Sarga 1
श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis (Narada’s Summary to Valmiki)
बालकाण्ड
પ્રથમ સર્ગ ઉપોદ્ઘાતરૂપે સમગ્ર રામાયણકથાનો સંક્ષેપ આપે છે. તપ અને સ્વાધ્યાયમાં રત મહર્ષિ વાલ્મીકી નારદને પૂછે છે—સત્ય, કૃતજ્ઞતા, ઇન્દ્રિયસંયમ, શૌર્ય અને પરોપકાર જેવા સર્વગુણોથી યુક્ત આદર્શ પુરુષ શું જગતમાં છે? નારદ ઉત્તર આપે છે કે ઇક્ષ્વાકુવંશમાં શ્રીરામ એવા ધર્માત્મા અને સર્વગુણસમ્પન્ન પુરુષ છે; અને પછી રામચરિત્રનો ક્રમબદ્ધ સાર કહે છે—રામના ઉત્તમ ગુણ, દશરથનો યુવરાજ્યાભિષેકનો સંકલ્પ, કૈકેયીના વરદાનોથી વનવાસ, તથા સીતા-લક્ષ્મણનું સહગમન અને અરણ્યવાસ। આગળ દશરથનું અવસાન, ભરતનું રાજ્ય સ્વીકારવા ઇનકાર અને પાદુકાને રાજચિહ્નરૂપે સ્થાપિત કરવું, દંડકારણ્યમાં ઋષિસેવા, વિરાધવધ, અગસ્ત્ય પાસેથી દિવ્યાસ્ત્રલાભ, શૂર્પણખા પ્રસંગ અને જનસ્થાન યુદ્ધ વર્ણવાય છે. પછી મારીચની યુક્તિથી રાવણ દ્વારા સીતાહરણ, જટાયુનું વીરમરણ અને અંત્યક્રિયા, કબંધીનો વધ અને શબરીદર્શન, હનુમાન દ્વારા સુગ્રીવ સાથે સખ્ય, વાલિવધ અને વાનરોની સીતાન્વેષણ યાત્રા આવે છે. હનુમાનનું સમુદ્રલંઘન કરીને લંકામાં સીતાદર્શન અને પરત ફરવું, નલ દ્વારા સેતુબંધ, લંકાવિજય, રાવણવધ, અગ્નિપરીક્ષા, વિભીષણાભિષેક, અયોધ્યાપ્રત્યાવર્તન અને રામરાજ્ય સ્થાપનથી કથા પૂર્ણ થાય છે. અંતે ફલશ્રુતિરૂપે જણાવાય છે કે આ પવિત્ર રામાયણનું પાઠ-શ્રવણ સર્વને વિદ્યા, સમૃદ્ધિ અને પુણ્ય આપે છે.
Shlokas
Verse 1
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ।।।।
તપ અને સ્વાધ્યાયમાં નિરત એવા તપસ્વી, વાણીવિદોમાં શ્રેષ્ઠ નારદને, મુનિપુંગવ વાલ્મીકિએ વિનયપૂર્વક પ્રશ્ન કર્યો।
Verse 2
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रत:।।।।
આજના લોકમાં ખરેખર કોણ ગુણવાન અને કોણ પરાક્રમી છે? કોણ ધર્મને જાણનાર, કૃતજ્ઞ, સત્યવચન બોલનાર અને દૃઢ વ્રતવાળો છે?
Verse 3
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हित: ।विद्वान्क: कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शन: ।।।।
ઉત્તમ ચારિત્ર્યથી યુક્ત, સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત, સાચો વિદ્વાન અને સમર્થ, તથા સૌને પ્રિય દર્શનવાળો એ કોણ છે?
Verse 4
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयक: ।कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ।।।।
કોણ આત્મવાન છે? કોણે ક્રોધને જીત્યો છે? કોણ તેજસ્વી અને અનસૂયક છે? અને યુદ્ધમાં જેના રોષ ઉદ્ભવે ત્યારે દેવતાઓ પણ ભય પામે છે—એ કોણ?
Verse 5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ।।।।
આ વાત હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; ખરેખર મારી ઉત્કંઠા બહુ મોટી છે. હે મહર્ષિ, આવા ગુણવાળા પુરુષને જાણવામાં તમે સમર્થ છો.
Verse 6
श्रुत्वा चैतत्ित्रलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वच: ।श्रूयतामिति चामन्त्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ।।।।
વાલ્મીકિના વચનો સાંભળી, ત્રિલોકજ્ઞ નારદે ‘શ્રૂયતામ’ કહી આમંત્રણ આપ્યું અને હર્ષિત થઈ વાણી ઉચ્ચારી.
