Sarga 34

Verse 1

कृतोद्वाहे गते तस्मिन् ब्रह्मदत्ते च राघव।अपुत्र: पुत्रलाभाय पौत्रीमिष्टिमकल्पयत्।।।।

હે રાઘવ, બ્રહ્મદત્તનો વિવાહ પૂર્ણ થઈ તે વિદાય થયા પછી, પુત્રવિહોણા રાજાએ પુત્રલાભ માટે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞનું આયોજન કર્યું.

Verse 2

इष्ट्यां तु वर्तमानायां कुशनाभं महीपतिम्।उवाच परमोदार: कुशो ब्रह्मसुतस्तदा।।।।

યજ્ઞવિધિ ચાલતી હતી ત્યારે, પરમ ઉદાર બ્રહ્મપુત્ર કુશે તે સમયે કુશનાભ મહીપતિને સંબોધીને કહ્યું.

Verse 3

पुत्रस्ते सदृश: पुत्र भविष्यति सुधार्मिक:।गाधिं प्राप्स्यसि तेन त्वं कीर्तिं लोके च शाश्वतीम्।।।।

‘તારો પુત્ર તારા સમાન સ્વભાવવાળો, અતિ ધાર્મિક થશે; ગાધિ નામનો પુત્ર તને પ્રાપ્ત થશે, અને તેના દ્વારા તને લોકમાં શાશ્વત કીર્તિ મળશે।’

Verse 4

एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम्।जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनाम्।।।।

એમ કહીને, હે રામ, કુશોએ કુશનાભ મહીપતિને સંબોધ્યો; પછી આકાશમાં પ્રવેશ કરીને તે સનાતન બ્રહ્મલોકને પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 5

कस्य चित्त्वथ कालस्य कुशनाभस्य धीमत:।जज्ञे परमधर्मिष्ठो गाधिरित्येव नामत:।।।।

થોડા સમય પછી, ધીમાન કુશનાભ રાજાને પરમધર્મિષ્ઠ પુત્ર જન્મ્યો, જેનું નામ ગાધિ હતું.

Verse 6

स पिता मम काकुत्स्थ गाधि: परमधार्मिक:।कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन ।।।।

હે કાકુત્સ્થ, એ પરમધાર્મિક ગાધિ મારા પિતા છે. હે રઘુનંદન, કુશવંશમાં જન્મેલો હું કૌશિક નામે ઓળખાઉં છું.

Verse 7

पूर्वजा भगिनी चापि मम राघव सुव्रता।नाम्ना सत्यवती नाम ऋचीके प्रतिपादिता।।।।

હે રાઘવ, મારી એક મોટી બહેન પણ હતી—સુવ્રતા—જેનું નામ સત્યવતી હતું; તેને ઋચીકને વિવાહમાં અર્પણ કરવામાં આવી હતી.

Verse 8

सशरीरा गता स्वर्गं भर्तारमनुवर्तिनी।कौशिकी परमोदारा प्रवृत्ता च महानदी।।।।

પતિનું અનુસરણ કરતી તે દેહસહિત સ્વર્ગે ગઈ; અને પછી પરમોદારા કૌશિકી નામની મહાનદી બની વહેવા લાગી.

Verse 9

दिव्या पुण्योदका रम्या हिमवन्तमुपाश्रिता।लोकस्य हितकामार्थं प्रवृत्ता भगिनी मम।।।।

મારી ભગિની—દિવ્ય, રમણીય અને પુણ્ય જળોથી પરિપૂર્ણ—હિમવંતને આશ્રયે રહી; લોકહિત અને સુખકામનાથી તે વહેતી આગળ પ્રવૃત્ત થઈ.

Verse 10

ततोऽहं हिमवत्पार्श्वे वसामि निरतस्सुखम्।भगिन्यां स्नेहसंयुक्त: कौशिक्यां रघुनन्दन।।।।

ત્યારથી, હે રઘુનંદન, હું હિમવતના ઢોળાણે સુખપૂર્વક વસું છું, મારી બહેન કૌશિકી પ્રત્યેના સ્નેહથી બંધાયેલો.

Verse 11

सा तु सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे प्रतिष्ठिता।पतिव्रता महाभागा कौशिकी सरितां वरा।।।।

તે પુણ્યશાલિની સત્યવતી સત્ય અને ધર્મમાં અડગ પ્રતિષ્ઠિત હતી। પતિવ્રતા, મહાભાગ્યવતી બની તે કૌશિકી—નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ—રૂપે પ્રગટ થઈ।।

Verse 12

अहं हि नियमाद्राम हित्वा तां समुपागत:।सिद्धाश्रममनुप्राप्य सिद्धोऽस्मि तव तेजसा।।।।

હે રામ, નિયમના પાલનાર્થે હું તેને ત્યજી અહીં આવ્યો છું। સિદ્ધાશ્રમમાં આવીને, તારા તેજ અને પરાક્રમથી હું કૃતાર્થ થયો છું।।

