Sarga 31

Verse 1

अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ।ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना।।1.31.1।।

પછી ત્યાં, કાર્ય સિદ્ધ કરી ચૂકેલા રામ અને લક્ષ્મણ—આ બે વીર—અંતરમાં પરમ હર્ષ ધરાવી આનંદિત થઈ રાત વિતાવ્યા.

Verse 2

प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ।विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतु:।।1.31.2।।

રાત પ્રભાતમાં ફેરવાતાં, બંને ભાઈઓએ પ્રાતઃકાળીન નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરીને, સાથે મળીને વિશ્વામિત્ર ઋષિ તથા અન્ય ઋષિઓ પાસે ગયા.

Verse 3

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम्।ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ।।1.31.3।।

મુનિશ્રેષ્ઠને—અગ્નિ સમ જ્વલંત—પ્રણામ કરીને, મધુરભાષી બંને ભાઈઓએ কোমળ અને ઉદાર વાણીથી કહ્યું.

Verse 4

इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ।आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम्।।1.31.4।।

હે મુનિશાર્દૂલ, અમે બંને તમારા સેવક બની અહીં ઉપસ્થિત છીએ; જેમ તમને ઇચ્છા હોય તેમ આજ્ઞા આપો—કયો આદેશ અમારે পালন કરવો?

Verse 5

एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षय:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन्।।1.31.5।।

એમ બંનેએ કહ્યા પછી, સર્વ મહર્ષિઓએ—અગ્રે વિશ્વામિત્રને રાખીને—રામને આ વચન કહ્યું.

Verse 6

मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति।यज्ञ: परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम्।।1.31.6।।

હે નરશ્રેષ્ઠ! મિથિલાના રાજા જનકનો પરમધર્મિષ્ઠ યજ્ઞ થવાનો છે; અમે તે યજ્ઞમાં જઈશું.

Verse 7

त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि।अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि।।1.31.7।।

અને હે નરશાર્દૂલ! તું પણ અમારી સાથે જશે; ત્યાં તે અદ્ભુત ધનુરત્નને જોવાનો તું યોગ્ય છે.

Verse 8

तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतै:।अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम्।।1.31.8।।

કારણ કે હે નરશ્રેષ્ઠ! તે ધનુષ્ય પૂર્વકાળે દેવોએ યજ્ઞસભામાં દાન કર્યું હતું—અપ્રમેય બળવાળું, ઘોર અને મખમાં પરમ તેજસ્વી.

Verse 9

नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:।कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषा:।।1.31.9।।

તેને ચઢાવવું (ડોર ચડાવવી) ન તો દેવો શકતા, ન ગંધર્વો; ન અસુરો, ન રાક્ષસો—અને માનવો તો કદી જ નહીં.

Verse 10

धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षित:।न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबला:।।1.31.10।।

તે ધનુષ્યનું પરાક્રમ જાણવાની ઇચ્છાથી, મહાબળવાન રાજાઓ અને રાજકુમારો પણ તેને ચઢાવવા તો દૂર, ઊંચકવા સુધી સમર્થ ન રહ્યા.

Verse 11

तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मन:।तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम्।।1.31.11।।

હે નરશાર્દૂલ, હે કાકુત્સ્થવંશજ! ત્યાં તું મહાત્મા મૈથિલ રાજાનું તે ધનુષ્ય અને અદ્ભુત દર્શનિય યજ્ઞ પણ નિહાળશે.

Verse 12

तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनु:।याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतै:।।1.31.12।।

કારણ કે તે ઉત્તમ ધનુષ્ય—મધ્યભાગે દૃઢ અને સુનાભ—મૈથિલ રાજાને યજ્ઞફળરૂપે પ્રાપ્ત થયું; સર્વ દેવતાઓએ યાચિત કરી તેને અનુગ્રહપૂર્વક આપ્યું હતું.

Verse 13

आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव।अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभि:।।1.31.13।।

હે રાઘવ, તે નૃપતિના મહેલમાં તે ધનુષ્યને મુખ્ય ઉપાસ્ય પદાર્થ સમાન પૂજવામાં આવતું; વિવિધ સુગંધિત દ્રવ્યો, ધૂપ અને અગરુની સુવાસથી તેનું અર્ચન થતું.

