Sarga 27
अस्त्रप्रदानम् — Bestowal of Divine Astras to Rama
बालकाण्ड
રાત્રિ-વિશ્રામ પછી મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર રામ પર અત્યંત પ્રસન્ન થઈ સ્નેહ અને અનુમોદનથી તેને સંપૂર્ણ દિવ્યાસ્ત્ર-સમૂહ આપવાનો નિશ્ચય જાહેર કરે છે અને મંગલ આશીર્વાદ આપે છે. ત્યારબાદ તેઓ ચક્ર, પાશ, ગદા, વજ્ર વગેરે સાધનો સાથે અનેક નામવાળા દિવ્યાસ્ત્રોની ક્રમશઃ સૂચિરૂપે ગણના કરે છે. શુદ્ધ થઈ પૂર્વમુખ થઈ મહર્ષિ અનુત્તમ મંત્રસમૂહો વિધિપૂર્વક ઉપદેશી તે અસ્ત્રો રામને અર્પણ કરે છે. ત્યારે અસ્ત્રોની અધિષ્ઠાત્રી શક્તિઓ પ્રગટ થઈ રામના આજ્ઞાકારી સેવક સમાન ઉપસ્થિત થાય છે. રામ તેમને સ્વીકારી મનમાં અધિકાર સ્થાપી આદેશ આપે છે—‘મારા મનમાં જ સ્થિત રહો’; એટલે શક્તિનો ઉપયોગ ઉતાવળથી નહીં, પરંતુ સંયમિત સ્મરણ અને ધર્માધીન નિયંત્રણથી. અંતે રામ વિશ્વામિત્રને પ્રણામ કરી આગળની યાત્રા માટે તૈયાર થાય છે.
Shlokas
Verse 1
अथ तां रजनीमुष्य विश्वामित्रो महायशाः।प्रहस्य राघवं वाक्यमुवाच मधुराक्षरम्।।।।
પછી તે રાત વિતાવી, મહાયશસ્વી વિશ્વામિત્રે હાસ્ય સાથે રાઘવ (રામ)ને મધુર અક્ષરોથી কোমળ વચન કહ્યું.
Verse 2
परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यस्त्राणि सर्वशः।।।।
હે મહાયશસ્વી રાજપુત્ર, તને કલ્યાણ થાઓ. હું તારા પર પરમ પ્રસન્ન છું; પરમ પ્રીતિથી યુક્ત થઈને હું તને સર્વ પ્રકારનાં દિવ્ય અસ્ત્રો સંપૂર્ણ રૂપે અર્પણ કરું છું.
Verse 3
देवासुरगणान्वापि सगन्धर्वोरगानपि।यैरमित्रान् प्रसह्याजौ वशीकृत्य जयिष्यसि।।।।तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।
આ દિવ્ય અસ્ત્રો વડે તું યુદ્ધમાં શત્રુઓને બળપૂર્વક વશ કરી વિજય પામશે—ભલે તેઓ દેવ-અસુરોના ગણ, ગંધર્વો કે નાગો હોય. ભદ્રં તે; તે સર્વ દિવ્ય અસ્ત્રો હું તને સંપૂર્ણરૂપે અર્પણ કરું છું.
Verse 4
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।।।ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
રાઘવ, હું તને મહાન દૈવી દંડચક્ર અર્પણ કરું છું। ત્યારબાદ, હે વીર, ધર્મચક્ર, કાલચક્ર અને અતિઉગ્ર વિષ્ણુચક્ર—સાથે સાથે ઇન્દ્રાસ્ત્ર પણ. હે નરશ્રેષ્ઠ, વજ્રાસ્ત્ર, શૈવ શ્રેષ્ઠ શૂલ, બ્રહ્મશિર અસ્ત્ર તથા ઐષીક અસ્ત્ર પણ, હે રાઘવ. હે મહાબાહો, અનુત્તમ બ્રાહ્માસ્ત્ર પણ હું તને પ્રદાન કરું છું.
Verse 5
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।1.27.4।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।1.27.5।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।1.27.6।। ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
ત્યારબાદ, હે વીર, હું તને ધર્મચક્ર અને કાલચક્ર પ્રદાન કરું છું; તેમજ અતિઉગ્ર વિષ્ણુચક્ર—સાથે ઇન્દ્રાસ્ત્ર પણ.
Verse 6
दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।1.27.4।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।1.27.5।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।1.27.6।। ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।
હે નરશ્રેષ્ઠ, હું તને વજ્રાસ્ત્ર પ્રદાન કરું છું; તેમજ શૈવ શ્રેષ્ઠ શૂલ; અને વધુમાં, હે રાઘવ, બ્રહ્મશિર અસ્ત્ર તથા ઐષીક અસ્ત્ર પણ.