Verse 7
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणा: ।मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नर: ।।।।
હે મુનિ, તમે જે અનેક ગુણો વર્ણવ્યા છે તે મનુષ્યોમાં ખરેખર દુર્લભ છે. તે ગુણોથી યુક્ત પુરુષને ઓળખીને હું કહું છું—સાંભળો—તે નર વિષે.
Verse 8
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुत: ।नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ।।।।
ઇક્ષ્વાકુવંશમાં જન્મેલો, રામ નામે લોકમાં પ્રસિદ્ધ; મનને નિયંત્રિત રાખનાર, મહાવીર્યવાન, તેજસ્વી, ધૈર્યવાન અને ઇન્દ્રિયજિત સ્વામી હતો.
Verse 9
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हण: ।विपुलांसो महाबाहु: कम्बुग्रीवो महाहनु: ।।।।
શ્રીરામ અત્યંત બુદ્ધિમાન, નીતિમાન અને વાણીમાં પ્રવીણ છે; શ્રીસમ્પન્ન, શત્રુઓનો સંહારક છે. વિશાળ ખભાવાળા, મહાબાહુ, શંખસમાન ગળાવાળા અને દૃઢ મહાહનુવાળા છે.
Verse 10
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ।।।।
વિશાળ વક્ષસ્થળવાળા, મહાધનુષ્યધારી, સુઘડ કાંધ-કંઠવાળા, શત્રુદમન; આજાનુબાહુ, સુશિરા, સુલલાટ અને અતિપરાક્રમી હતા।
Verse 11
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्ण: प्रतापवान् ।पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ।। ।।
ન તો અતિ ઊંચા ન અતિ નાનાં; સમપ્રમાણ અંગોવાળા, સ્નિગ્ધ તેજસ્વી વર્ણવાળા અને પ્રતિાપવાન; પીન વક્ષ, વિશાળ નેત્ર, લક્ષ્મીથી યુક્ત અને શુભ લક્ષણોથી ચિહ્નિત હતા।
Verse 12
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ।।।।
ધર્મના જ્ઞાતા, સત્યમાં અડગ, અને પ્રજાના હિતમાં રત; યશસ્વી, જ્ઞાનસંપન્ન, શુચિ, યોગ્ય ઉપદેશે વશ, અને સમાધિવાન હતા।
Verse 13
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ।।।।
પ્રજાપતિ સમા શ્રીમાન, ધાતા સમો પોષક અને શત્રુનિષૂદન; જીવોના લોકનો રક્ષક અને ધર્મનો અડગ પરિરક્ષક હતા।
Verse 14
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ।।।।
તે પોતાના ધર્મનું રક્ષણ કરનાર અને પોતાના જનસમુદાયનો પણ સંરક્ષક હતો; વેદ તથા વેદાંગોના તત્ત્વનો યથાર્થ જ્ઞાતા હતો અને ધનુર્વેદ—ધનુષ્યવિદ્યા તથા યુદ્ધવિદ્યા—માં દૃઢપણે નિષ્ઠિત હતો.
Verse 15
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ।।।।
તે સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થ-તત્ત્વનો યથાર્થ જ્ઞાતા, સ્મૃતિશક્તિથી સમૃદ્ધ અને પ્રતિભાશાળી હતો; સર્વલોકપ્રિય, સાધુ-સ્વભાવનો, અદીન આત્માવાળો અને કાર્યમાં વિવેકી હતો.
Verse 16
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ।।।।
સદ્જનોએ સર્વદા જેને સહજપણે મળવા પામે—જેમ નદીઓ સમુદ્રને મળે—તે આર્ય, સર્વ પ્રત્યે સમભાવવાળો અને સદૈવ પ્રિય તથા પ્રસન્ન દર્શનવાળો હતો.
Verse 17
स च सर्वगुणोपेत: कौसल्यानन्दवर्धन: ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ।।।।
અને તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત, કૌસલ્યાના આનંદને વધારનાર, ગાંભીર્યમાં સમુદ્ર સમાન અને ધૈર્યમાં હિમવાન પર્વત સમાન હતો.
Verse 18
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ।।।।धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
વીર્યમાં તે વિષ્ણુ સમાન, મનોહર દર્શનમાં ચંદ્ર સમાન; ક્રોધમાં પ્રલયાગ્નિ સમાન, ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન. દાનમાં ધનદ (કુબેર) સમાન, અને સત્યમાં સાક્ષાત્ ધર્મ સમાન હતો.
