Sarga 28

Verse 1

प्रतिगृह्य ततोऽस्त्राणि प्रहृष्टवदनश्शुचिः ।गच्छन्नेव च काकुत्स्थो विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥१॥

ત્યારે તે અસ્ત્રો ગ્રહણ કરીને, શુચિ અને પ્રહર્ષિત મુખવાળો કાકુત્સ્થ (રામ) આગળ વધતાં-વધતાં વિશ્વામિત્રને બોલ્યો.

Verse 2

गृहीतास्त्रोऽस्मि भगवन् दुराधर्षस्सुरैरपि ।अस्त्राणां त्वहमिच्छामि संहारं मुनिपुङ्गव ॥२॥

હે પૂજનીય મુનિશ્રેષ્ઠ, આ અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરીને હું દેવતાઓ દ્વારા પણ અજેય બન્યો છું. હે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું આ અસ્ત્રોના સંહારની વિધિ જાણવા ઇચ્છું છું.

Verse 3

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रो महामुनिः ।संहारं व्याजहाराथ धृतिमान् सुव्रतश्शुचिः ॥३॥

એમ કાકુત્સ્થ (શ્રીરામ) બોલ્યા ત્યારે મહામુનિ વિશ્વામિત્ર—ધૈર્યવાન, શુચિ અને સુવ્રત—ત્યારે અસ્ત્રોને સંહારવા (પાછા બોલાવવા) માટેનો મંત્ર ઉપદેશવા લાગ્યા.

Verses 4-10

सत्यवन्तं सत्यकीर्तिं धृष्टं रभसमेव च ।प्रतिहारतरं नाम पराङ्मुखमवाङ्मुखम् ॥४॥लक्षाक्षविषमौ चैव दृढनाभसुनाभकौ ।दशाक्षशतवक्त्रौ च दशशीर्षशतोदरौ ॥५॥पद्मनाभमहानाभौ दुन्दुनाभसुनाभकौ ।ज्योतिषं कृशनं चैव नैराश्यविमलावुभौ ॥६॥योगन्धरहरिद्रौ च दैत्यप्रशमनौतथा ।सार्चिर्माली धृतिर्माली वृत्तिमान् रुचिरस्तथा ॥७॥पितृसौमनसं चैव विधूतमकरावुभौ ।करवीरकरं चैव धनधान्यौ च राघव ॥८॥कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं तथा ।जृम्भकं सर्वनाभं च सन्तानवरणौ तथा ॥९॥भृशाश्वतनयान् राम भास्वरान्कामरूपिणः ।प्रतीच्छ मम भद्रं ते पात्रभूतोऽसि राघव ॥१०॥

હે રાઘવ, મારી પાસેથી સ્વીકારો આ તેજસ્વી અસ્ત્રોને - સત્યવંત, સત્યકીર્તિ, ધૃષ્ટ, રભસ, પ્રતિહારતર, પરાંમુખ, અવાંમુખ, લક્ષાક્ષ, વિષમ, દૃઢનાભ, સુનાભ, દશાક્ષ, શતવક્ત્ર, દશશીર્ષ, શતોદર, પદ્મનાભ, મહાનાભ, દુન્દુનાભ, સુનાભક, જ્યોતિષ, કૃશન, નૈરાશ્ય, વિમલ, યોગન્ધર, હરિદ્ર, દૈત્યપ્રશમન, સાર્ચિર્માલી, ધૃતિ, માલી, વૃત્તિમાન, રુચિર, પિતૃસૌમનસ, વિધૂત, મકર, કારવીરકર, ધન, ધાન્ય, કામરૂપ, કામરુચિ, મોહ, આવરણ, જૃમ્ભક, સર્વનાભ, સંતાન અને વરણ. તમે આ અસ્ત્રો પામવા યોગ્ય છો. તમારું કલ્યાણ થાઓ.

