत्यद्भुतमचिन्त्यं च न तर्कितमिदं मया।।।।

“ભગવન્, મેં હવે દશરથાત્મજ રામનું પરાક્રમ જોયું. આ તો અતિ અદ્ભુત, અચિંત્ય—મારે કદી કલ્પ્યું પણ ન હતું.”

Verse 22

जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता।सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम्।।।।

દશરથનંદન શ્રીરામને પતિરૂપે પામી મારી પુત્રી સીતા જનકવંશની કીર્તિ વધારશે.

Verse 23

मम सत्या प्रतिज्ञा च वीर्यशुल्केति कौशिक।सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता।।।।

હે કૌશિક, ‘વીર્યશુલ્ક’ વિષયક મારી સત્ય પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થઈ છે; પ્રાણથી પણ પ્રિય સીતા—મારી પુત્રી—રામને અર્પણ કરવી છે.

Verse 24

भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिण:।मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथै:।।।।

હે બ્રાહ્મણ, હે કૌશિક—તમારું કલ્યાણ થાઓ. તમારી અનુમતિથી મારા મંત્રીઓ ત્વરિત રથોમાં અયોધ્યા તરફ શીઘ્ર જાવા દો.

Verse 25

राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम।प्रदानं वीर्यशुल्काया: कथयन्तु च सर्वश:।।।।

વિનયભર્યા વચનો વડે તેઓ રાજાને મારા નગરમાં લાવી દે; અને વીર્યશુલ્કરૂપા સીતા-પ્રદાનનું સર્વ રીતે વિસ્તારે કહી સંભળાવે.

Verse 26

मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै।प्रीयमाणं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगा:।।।।

મુનિની રક્ષા હેઠળ રહેલા બે કાકુત્સ્થો વિષે પણ તેઓ રાજાને કહેશે; અને સમાચારથી પ્રસન્ન થયેલા રાજાને અતિશીઘ્ર અહીં લઈ આવવા દૂતોએ દોડવું.

Verse 27

कौशिकश्च तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिण:।।।।अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान्।यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तदा।।।।

કૌશિકે કહ્યું—“તથાસ્તુ.” ત્યારબાદ ધર્માત્મા રાજાએ મંત્રીઓ સાથે પરામર્શ કરીને, યોગ્ય ઉપદેશ આપેલા દૂતોને અયોધ્યા મોકલ્યા—જેથી જેવું બન્યું તેમ સર્વ વર્ણવી શકે અને તે સમયે નૃપ દશરથને અહીં લઈ આવે.