Sarga 52

Verse 1

स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबल:।प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम्।।।।

જપમાં લીન મહર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા વશિષ્ઠને જોઈ મહાબલશાળી વીરસ્વરૂપ વિશ્વામિત્ર પરમ પ્રસન્ન થયા અને વિનયથી નમસ્કાર કરીને પ્રણામ કર્યા.

Verse 2

स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।आसनं चास्य भगवान् वसिष्ठो व्यादिदेश ह।।।।

મહાત્મા ભગવાન વશિષ્ઠે તેને ‘સ્વાગતમ્’ કહી આવકાર્યો અને તેના માટે આસન તૈયાર કરવા આદેશ આપ્યો.

Verse 3

उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते।यथान्यायं मुनिवर: फलमूलमुपाहरत्।।।।

જ્યારે ધીમાન વિશ્વામિત્ર બેઠા, ત્યારે મુનિવર વશિષ્ઠે રિવાજ મુજબ યોગ્ય રીતે ફળ અને મૂળ અર્પણ કર્યા.

Verse 4

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।।।

વશિષ્ઠની તે પૂજા સ્વીકારી મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્ર—રાજસત્તમ—એ વશિષ્ઠના તપ, અગ્નિહોત્ર અને શિષ્યોની કુશળતા પૂછીછ; તેમજ આશ્રમની વનસ્પતિઓ વિષે પણ પૂછ્યું. વશિષ્ઠે પણ રાજસત્તમને સર્વત્ર કુશળ હોવાનું જણાવ્યું.

Verse 5

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।1.52.4।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।1.52.5।।

વશિષ્ઠની તે પૂજા સ્વીકારી મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્ર—રાજસત્તમ—એ વશિષ્ઠના તપ, અગ્નિહોત્ર અને શિષ્યોની કુશળતા પૂછીછ; તેમજ આશ્રમની વનસ્પતિઓ વિષે પણ પૂછ્યું. વશિષ્ઠે પણ રાજસત્તમને સર્વત્ર કુશળ હોવાનું જણાવ્યું.

Verse 6

सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपा:।पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुत:।।।।

સુખથી ઉપવેશિત રાજા વિશ્વામિત્રને જોઈ, મહાતપસ્વી—બ્રહ્માના પુત્ર અને જપમાં શ્રેષ્ઠ—વશિષ્ઠે તેને વધુ પૂછપરછ કરી.

Verse 7

कच्चित्ते कुशलं राजन् कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन्।प्रजा: पालयसे वीर राजवृत्तेन धार्मिक।।।।

હે રાજન્, શું તમારું સર્વે કુશળ છે? હે ધર્મનિષ્ઠ પરાક્રમી, શું તમે ધર્મ અનુસાર રાજવૃત્તથી પ્રજાનું પાલન કરો છો અને તેમને પ્રસન્ન રાખો છો?

Verse 8

कच्चित्ते सम्भृता भृत्या: कच्चित्तिष्ठन्ति शासने।कच्चित्ते विजितास्सर्वे रिपवो रिपुसूदन ।।।।

શું તારા સેવકો યોગ્ય રીતે પોષિત-પાલિત છે અને શું તેઓ તારા શાસનને આજ્ઞાપાલક રહીને અનુસરે છે? હે શત્રુસૂદન, શું તું તારા સર્વ શત્રુઓને વશમાં કર્યા છે?

Verse 9

कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परन्तप।कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तवानघ ।।।।

હે પરંતપ, હે નરવ્યાઘ્ર, હે અનઘ—શું તારા બળોમાં, કોશમાં અને મિત્રોમાં કુશળ છે? અને તારા પુત્ર-પૌત્રો પણ સર્વથા કલ્યાણમાં છે ને?

Verse 10

सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वित:।।।।

મહાતેજસ્વી રાજા વિશ્વામિત્રે વિનયપૂર્વક વસિષ્ઠને સંબોધી કહ્યું: “સર્વત્ર કુશળ છે.”

Verse 11

कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ता: कथा: शुभा:।मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्।।।।

તે બંને ધર્મનિષ્ઠ મહાત્માઓ લાંબા સમય સુધી શુભ વાર્તાલાપ કરતા રહ્યા; પરમ આનંદથી યુક્ત થઈ, પરસ્પર પ્રીતિ પામ્યા.

Verse 12

ततो वसिष्ठो भगवान् कथाऽन्ते रघुनन्दन ।विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव।।।।

પછી, હે રઘુનંદન, વાર્તાલાપના અંતે ભગવાન વસિષ્ઠે જાણે હસતાં હસતાં વિશ્વામિત્રને આ વચન કહ્યું.