Verse 19
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।
આ રીતે ગુણસમ્પન્ન, સત્યપરાક્રમી, જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત, દશરથનો પ્રિય પુત્ર રામ—પ્રજાના હિતમાં રત અને પ્રજાને પ્રિય એવા કાર્યોમાં ઇચ્છુક—એવા રામને પ્રેમવશ થઈ ધરાધિપે યુવરાજ્યથી સંયુક્ત કરવા ઇચ્છા કરી.
Verse 20
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।1.1.19।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।1.1.20।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।
આ રીતે ગુણસમ્પન્ન, સત્યપરાક્રમી, જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત, દશરથનો પ્રિય પુત્ર રામ—પ્રજાના હિતમાં રત અને પ્રજાને પ્રિય એવા કાર્યોમાં ઇચ્છુક—એવા રામને પ્રેમવશ થઈ ધરાધિપે યુવરાજ્યથી સંયુક્ત કરવા ઇચ્છા કરી.
Verse 21
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।।।
ત્યારે તેના અભિષેકની તૈયારીઓ જોઈને, પૂર્વે વરદાન પામેલી રાણી કૈકેયી દેવી એ વર માગ્યો: રામનું વનવાસ અને ભરતનો અભિષેક.
Verse 22
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।1.1.21।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।1.1.22।।
ત્યારે તેના અભિષેકની તૈયારીઓ જોઈને, પૂર્વે વરદાન પામેલી રાણી કૈકેયી દેવી એ વર માગ્યો: રામનું વનવાસ અને ભરતનો અભિષેક.
Verse 23
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयत: ।विवासयामास सुतं रामं दशरथ: प्रियम् ।।।।
સત્યવચનના બંધનથી રાજા દશરથ ધર્મપાશે સંયમિત થઈ, પોતાના પ્રિય પુત્ર રામને વનવાસે મોકલ્યા.
Verse 24
स जगाम वनं वीर: प्रतिज्ञामनुपालयन्।पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्या: प्रियकारणात् ।।।।
પિતાના વચનના આદેશથી અને કૈકેયીના પ્રિયકારણને પૂર્ણ કરવા, પ્રતિજ્ઞા પાળતો એ વીરસ્વરૂપ રામ વનમાં ગયા.
Verse 25
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धन: ।।।।भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
તે જતા રામને પ્રિય ભાઈ લક્ષ્મણ અનુગામી બન્યા; સ્નેહથી પ્રેરિત, વિનયથી સમ્પન્ન, સુમિત્રાના આનંદને વધારનાર—પ્રિય ભાઈને ભાઈચારા-ભક્તિની પરિપૂર્ણતા દર્શાવતા.
Verse 26
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
રામની દયિતા ભાર્યા સીતા, સદા પ્રાણસમા પ્રિય અને હિતચિંતક, જનકના કુળમાં જન્મેલી—દેવમાયાથી રચાયેલી જેવી. સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, નારીોમાં ઉત્તમા અને દશરથકુળની વધૂ, રોહિણી જેમ શશિને અનુસરે તેમ રામને અનુગામી બની.
Verse 27
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।1.1.26।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।1.1.27।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
જનકના કુળમાં જન્મેલી, દેવમાયાથી રચાયેલી જેવી, સર્વ શુભ લક્ષણોથી સમ્પન્ન—નારીોમાં ઉત્તમા અને દશરથકુળની વધૂ એવી સીતા હતી.
Verse 28
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
નગરજનો તથા પિતા દશરથ દૂર સુધી અનુગમન કરતા રહ્યા; ગંગાતટે શ્રીંગિબેરપુર પહોંચીને રામે સૂતને ત્યાંથી પાછો મોકલી દીધો.
Verse 29
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।1.1.28।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।1.1.29।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ધર્માત્મા રામે નિષાદાધિપતિ, પ્રિય મિત્ર ગુહને મળવા ગયો; અને ગુહ, લક્ષ્મણ તથા સીતાસહિત રામ આગળ એકસાથે આગળ વધ્યો.
Verse 30
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
વનથી વનમાં જતા અને બહુ જળવાળી અનેક નદીઓ પાર કરીને, ભરદ્વાજ ઋષિના ઉપદેશ અનુસાર તેઓ ચિત્રકૂટ પહોંચ્યા.
Verse 31
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।1.1.30।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।1.1.31।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
ત્યાં તેમણે રમ્ય આવાસ રચ્યો; વનમાં રમતા તે ત્રણેય દેવ-ગંધર્વ સમાન તેજસ્વી બની, સુખપૂર્વક ત્યાં નિવાસ કરવા લાગ્યા.
Verse 32
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ।।।।राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
રામ ચિત્રકૂટે ગયા પછી, પુત્રશોકથી વ્યાકુળ રાજા દશરથ પોતાના પુત્રને વિલાપ કરતાં કરતાં સ્વર્ગલોકને પધાર્યા.