Verse 7
गदे द्वे चैव काकुत्स्थ मोदकी शिखरी उभे।।।।प्रदीप्ते नरशार्दूल प्रयच्छामि नृपात्मज।
હે કાકુત્સ્થ, નરશાર્દૂલ, હે નૃપાત્મજ! હું તને બે પ્રદીપ્ત ગદા અર્પણ કરું છું—મોદકી અને શિખરી, બંને.
Verse 8
धर्मपाशमहं राम कालपाशं तथैव च।।।।पाशं वारुणमस्त्रं च ददाम्यहमनुत्तमम्।
હે રામ! હું તને ધર્મપાશ, તેમજ કાલપાશ અર્પણ કરું છું; અને વરુણનું પાશાસ્ત્ર પણ—અનુત્તમ પરાક્રમવાળું.
Verse 9
अशनी द्वे प्रयच्छामि शुष्कार्द्रे रघुनन्दन।।।।ददामि चास्त्रं पैनाकमस्त्रं नारायणं तथा।
હે રઘુનન્દન! હું તને બે અશની (વજ્ર) અર્પણ કરું છું—શુષ્ક અને આર્દ્ર. તેમજ પૈનાક અસ્ત્ર અને નારાયણ અસ્ત્ર પણ પ્રદાન કરું છું.
Verse 10
आग्नेयमस्त्रं दयितं शिखरं नाम नामतः।।।।वायव्यं प्रथनं नाम ददामि च तवानघ ।
હે અનઘ, હું તને અગ્નેય અસ્ત્ર આપું છું—મને અતિ પ્રિય—જેનું નામ ‘શિખર’ છે; તેમજ ‘પ્રથન’ નામનું વાયવ્ય અસ્ત્ર પણ આપું છું.
Verse 11
अस्त्रं हयशिरो नाम क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।शक्तिद्वयं च काकुत्स्थ ददामि तव राघव।।।।
હે રાઘવ, હે કાકુત્સ્થવંશજ, ‘હયશિર’ નામનું અસ્ત્ર અને તેમ જ ‘ક્રૌંચ’ અસ્ત્ર, તથા બે શક્તિઓ પણ હું તને આપું છું.
Verse 12
कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ कङ्कणम्।धारयन्त्यसुरा यानि ददाम्येतानि सर्वशः।।।।
અસુરો જે ભયંકર શસ્ત્રો ધારણ કરે છે—કઙ્કાલ, મુસલ, ઘોર કાપાલ તથા કઙ્કણ—તે સર્વે હું તને પૂર્ણરૂપે અર્પણ કરું છું।
Verse 13
वैद्याधरं महास्त्रं च नन्दनं नाम नामतः।असिरत्नं महाबाहो ददामि च नृपात्मज।।।।
હે મહાબાહુ નૃપાત્મજ! ‘નન્દન’ નામે પ્રસિદ્ધ વૈદ્યાધર મહાસ્ત્ર તથા ઉત્તમ અસિરત્ન (અદ્વિતીય ખડ્ગ) પણ હું તને અર્પણ કરું છું।
Verse 14
गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः।प्रस्वापनप्रशमने दद्मि सौरं च राघव।।।।
હે રાઘવ! ‘માનવ’ નામે પ્રસિદ્ધ પ્રિય ગાન્ધર્વાસ્ત્ર—નિદ્રા ઉપજાવનાર તથા નિદ્રા-નિવારક—હું તને આપું છું; તેમજ સૂર્યદેવનું સૌર અસ્ત્ર પણ અર્પણ કરું છું।
Verse 15
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।।।
હે નરશાર્દૂલ, મહાયશસ્વી રાજપુત્ર! દર્પણ અને શોષણ, સन्तાપન અને વિલાપન, તથા દુર્ધર્ષ મદન—કન્દર્પને પ્રિય—અને ‘મોહન’ નામે પ્રસિદ્ધ પ્રિય પૈશાચ અસ્ત્ર—આ સર્વે સ્વીકાર કર।
Verse 16
दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।1.27.15।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।1.27.16।।
હે નરશાર્દૂલ, મહાયશસ્વી રાજપુત્ર! ઉપરોક્ત અસ્ત્રો સહિત ‘મોહન’ નામે પ્રસિદ્ધ પ્રિય પૈશાચ અસ્ત્રને સ્વીકાર કર।
Verse 17
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।।।
હે નરશાર્દૂલ, મહાબલ રાજકુમાર! તમસ, સૌમન, અદમ્ય સંવર્ધ અને મૌસલ—આ શસ્ત્રાસ્ત્રો ગ્રહણ કર. તેમજ હે મહાબાહો, સત્યાસ્ત્ર અને પરમ માયાધર, તથા ભયંકર ‘તેજઃપ્રભા’ નામનું અસ્ત્ર—જે શત્રુનું તેજ હરી લે છે. ઉપરાંત સૌમ્ય ‘શિશિર’ અસ્ત્ર, ત્વષ્ટૃનું ‘સુદામન’ અસ્ત્ર, ભગનું દારુણ ‘શિતેષુ’ અને માનવ અસ્ત્ર પણ ગ્રહણ કર.
