Ramayana — Bala Kanda, Sarga 29, Shloka 12

सिद्धाश्रम-प्रसङ्गः

Siddhashrama and the Vāmana Narrative

Devanagari script

तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम्।तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम्।।1.29.12।।

Transliteration

tapomayaṃ taporāśiṃ tapomūrtiṃ tapātmakam | tapasā tvāṃ sutaptena paśyāmi puruṣottamam || 1.29.12 ||

Translation

તમે તપોમય છો—તપનો ઢગલો, તપની મૂર્તિ, તપ જ તમારું સ્વરૂપ. હે પુરુષોત્તમ, કઠોર તપથી હું આજે તમને પ્રત્યક્ષ જોઈ રહ્યો છું.

Word by Word

• तपोमयम्: full of austerity
• तपोमयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + मय (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसा मयः/तपोमयः इति तृतीया-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (त्वाम्)

• तपोराशिम्: a mass/heap of austerity
• तपोराशिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + राशि (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसां राशिः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इति कर्मणि विशेषणवत्)

• तपोमूर्तिम्: embodiment of austerity
• तपोमूर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + मूर्ति (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसः मूर्तिः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इति कर्मणि विशेषणवत्)

• तपात्मकम्: whose nature is austerity
• तपात्मकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + आत्मन् (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपः आत्मा यस्य सः (whose essence is tapas) इति बहुव्रीहिः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (त्वाम्)

• तपसा: by penance
• तपसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• सुतप्तेन: well-performed (austerity)
• सुतप्तेन: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (well-performed/fully heated); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-तृतीया एकवचनम्; अत्र तपसा इति विशेषणम् (instrumental agreeing with तपसा)

• पश्यामि: I see/behold
• पश्यामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• पुरुषोत्तमम्: the Supreme Person
• पुरुषोत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + उत्तम (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: उत्तमः पुरुषः इति कर्मधारयः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इत्यस्य अप्पोजिशन)

Context

"O Lord! I am beholding this entire universe in your body. You are beginningless and indescribable. I take refuge in you".

Characters & Entities

• Kāśyapa
• Viṣṇu
• Puruṣottama
• Tapas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values inner discipline: sincere tapas, grounded in truthfulness and self-control, is portrayed as a means to attain divine vision and guidance.

What is the narrative situation?

After intense austerities, Kāśyapa gains a direct vision of Viṣṇu and praises him as the very essence of ascetic power.

Which character virtue is emphasized?

Austerity joined with faith: Kāśyapa’s perseverance and reverent recognition of the divine as the goal of disciplined practice.