Verse 33
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजै: ।। ।।नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबल:।
તેમના (દશરથના) અવસાન પછી, વશિષ્ઠ વગેરે દ્વિજોએ રાજ્ય સ્વીકારવા વિનંતી કરતાં પણ મહાબલી ભરતે રાજ્ય ઇચ્છ્યું નહીં.
Verse 34
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादक: ।। ।।
તે વીરસ્વરૂપ ભરત રામના ચરણોની કૃપા મેળવવા માટે વનમાં ગયા.
Verse 35
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृत: ।।।।त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
પછી મહાત્મા, સત્યપરાક્રમી રામ પાસે જઈ, આર્યભાવને આગળ રાખીને ભરતે ભાઈ રામને વિનંતી કરી. રામને કહ્યું: “હે ધર્મજ્ઞ! તમે જ રાજા થાઓ.”
Verse 36
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशा: ।न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबल: ।।।।
પરંતુ પરમ ઉદાર, સુમુખ અને મહાયશસ્વી મહાબલી રામે પિતાના આદેશને કારણે રાજ્ય ઇચ્છ્યું નહીં.
Verse 37
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुन:पुन: ।निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रज: ।।।।
ત્યારે ભરતાગ્રજ શ્રીરામે રાજ્યાધિકારના ન્યાસરૂપે પોતાની પાદુકાઓ ભરતને વારંવાર સોંપી, તેને અયોધ્યા પરત ફરવા સતત પ્રેર્યા.
Verse 38
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ।।।।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
આ રીતે રામને પાછા લાવવાની ઇચ્છા પૂર્ણ ન થઈ છતાં, ભરતે ભક્તિપૂર્વક રામપાદુકાઓને સ્પર્શ કરી, રામાગમનની કાંક્ષા સાથે નંદિગ્રામથી રાજ્યનું પાલન કર્યું.
Verse 39
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।।।
ભરત વિદાય થયા પછી, તેજસ્વી, સત્યસંધ અને જિતેન્દ્રિય શ્રીરામે ફરી વિચાર્યું કે નગરજન વગેરે ચિત્રકૂટે આવી પહોંચશે; તેથી વ્રતપરાયણ એકાગ્ર બની તેઓ દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યા.
Verse 40
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।1.1.39।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।1.1.40।।
ભરત વિદાય થયા પછી, તેજસ્વી, સત્યસંધ અને જિતેન્દ્રિય શ્રીરામે ફરી વિચાર્યું કે નગરજન વગેરે ચિત્રકૂટે આવી પહોંચશે; તેથી વ્રતપરાયણ એકાગ્ર બની તેઓ દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યા.
Verse 41
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ।।।।सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
મહારણ્યમાં પ્રવેશ કરીને કમળનેત્ર શ્રીરામે વિરાધ નામના રાક્ષસનો સંહાર કર્યો; ત્યારબાદ તેમણે શરભંગ ઋષિ, તેમજ સુતીક્ષ્ણ, અગસ્ત્ય અને અગસ્ત્યના ભ્રાતાને દર્શન કર્યા.
Verse 42
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ।।।।खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
અગસ્ત્યના વચનથી રામે પરમ પ્રસન્ન થઈ ઇન્દ્રદત્ત ધનુષ્ય-શરાસન ગ્રહણ કર્યું; તેમજ ખડ્ગ અને અક્ષય બાણોથી ભરેલા તૂણ પણ સ્વીકાર્યા.
Verse 43
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।।।।
વનમાં વનચરો સાથે નિવાસ કરતા રામ પાસે સર્વ ઋષિઓ આવ્યા, અસુરો અને રાક્ષસોના વિનાશ માટે વિનંતી કરવા.
Verse 44
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।।।प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।।।
ત્યાં જ વનમાં રાક્ષસોથી પીડિત પ્રદેશમાં રામે ઋષિઓની વિનંતી સાંભળી તેને સ્વીકારી.
Verse 45
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।1.1.44।। प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।1.1.45।।
દંડકારણ્યમાં વસતા અગ્નિસમાન તેજસ્વી ઋષિઓને રામે યુદ્ધમાં રાક્ષસોના વધની પ્રતિજ્ઞા કરી.
Verse 46
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ।।।।
તે ત્યાં જ નિવાસ કરતા હતા ત્યારે જનસ્થાનમાં વસતી, કામરૂપિણી રાક્ષસી શૂર્પણખા તેના દુષ્કૃત્યના પરિણામે વિકૃત કરવામાં આવી.