Verse 13

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे।।।।

હે મહાબલવાન્! હું તને અને તારી અપરિમિત વિશાળ સેનાને યોગ્ય રીતે આતિથ્ય આપવા ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને મારી આ સેવા સ્વીકારો.

Verse 14

सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम्।राजा त्वमतिथिश्रेष्ठ: पूजनीय: प्रयत्नत:।।।।

મેં તૈયાર કરેલી આ સત્ક્રિયા તમે સ્વીકારો. તમે રાજા છો, અતિથિઓમાં શ્રેષ્ઠ છો; તેથી પ્રયત્નપૂર્વક પૂજનીય છો.

Verse 15

एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामति:।कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया।।।।

વસિષ્ઠે આમ કહ્યા પછી મહામતિ રાજા વિશ્વામિત્રે પ્રિય વચનોથી કહ્યું: “તમારા મધુર વચનો જ મારા માટે પૂરતું આતિથ્ય છે; વધુ કશું કરેલું માનશો.”

Verse 16

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।।।

હે ભગવન્! તમારા આશ્રમમાં જે ફળ-મૂળ ઉપલબ્ધ છે, પાદ્ય અને આચમનીય જળ, અને સર્વોપરી તમારા દર્શન—આ બધાથી, હે મહાપ્રાજ્ઞ, હું સર્વ રીતે પૂજિત થયો છું. હવે હું પ્રસ્થાન કરું છું; તમને નમસ્કાર. મિત્રભાવથી મને દૃષ્ટિ આપો.

Verse 17

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।1.52.16।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।1.52.17।।

રાજા આમ બોલતા હતા ત્યારે ધર્માત્મા અને ઉદારબુદ્ધિ વસિષ્ઠે ફરી ફરીને તેમને આતિથ્ય સ્વીકારવા વિનંતી કરી.

Verse 18

एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठ:पुनरेव हि।न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुन:पुनरुदारधी:।।।।

રાજા આમ બોલતા હતા ત્યારે ધર્માત્મા અને ઉદારબુદ્ધિ વસિષ્ઠે ફરી ફરીને તેમને આતિથ્ય સ્વીકારવા વિનંતી કરી.

Verse 19

बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह।यथा प्रियं भगवतस्तथाऽस्तु मुनिपुङ्गव।।।।

ત્યારે ગાધેય વિશ્વામિત્રે વશિષ્ઠને ઉત્તર આપ્યો: “બાઢમ્—એમ જ થાઓ, હે મુનિપ્રવર; ભગવંત, જેવું તમને પ્રિય હોય તેમ જ થાઓ.”

Verse 20

एवमुक्तो महातेजा वसिष्ठो जपतां वर:।आजुहाव तत: प्रीत: कल्माषीं धूतकल्मष:।।।।

આ રીતે સંબોધિત થતાં મહાતેજસ્વી, જપમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વ કલ્મષથી શુદ્ધ વશિષ્ઠ પ્રસન્ન થયા; ત્યારબાદ તેમણે કલ્માષી (શબલા) ગાયને આહ્વાન કરી.

Verse 21

एह्येहि शबले क्षिप्रं श्रृणु चापि वचो मम।सबलस्यास्य राजर्षे:कर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम्।।।।भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे।

હે શબલે, આવો આવો—શીઘ્ર આવો અને મારા વચન સાંભળો. આ રાજર્ષિ સબલ તથા તેની સેના માટે હું મહાર્હ ભોજનથી સત્કાર કરવાનો નિશ્ચય કર્યો છે; મારા માટે તેની વ્યવસ્થા કરો.

Verse 22

यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम्।तत्सर्वं कामधुक्क्षिप्रमभिवर्ष कृते मम।।।।

હે કામધેનુ, મારા હિતાર્થે શીઘ્ર એવી રીતે સર્વ વસ્તુઓ વરસાવો કે દરેકને પોતાની ઇચ્છા મુજબ ષડ્રસોથી સન્માનિત ભોજન પ્રાપ્ત થાય.

Verse 23

रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम्।अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर।।।।

હે શબલે, ત્વરા કર; રસયુક્ત અન્ન, પેય, લેહ્ય અને ચોષ્ય સહિત સર્વ પ્રકારના અન્નનો અખૂટ ભંડાર સર્જી પ્રગટ કર.