Valmiki Ramayana 2.73.26: Ayodhya Kanda, Sarga 73, Shloka 26

भरतस्य कैकेय्याः प्रति धिक्कारः

Bharata’s Rebuke of Kaikeyi and Affirmation of Ikshvaku Royal Dharma

Devanagari script

एषत्विदानीमेवाहमप्रियार्थं तवानघम्।निवर्तयिष्यामि वनाद्भ्रातरं स्वजनप्रियम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.73.26

Transliteration

eṣa tv idānīm evāham apriyārthaṃ tavānagham |

nivartayiṣyāmi vanād bhrātaraṃ svajanapriyam ||

Translation

અત્યારે જ, હે અનઘે, તને અપ્રિય થાય એ માટે અને તારો દુરાશય નિષ્ફળ કરવા, હું વનમાંથી મારા નિર્દોષ ભાઈને—જે પોતાના જનને પ્રિય છે—પાછો ફેરવી લાવીશ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एषः: this (person = I)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nom Sg)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha-bodhaka (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• इदानीम्: now
• इदानीम्: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इदानीम् (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• एव: certainly/just
• एव: Avadharana (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन

• अप्रिय-अर्थम्: for an unpleasant purpose
• अप्रिय-अर्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose)

• तव: to you/your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचन

• अनघम्: O blameless one
• अनघम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Voc Sg); विशेषण (त्वम् implied)

• निवर्तयिष्यामि: I will bring back/turn back
• निवर्तयिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वृत् (धातु) (causative/णिच्) → निवर्तय्
• Form: णिच्-प्रयोग (Causative), लृट्-लकार (Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वनात्: from the forest
• वनात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-एकवचन (Ablative Sg)

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (Acc Sg)

• स्वजन-प्रियम्: beloved of his people
• स्वजन-प्रियम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वजन (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; विशेषण (भ्रातरम्); समासः: स्वजनानां प्रियः (beloved of his people)

Context

To cause a great discomfiture for you, right now I shall bring back my faultless brother, the beloved of his people, from the forest.

Characters & Entities

• Bharata
• Kaikeyī
• Rāma
• Forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Restoring rightful order is presented as dharmic action: Bharata seeks to reverse an unjust exile and re-align kingship with legitimacy.

What is the narrative situation?

Bharata declares his intent to retrieve Rāma from the forest, directly opposing Kaikeyī’s objective.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty to the rightful heir and active commitment to justice over personal advantage.