Verse 47
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ।।।।निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
પછી શૂર્પણખાના વચનોથી ઉશ્કેરાયેલા સર્વ રાક્ષસો યુદ્ધ માટે ઊભા થયા; તે વનમાં શ્રીરામે ખરા, ત્રિશિરસ, દૂષણ તથા તેમના અનુચરોને સંહાર્યા.
Verse 48
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ।।।।रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
તે વનમાં નિવાસ કરતાં શ્રીરામે જનસ્થાનના નિવાસી રાક્ષસોમાંથી ચૌદ હજારને સંહાર્યા.
Verse 49
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ।।।।सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
પછી પોતાના જ્ઞાતિઓના વધનો સમાચાર સાંભળી રાવણ ક્રોધથી મૂર્છિત થયો અને મરીચ નામના રાક્ષસને સહાય માટે પસંદ કર્યો.
Verse 50
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ।।।।न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
મરીચે વારંવાર રોકતાં કહ્યું— “હે રાવણ, તે મહાબળવાન સાથે વૈર કરવું તને યોગ્ય નથી”; છતાં રાવણ અટક્યો નહીં.
Verse 51
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावण: कालचोदित: ।।।।जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
પણ તે વચન અવગણી, કાળપ્રેરિત રાવણ ત્યારે મરીચ સાથે શ્રીરામના આશ્રમસ્થાન તરફ નીકળી પડ્યો.
Verse 52
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ।।।।जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
તે માયાવી કપટીએ બંને રાજકુમારોને દૂર ભટકાવી દીધા; પછી રામની પ્રિય પત્નીનું અપહરણ કર્યું અને ગૃધ્ર જટાયુને વધ કરીને તેને લઈને પલાયન કર્યો.
Verse 53
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ।।।।राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रिय: ।
ગૃધ્રને નિહત જોયા અને મૈથિલી હરણ થઈ ગઈ એમ સાંભળી, રાઘવ શોકથી દગ્ધ થઈ ગયો; ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ તેણે વિલાપ કર્યો.
Verse 54
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।।।
પછી એ જ શોકથી વ્યાકુળ થઈ, ગૃધ્ર જટાયુને અગ્નિમાં દગ્ધ કરી; અને વનમાં સીતાને શોધતા શોધતા તેણે એક રાક્ષસને જોયો.
Verse 55
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।1.1.54।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।1.1.55।।
તેનું નામ કબન્ધ હતું—રૂપે વિકૃત અને દર્શને અતિ ભયંકર.
Verse 56
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च स: ।स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ।।।।श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव । 1151
મહાબાહુ રામે તેને વધ કરી અગ્નિમાં દહન કર્યો; અને કબન્ધ સ્વર્ગગામી થતાં તેણે રામને કહ્યું— “હે રાઘવ, ધર્મચારીણી, શ્રમણી, ધર્મમાં નિપુણા શબરી પાસે જાઓ.”
Verse 57
सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदन: ।।।।शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मज: ।
પછી મહાતેજસ્વી, શત્રુસૂદન દશરથાત્મજ રામ શબરી પાસે ગયા; અને શબરીએ તેમને યથાવિધી ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા.
Verse 58
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ।।।।हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागत: ।
પમ્પા તટે વાનર હનુમાન સાથે તેમનો સંગ થયો; અને હનુમાનના વચનથી તેઓ સુગ્રીવને પણ મળ્યા.
Verse 59
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबल: ।।।।आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषत: ।
મહાબલી રામે શરૂઆતથી જે જે બન્યું તે બધું સુગ્રીવને કહ્યુ—વિશેષ કરીને સીતાજી વિષે થયેલી ઘટનાઓ.
Verse 60
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानर: ।।।।चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
વાનર સુગ્રીવે રામની સમગ્ર વાત સાંભળી આનંદિત થયો અને અગ્નિને સાક્ષી રાખી રામ સાથે પ્રીતિપૂર્વક સખ્યા-બંધન કર્યું.
Verse 61
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ।।।।रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दु:खितेन च ।
ત્યારબાદ વાનરરાજે, સ્નેહથી બંધાયેલો છતાં દુઃખિત થઈ, વેરની કથા વિષે રામને સર્વ વાત નિવેદન કરી.
Verse 62
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ।।।।वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानर: ।
ત્યારે રામે વાલિવધ અંગે પ્રતિજ્ઞા કરી; અને ત્યારબાદ વાનરે વાલીની શક્તિ તથા પરાક્રમનું વર્ણન કર્યું.
Verse 63
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।।।
સુગ્રીવ રાઘવના પરાક્રમ વિષે સદા શંકિત રહેતો; તેથી રાઘવને વિશ્વાસ અપાવવા માટે સુગ્રીવે દુન્દુભિનું મહાપર્વત સમાન ઉત્તમ વિશાળ દેહ દર્શાવ્યો.