Verse 13

एषा राम ममोत्पत्तिस्स्वस्य वंशस्य कीर्तिता।देशस्य च महाबाहो यन्मां त्वं परिपृच्छसि।।।।

હે રામ, મહાબાહો! તું મને પૂછ્યું તેથી મેં મારી ઉત્પત્તિ, પોતાના વંશની કીર્તિ અને આ દેશનો ઇતિહાસ પણ વર્ણવ્યો છે।।

Verse 14

गतोऽर्धरात्र: काकुत्स्थ कथा: कथयतो मम।निद्रामभ्येहि भद्रं ते मा भूद्विघ्नोऽध्वनीह न:।।।।

હે કાકુત્સ્થ, મારી વાતો કહેતાં કહેતાં અર્ધરાત્રિ વીતી ગઈ છે। હવે તું નિદ્રા ગ્રહણ કર; તને કલ્યાણ થાઓ। આગળના માર્ગમાં આપણને કોઈ વિઘ્ન ન આવે।।

Verse 15

निष्पन्दास्तरवस्सर्वे निलीनमृगपक्षिण:।नैशेन तमसा व्याप्ता दिशश्च रघुनन्दन।।।।

હે રઘુનંદન, સર્વ વૃક્ષો નિષ્પંદ ઊભાં હતાં; મૃગ અને પક્ષીઓ આશ્રય લઈ નિર્વિઘ્ને શાંત થયા; અને રાત્રિના અંધકારથી સર્વ દિશાઓ વ્યાપ્ત થઈ ગઈ હતી।।

Verse 16

शनैर्वियुज्यते सन्ध्या नभो नेत्रैरिवावृतम् ।नक्षत्रतारागहनं ज्योतिर्भिरिव भासते।।।।

સંધ્યા ધીમે ધીમે વિખૂટિ પડી; આકાશ જાણે નેત્રોથી ઢંકાયેલું હોય તેમ, નક્ષત્રો અને તારાઓના ઘન સમૂહથી પ્રકાશોના ક્ષેત્ર સમાન ઝગમગતું હતું।

Verse 17

उत्तिष्ठति च शीतांशुश्शशी लोकतमोनुद:।ह्लादयन् प्राणिनां लोके मनांसि प्रभया विभो।।।।

હે વિભુ! શીત કિરણોવાળો, લોકના અંધકારને દૂર કરનાર ચંદ્રમા ઊંચે ઊઠ્યો; પોતાની પ્રભાથી જગતમાં પ્રાણીઓના મનને આનંદિત કરતો રહ્યો।

Verse 18

नैशानि सर्वभूतानि प्रचरन्ति ततस्तत:।यक्षराक्षससङ्घाश्च रौद्राश्च पिशिताशना:।।।।

પછી રાત્રિચર સર્વભૂતોએ અહીં ત્યાં ભ્રમણ શરૂ કર્યું; યક્ષો અને રાક્ષસોના ટોળાં, ભયંકર અને રૌદ્ર, તથા માંસાહારી પિશિતાશનો પણ।

Verse 19

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम महामुनि:।साधु साध्विति तं सर्वे ऋषयो ह्यभ्यपूजयन्।।।।

આ રીતે કહી મહાતેજસ્વી મહામુનિ વિરામ પામ્યા; સર્વ ઋષિઓએ ‘સાધુ, સાધુ’ કહી તેમને પૂજાપૂર્વક પ્રશંસા કરી।

Verse 20

कुशिकानामयं वंशो महान् धर्मपरस्सदा।ब्रह्मोपमा महात्मान: कुशवंश्या नरोत्तमा:।।।।

આ કુશિકોનો મહાન વંશ છે, સદા ધર્મપરાયણ. કુશવંશના મહાત્માઓ—બ્રહ્માસમાન ગૌરવવાળા, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ નરોત્તમો.

Verse 21

विशेषेण भवानेव विश्वामित्रो महायशा:।कौशिकी सरितां श्रेष्ठा कुलोद्योतकरी तव।।।।

વિશેષ કરીને તો આપ જ, મહાયશસ્વી વિશ્વામિત્ર; આપની કૌશિકી નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને આપના કુલને ઉજ્જ્વળ કરનાર શોભા બની તેજ ફેલાવે છે.

Verse 22

इति तैर्मुनिशार्दूलै: प्रशस्त: कुशिकात्मज: ।निद्रामुपागमच्छ्रीमान् अस्तंगत इवांशुमान्।।।।

એવા મુનિશાર્દૂલોએ પ્રશંસા કર્યા પછી કુશિકાત્મજ શ્રીમાન્ નિદ્રાને પામ્યા—જેમ અસ્ત ગયેલો તેજસ્વી સૂર્ય શાંત થાય તેમ.

Verse 23

रामोऽपि सहसौमित्रि: किञ्चिदागतविस्मय:।प्रशस्य मुनिशार्दूलं निद्रां समुपसेवते।।।।

રામ પણ સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે, થોડા આશ્ચર્યથી ભરાઈ, તે મુનિશાર્દૂલની પ્રશંસા કરીને પછી નિદ્રાનો આશ્રય લે છે.