Verse 18
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।1.27.17।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।1.27.18।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।1.27.19।।
હે મહાબાહો, સત્યાસ્ત્ર તથા પરમ માયાધર અસ્ત્ર પણ ગ્રહણ કર; અને ‘તેજઃપ્રભા’ નામનું ભયંકર અસ્ત્ર પણ—જે શત્રુનું તેજ અને બળ અપહરી લે છે.
Verse 19
तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।1.27.17।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।1.27.18।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।1.27.19।।
સૌમ્ય ‘શિશિર’ નામનું અસ્ત્ર ગ્રહણ કર; તેમજ ત્વષ્ટૃનું ‘સુદામન’ અસ્ત્ર; અને ભગનું દારુણ ‘શિતેષુ’ (તીક્ષ્ણ બાણોવાળું) અસ્ત્ર, તથા માનવાસ્ત્ર પણ ગ્રહણ કર.
Verse 20
एतान् राम महाबाहो कामरूपान् महाबलान् ।गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज।।।।
હે મહાબાહો રામ, નૃપાત્મજ! ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરી શકતા, મહાબલ અને પરમ ઉદાર એવા આ અસ્ત્રો તું ક્ષણમાં જ ગ્રહણ કર.
Verse 21
स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शुचिर्मुनिवरस्तदा।ददौ रामाय सुप्रीतो मन्त्रग्राममनुत्तमम्।।।।
ત્યારે મુનિવર વિશ્ર્વામિત્ર શુચિ બની પૂર્વમુખે સ્થિત રહી, અતિ પ્રસન્ન થઈ રામને અનુત્તમ મંત્રસમૂહ અર્પણ કર્યો.
Verse 22
सर्वसङ्ग्रहणं येषां दैवतैरपि दुर्लभम्।तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत्।।।।
જેનાં સર્વાંગી સંગ્રહણ દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે, તેવા અસ્ત્રો તે સમયે વિપ્ર મુનિએ રાઘવને અર્પણ કરી પરિચિત કરાવ્યા.
Verse 23
जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः।उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम्।।।।
ધીમંત મુનિ વિશ્વામિત્ર જપ કરતાં જ, સર્વ મહાર્હ અસ્ત્રો રાઘવ સમક્ષ પ્રગટ થઈ તેની સેવામાં ઉપસ્થિત થયા.
Verse 24
ऊचुश्च मुदितास्सर्वे रामं प्राञ्जलयस्तदा।इमे स्म परमोदाराः किङ्करास्तव राघव।।।।
પછી સર્વ અસ્ત્રો આનંદિત થઈ, પ્રાંજલિ બની રામને બોલ્યા: “હે રાઘવ! અમે પરમ ઉદાર, તારા કિંકર છીએ.”
Verse 25
प्रतिगृह्य च काकुत्स्थः समालभ्य च पाणिना।मानसा मे भविष्यध्वमिति तानभ्यचोदयत्।।।।
તેમને સ્વીકારી કાકુત્સ્થ રામે હાથથી સ્પર્શ કર્યો અને આદેશ આપ્યો: “મારા મનમાં નિવાસ કરો”—એ રીતે તેમને પ્રેર્યા.
Verse 26
ततः प्रीतमना रामो विश्वामित्रं महामुनिम्।अभिवाद्य महातेजा गमनायोपचक्रमे।।।।
તત્પશ્ચાત્ આનંદિત મનવાળા મહાતેજસ્વી રામે મહામુનિ વિશ્વામિત્રને પ્રણામ કરી, પ્રસ્થાન માટે તૈયારી આરંભી.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the authorized bestowal of immense martial power to a young prince, framed ethically through ritual purity, east-facing transmission, and the requirement that astras remain under mental discipline—power is granted, but bounded by dharma and restraint.
The sarga teaches that śakti (capability) becomes legitimate only when yoked to right authority and self-control: mantra installs power, but mastery is shown by internal command (‘live in my mind’) rather than display or aggression.
A ritual-cultural landmark is emphasized rather than a place-name: Viśvāmitra’s purification and prāṅmukha (east-facing) stance, reflecting Vedic ritual orientation and the cultural grammar by which knowledge-transfers are sanctified.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.