Verse 64
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।1.1.63।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।1.1.64।।
રામના બળ વિષે હજુ અચોક્કસ રહેલા સુગ્રીવે, રામને પૂર્ણ પ્રત્યય થાય અને તૈયારી થાય તે માટે, પર્વત સમાન વિશાળ દુન્દુભિનું મહાન દેહ દર્શાવ્યો.
Verse 65
उत्स्मयित्वा महाबाहु: प्रेक्ष्य चास्थि महाबल: ।पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ।।।।
મહાબાહુ, મહાબલ રામે અસ્થિઓને જોઈ હળવું સ્મિત કર્યું અને પોતાના પગના અંગૂઠાથી તેને ઠેલતાં જ, તે સંપૂર્ણ દશ યોજન દૂર ફેંકાઈ ગઈ.
Verse 66
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ।।।।
પછી પૂર્ણ વિશ્વાસ ઉત્પન્ન કરવા માટે રામે એક જ મહાશરથી સાત શાલવૃક્ષોને ભેદ્યા; તેમજ પર્વતને પણ અને રસાતલ સુધી ભેદી નાખ્યું.
Verse 67
तत: प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपि: ।किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ।।।।
આ કાર્યથી પ્રસન્નચિત્ત અને નિશ્ચિત થયેલો મહાકપિ સુગ્રીવ ત્યારે રામસહિત કિષ્કિન્ધા—ગુહાસમાન દુર્ગ—તરફ ગયો.
Verse 68
ततोऽगर्जद्धरिवर: सुग्रीवो हेमपिङ्गल: ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वर: ।।।।
પછી હેમપિંગળ વર્ણનો હરિવર સુગ્રીવ ગર્જના કરવા લાગ્યો; તેના મહાન નાદથી હરિઓના ઈશ્વર વાલી બહાર નીકળ્યો.
Verse 69
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागत: ।निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघव: ।।।।
ત્યારે તારાને આશ્વાસન આપી, વાલી સુગ્રીવ સાથે સામનો કરવા આવ્યો; અને ત્યાં રાઘવે એક જ શરથી તેને ધરાશાયી કર્યો.
Verse 70
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघव: प्रत्यपादयत् ।।।।
પછી સુગ્રીવના વચન અનુસાર રાઘવે યુદ્ધમાં વાલીને વધ કર્યો અને તે રાજ્યમાં સુગ્રીવને જ રાજપદે પ્રતિષ્ઠિત કર્યો.
Verse 71
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभ: ।दिश: प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ।।।।
અને વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે સર્વ વાનરોને એકત્ર કરીને જનકાત્મજા સીતાને જોવા ઇચ્છતા તેમને સર્વ દિશાઓમાં પ્રસ્થાપિત કર્યા.
Verse 72
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली।शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम्।।।।
પછી સંપાતી ગૃધ્રના વચન અનુસાર બલવાન હનુમાન શતયોજનવિસ્તીર્ણ લવણાર্ণવને લાંઘી ગયો.
Verse 73
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ।।।।
ત્યાં રાવણપાલિત લંકાપુરીને પ્રાપ્ત કરીને તેણે અશોકવનિકામાં ગયેલી, રામનું ધ્યાન કરતી સીતાને જોયી.
Verse 74
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ।।।।
અભિજ્ઞાનનું ચિહ્ન અર્પણ કરી અને સર્વ વૃત્તાંત નિવેદન કરીને, વૈદેહીને આશ્વાસન આપ્યું; પછી તેણે ઉપવનના તોરણદ્વારને ચકનાચૂર કરી નાખ્યું.
Verse 75
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ।।।।
પાંચ સેનાગ્રગણોને તથા સાત મંત્રિસુતોને સંહાર કરીને, પરાક્રમી અક્ષને પણ ચકનાચૂર કરી; ત્યારબાદ તેણે પકડાવાને સ્વીકાર્યું.
Verse 76
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।।।ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।।।
પૈતામહ અદ્વિતીય વરદાનના બળે અસ્ત્રબંધનથી પોતે મુક્ત છે એમ જાણી, વીરે યંત્રિત રાક્ષસોને પોતાના કાર્યસાધન મુજબ સહન કર્યા. પછી સીતાં માથિલીને અક્ષત રાખી લંકાપુરી દગ્ધ કરી, રામને પ્રિય સમાચાર કહેવા મહાકપિ ફરી પાછો આવ્યો.