Verse 14

एवमुक्त्वा मुनिवर: प्रस्थानमकरोत्तदा।सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थ: आमन्त्र्य वनदेवता:।।1.31.14।।

આ રીતે કહીને મુનિવર તે સમયે પ્રસ્થાન કરવા લાગ્યા; ઋષિસમૂહ તથા કાકુત્સ્થ રાજકુમાર(ઓ) સાથે, વનદેવતાઓને વિદાય આપી આગળ વધ્યા.

Verse 15

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम्।उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम्।।1.31.15।।

“તમને કલ્યાણ થાઓ. મારું કાર્ય સિદ્ધ થયું છે; આ સિદ્ધાશ્રમથી હું જાહ્નવીના ઉત્તર કાંઠે આવેલા હિમવન્ત—તે ઊંચા પર્વત—તરફ જઈશ.”

Verse 16

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम्।उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे।।1.31.16।।

ત્યારબાદ અતિઉત્તમ સિદ્ધાશ્રમની ભક્તિપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરીને, તેઓ ઉત્તર દિશા તરફ મોખું કરી પ્રસ્થાન કરવા લાગ્યા.

Verse 17

तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम्।शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम्।।1.31.17।।

મુનિવર આગળ વધતા હતા ત્યારે બ્રહ્મવાદી વેદપારંગતોએ તેમને અનુસરી લીધા; પ્રાયઃ સો ગાડાં જેટલા સાથીઓ તે યાત્રામાં સાથે ચાલ્યા.

Verse 18

मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिन:।अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम्।।1.31.18।।निवर्तयामास तत: पक्षिसङ्घान् मृगानपि।

સિદ્ધાશ્રમમાં વસતા મૃગોના ઝુંડ અને પક્ષીઓના સમૂહો પણ મહાત્મા મહામુનિ વિશ્વામિત્રના અનુસરણમાં ચાલ્યા; ત્યારબાદ તેમણે પક્ષિસમૂહોને તથા મૃગોને પણ પાછા ફેરવ્યા.

Verse 19

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिता:।।1.31.19।।

દૂર સુધી લાંબો માર્ગ કાપીને, જ્યારે સૂર્ય ઢળવા લાગ્યો, ત્યારે એકાગ્ર અને સંયમિત મુનિગણોએ શોણા નદીના કાંઠે નિવાસ કર્યો.

Verse 20

तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशना:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजस:।।1.31.20।।

જ્યારે સૂર્ય અસ્ત ગયો, ત્યારે તેજસ્વી પુરુષોએ સ્નાન કર્યું, પવિત્ર અગ્નિમાં આહુતિ અર્પી, અને વિશ્વામિત્રને અગ્રસ્થાને રાખીને બેસી ગયા.

Verse 21

रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च।अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमत:।।1.31.21।।

રામ પણ સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે તે મુનિઓને યથોચિત પૂજા કરીને, પછી ધીમાન વિશ્વામિત્રની સામે અગ્રભાગે બેસી ગયો.

Verse 22

अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम्।पप्रच्छ नरशार्दूल: कौतूहलसमन्वित:।।1.31.22।।

પછી મહાતેજસ્વી રામ—નરોમાં વ્યાઘ્ર સમાન—કૌતૂહલથી પરિપૂર્ણ થઈ મહામુનિ વિશ્વામિત્રને પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 23

भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभित:।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वत:।।1.31.23।।

હે ભગવન્, સમૃદ્ધ વનોની શોભાથી સુશોભિત આ દેશનો વંશ-ઉદ્ભવ અને મહત્ત્વ શું છે? હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; તમારું કલ્યાણ થાઓ—કૃપા કરીને તત્ત્વથી સર્વથા સત્ય કહો.

Verse 24

चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रत:।तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपा:।।1.31.24।।

રામના વચનથી પ્રેરિત, સુવ્રત મહાતપસ્વીએ ઋષિઓની સભામાં તે દેશનો સમગ્ર વર્ણન કહ્યો.