Verses 11-13

बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रहृष्टेनान्तारात्मना ।दिव्यभास्वरदेहाश्च मूर्तिमन्तस्सुखप्रदाः ॥११॥केचिदङ्गारसदृशाः केचिद्धूमोपमास्तथा ।चन्द्रार्कसदृशाः केचित्प्रह्वाञ्जलिपुटास्तथा ॥१२॥रामं प्राञ्जलयो भूत्वाऽब्रुवन् मधुरभाषिणः ।इमे स्म नरशार्दूल शाधि किं करवाम ते ॥१३॥

કાકુત્સ્થ રામે 'નિશ્ચિત' કહ્યું અને પ્રસન્ન હૃદયે અસ્ત્રોને સ્વીકાર્યા. કેટલાક અસ્ત્રદેવતાઓ અંગારા જેવા કાળા હતા, કેટલાક ધુમાડા જેવા, અને કેટલાક સૂર્ય-ચંદ્રના કિરણો જેવા તેજસ્વી હતા. દિવ્ય તેજસ્વી શરીરે સજ્જ થઈ, વિનમ્ર ભાવે અંજલિ બાંધીને તે અસ્ત્રોએ મધુર વાણીમાં રામને કહ્યું: 'હે નરશાર્દૂલ, અમે હાજર છીએ. અમે તમારા માટે શું કરીએ?'

Verse 14

मानसाः कार्यकालेषु साहाय्यं मे करिष्यथ ।गम्यतामिति तानाह यथेष्टं रघुनन्दनः ॥१४॥

રઘુનંદન રામે તેમને કહ્યું: “મારા મનમાં નિવાસ કરો; કાર્યકાળે મને સહાય કરશો. હવે તમારી ઇચ્છા મુજબ પ્રસ્થાન કરો.”

Verse 15

अथ ते राममामन्त्ऱ्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।एवमस्त्विति काकुत्स्थमुक्त्वाजग्मुर्यथाऽगतम् ॥१५॥

પછી તેઓ રામને વિદાય આપી અને તેની પ્રદક્ષિણા કરી; કાકુત્સ્થને “એવમસ્તુ” કહી, જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ચાલ્યા ગયા.

Verse 16

स च तान् राघवो ज्ञात्वा विश्वामित्रं महामुनिम् ।गच्छन्नेवाथ मधुरं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥१६॥

રાઘવે તે અસ્ત્રોનું યથાવત્ જ્ઞાન મેળવી, ચાલતાં ચાલતાં જ મહામુનિ વિશ્વામિત્રને મધુર અને શ્લક્ષ્ણ વચનોમાં કહ્યું.

Verses 17-18

किन्न्वेतन्मेघसङ्काशं पर्वतस्याविदूरतः ।वृक्षषण्डमितो भाति परं कौतूहलं हि मे ॥१७॥दर्शनीयं मृगाकीर्णं मनोरममतीव च ।नानाप्रकारैश्शकुनैर्वल्गुनादैरलङ्कृतम् ॥१८॥

આ શું હોઈ શકે? પર્વતની નજીક, વૃક્ષોનો સમૂહ વાદળ જેવો દેખાઈ રહ્યો છે, મારા મનમાં અત્યંત જિજ્ઞાસા જાગી રહી છે. તે દર્શનીય છે, હરણોથી ભરપૂર, મનને અત્યંત પ્રિય લાગે તેવું, અને મધુર ગાન કરતાં વિવિધ પક્ષીઓથી સુશોભિત છે.

Verse 19

निस्सृताः स्म मुनिश्रेष्ठ कान्ताराद्रोमहर्षणात् ।अनया त्ववगच्छामि देशस्य सुखवत्तया ॥१९॥सर्वं मे शंस भगवन् कस्याश्रमपदं त्विदम् ।

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, રોમાંચ ઉપજાવનારા કાન્તારથી આપણે જાણે બહાર નીકળી આવ્યા છીએ; આ પ્રદેશની સુખદતા પરથી હું એમ સમજી રહ્યો છું. ભગવન્, સર્વ વાત કહો—આ કોનું આશ્રમસ્થાન છે?

Verses 20-22

सम्प्राप्ता यत्र ते पापा ब्रह्मघ्ना दुष्टचारिणः ॥२०॥तव यज्ञस्य विघ्नाय दुरात्मानो महामुने ।भगवन् तस्य को देशस्सा यत्र तव याज्ञिकी ॥२१॥रक्षितव्या क्रिया ब्रह्मन्मया वध्याश्च राक्षसाः ।एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥२२॥

હે મહામુને, ક્યાંથી તે પાપી—બ્રાહ્મણઘાતક અને દુષ્ટ આચરણવાળા—તમારા યજ્ઞમાં વિઘ્ન કરવા આવે છે? હે ભગવન્, કયા દેશમાં તમારો યાજ્ઞિક ક્રિયાકર્મ થવાનો છે? બ્રહ્મન્, કઈ ક્રિયા મને રક્ષવી છે અને કયા રાક્ષસોનો વધ કરવો છે—હે મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રભો, આ સર્વ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.