Verse 77
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।1.1.76।। ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।1.1.77।।
પૈતામહ અદ્વિતીય વરદાનના બળે અસ્ત્રબંધનથી પોતે મુક્ત છે એમ જાણી, વીરે યંત્રિત રાક્ષસોને પોતાના કાર્યસાધન મુજબ સહન કર્યા. પછી સીતાં માથિલીને અક્ષત રાખી લંકાપુરી દગ્ધ કરી, રામને પ્રિય સમાચાર કહેવા મહાકપિ ફરી પાછો આવ્યો.
Verse 78
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वत: ।।।।
મહાત્મા રામને પ્રાપ્ત કરીને અને તેમની પ્રદક્ષિણા કરીને, અમેયાત્મા હનુમાનએ તત્ત્વતઃ નિવેદન કર્યું: “સીતા દર્શન થઈ છે.”
Verse 79
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधे: ।समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभै: ।।।।
પછી સુગ્રીવসহિત રામ મહોદધિના તટે ગયા અને આદિત્યસમાન તેજસ્વી બાણોથી સમુદ્રદેવને ક્ષુબ્ધ કરી દીધા.
Verse 80
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पति: ।समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ।।।।
નદીઓના પતિ સમુદ્રે પોતાનું સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું; અને સમુદ્રના ઉપદેશ અનુસાર રામે નલ દ્વારા સેતુ (પુલ) બંધાવાવ્યો.
Verse 81
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।राम: सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ।।।।
તે સેતુ દ્વારા જઈ લંકાપુરી પહોંચીને રામે યુદ્ધમાં રાવણનો વધ કર્યો; સીતાને પુનઃ પ્રાપ્ત કરીને, લોકશંકાના કારણે તેને પરમ લાજ ઉપજી.
Verse 82
तामुवाच ततो राम: परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ।।।।
પછી રામે પુરુષોની સભામાં તેના વિષે કઠોર વચન કહ્યાં; તે વચનો સહન ન કરી, પતિવ્રતા સતી સીતા જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.
Verse 83
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।बभौ रामस्सम्प्रहृष्ट: पूजितस्सर्वदैवतै: ।।।।
પછી અગ્નિના સાક્ષ્યથી સીતાને નિર્મળ, કલ્મષરહિત જાણી, રામ અત્યંત હર્ષિત થઈ તેજસ્વી બન્યો; અને સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત થયો.
Verse 84
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मन: ।।।।
મહાત્મા રાઘવના તે મહાન કર્મથી ચરાચર સહિત ત્રૈલોક્ય, દેવો તથા ઋષિગણ સહિત, સર્વે અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
Verse 85
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वर: प्रमुमोद ह ।।।।
લંકામાં રાક્ષસેન્દ્ર વિભીષણનો અભિષેક કરીને, કૃતકૃત્ય અને વિજ્વર થયેલા શ્રીરામે ત્યારે મહાન આનંદ કર્યો.
Verse 86
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्यां प्रस्थितो राम: पुष्पकेण सुहृद्वृत: ।।।।
દેવતાઓ પાસેથી વર પ્રાપ્ત કરીને અને વાનરોને પુનર્જીવિત કરીને, સુહૃદોથી ઘેરાયેલા રામ પુષ્પક વિમાનમાં અયોધ્યા તરફ પ્રસ્થાન કર્યો.
Verse 87
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रम: ।भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ।।।।
ભરદ્વાજના આશ્રમમાં જઈ, સત્યપરાક્રમી રામે ભરતના સાન્નિધ્યમાં હનુમાનને દૂતરૂપે મોકલ્યો.
Verse 88
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च स: ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ।।।।
પછી સુગ્રીવ સહિત, ફરીથી ઘટનાઓનું સ્મરણ કરતાં સંવાદ કરતા, તે પુષ્પકમાં આરુઢ થઈ ત્યારે નંદિગ્રામ તરફ ગયો.
Verse 89
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघ: ।रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ।।।।
નંદિગ્રામમાં નિષ્પાપ શ્રીરામે ભાઈઓ સહિત જટાઓ ત્યજી; સીતાજીને પુનઃ પ્રાપ્ત કરીને ફરીથી પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવ્યું.
Verse 90
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्ट: पुष्टस्सुधार्मिक: ।निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जित: ।।।।
શ્રીરામના રાજ્યમાં લોક આનંદિત અને ઉત્સાહિત, સંતોષી અને પુષ્ટ, સુધાર્મિક હતા; દુઃખ અને રોગથી મુક્ત, અને દુર્ભિક્ષના ભયથી રહિત હતા.
Verse 91
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषा: क्वचित् ।नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रता: ।।।।
ક્યાંય પુરુષો પોતાના પુત્રોના મરણને પણ કદી ન જોશે; અને સ્ત્રીઓ કદી વિધવા ન બનશે—સદા પતિવ્રતા રહીને સ્થિર રહેશે.
Verse 92
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तव: ।न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ।।।।न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
ત્યાં અગ્નિજન્ય કોઈ ભય ન હતો; પ્રાણીઓ જળમાં ડૂબતા ન હતા. પ્રચંડ પવનથી પણ કોઈ ભય ન હતો, ન જ્વરજન્ય ભય; તેમજ ત્યાં ભૂખનો ભય ન હતો, અને ચોરોનો ભય પણ ન હતો.
Verse 93
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ।।।।नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
નગરો અને રાષ્ટ્રો ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ હતાં; સર્વ લોકો નિત્ય આનંદિત રહેતા, જાણે કૃતયુગ જ વર્તતો હોય તેમ।
Verse 94
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।।।
મહાયશસ્વી રામે અશ્વમેધના સૈંકડો યજ્ઞો તથા બહુ સુવર્ણ-દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો કરીને, ગવાંના કોટિ-અયુત દાન આપીને અને બ્રાહ્મણોને અસંખ્ય ધન અર્પણ કરીને બ્રહ્મલોકને પ્રસ્થાન કરશે।
Verse 95
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।1.1.94।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।1.1.95।।
મહાયશસ્વીએ બ્રાહ્મણોને અસંખ્ય ધન દાન આપીને, ધર્મમય જીવનની પરમ પરિપૂર્ણતાને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 96
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघव: ।चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ।।।।
રાઘવ સો ગણાં રાજવંશો સ્થાપિત કરશે; અને આ લોકમાં ચાતુર્વર્ણ્યને તેમના તેમના સ્વધર્મમાં સ્થિર રાખશે।
Verse 97
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।। ।।
દસ હજાર વર્ષો અને વધુ દસ સો વર્ષો સુધી રામ રાજ્યનું પાલન કરીને, પછી બ્રહ્મલોકને પ્રસ્થાન કરશે।
Verse 98
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।य: पठेद्रामचरितं सर्वपापै: प्रमुच्यते ।।।।
આ રામચરિત પવિત્ર છે, પાપનાશક છે, પુણ્યદાયક છે અને વેદો સમાન પ્રમાણિત છે; જે રામચરિતનું પાઠ કરે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 99
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नर: ।सपुत्रपौत्रस्सगण: प्रेत्य स्वर्गे महीयते ।। ।।
આ આયુષ્યવર્ધક રામાયણ-આખ્યાન જે મનુષ્ય પાઠ કરે છે, તે દીર્ઘાયુ પામે છે; અને મૃત્યુ પછી પુત્ર-પૌત્રો તથા પોતાના પરિવાર-સહચરો સહિત સ્વર્ગમાં મહિમાવાન થાય છે.
Verse 100
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात्स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।वणिग्जन: पण्यफलत्वमीयात्जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ।।।।
આનું પઠન કરવાથી દ્વિજ બ્રાહ્મણ વાણી અને વિદ્યામાં શ્રેષ્ઠતા પામે; ક્ષત્રિય ભૂમિનું અધિપત્ય પામે; વૈશ્ય વેપારના ફળ પ્રાપ્ત કરે; અને શૂદ્ર પણ મહત્ત્વને પામે.
Verse 101
ધર્મના જ્ઞાતા, સત્યમાં અડગ, અને પ્રજાના હિતમાં રત; યશસ્વી, જ્ઞાનસંપન્ન, શુચિ, યોગ્ય ઉપદેશે વશ, અને સમાધિવાન હતા।
Frequently Asked Questions
The sarga frames an ethical inquiry rather than a single dilemma: Vālmīki asks whether a human exemplar can embody a complete set of virtues (guṇa-sampad) in the present world. Nārada answers by presenting Rāma as the integrative model of dharma in action—truth-keeping, kingship-as-protection, and restraint under adversity.
The upadeśa is that ethical excellence is not abstract: it is validated through narrative causality—vows, consequences, and public welfare. The synopsis teaches that dharma is sustained by satya (truth), niyama (self-governance), and lokasaṅgraha (holding society together), making the epic a normative map for conduct.
Key landmarks are presented as a route-map of the epic: Ayodhyā’s succession crisis; Śṛṅgibērapura and the Gaṅgā crossing with Guha; Citrakūṭa and Bharadvāja’s hermitage; Daṇḍakāraṇya and Janasthāna; Pampā and Kiṣkindhā; the ocean crossing to Laṅkā and the Aśoka grove; and the return via Puṣpaka to Nandigrāma and Ayodhyā.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.