Sarga 5

Verse 1

सन्दिश्य रामं नृपति श्श्वोभाविन्यभिषेचने।पुरोहितं समाहूय वशिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।

આવતી કાલે થનારા અભિષેક વિષે રામને સૂચના આપી, નૃપતિએ પોતાના પુરોહિત વશિષ્ઠને બોલાવી આ પ્રમાણે કહ્યું.

Verse 2

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन।श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम्।।।।

હે તપોધન ઋષિ! આજે જ જાઓ અને વ્રતનિષ્ઠ કાકુત્સ્થ રામને મારી વહુ સીતાસહ ઉપવાસ કરાવો, જેથી શ્રી, યશ અને રાજ્યલાભ સુસ્થિર થાય.

Verse 3

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।।।

રાજાને “તથાસ્તુ” કહી, વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન વશિષ્ઠ સ્વયં રામના નિવાસસ્થાન તરફ ગયા.

Verse 4

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।2.5.3।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।2.5.4।।

મંત્રોમાં નિપુણ અને વ્રતમાં અડગ એવા તેમણે, મંત્રોચ્ચાર સાથે રામને ઉપવાસવ્રત કરાવવા ઇચ્છીને, સારી રીતે જોડાયેલ ઉત્તમ બ્રાહ્મ રથ પર આરોહણ કર્યું.

Verse 5

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम्।तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेशमुनिसत्तमः।।।।

રામના ભવનને પામી—જે ફિક્કા શ્વેત વાદળોના ઘનસમૂહ સમાન તેજસ્વી હતું—મુનિશ્રેષ્ઠે રથમાં જ રહી ત્રણ કક્ષાઓ પાર કરી અંદર પ્રવેશ કર્યો.

Verse 6

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमः।मानयिष्यन्समानार्हं निश्चक्राम निवेशनात्।।।।

આગંતુક ઋષિને જોઈ રામ, જાણે ઉતાવળે ભરપૂર આદર સાથે, સમાન પૂજ્ય એવા તેમને માન આપવા નિવાસસ્થાનમાંથી બહાર નીકળ્યા.

Verse 7

अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः।ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम्।।।।

મનીષી પુરોહિતના રથ પાસે રામ ત્વરાથી જઈ પહોંચ્યા; અને પોતે જ સાવધાનીથી તેને પકડી રથમાંથી ઉતાર્યા.

Verse 8

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च।प्रियार्हं हर्षयन्राममित्युवाच पुरोहितः।।।।

રામને વિનમ્ર જોઈને કુળપુરોહિતે તેને સંબોધ્યો; સ્નેહભર્યા, યોગ્ય વચનો વડે તેને પ્રસન્ન કરી, આનંદિત કરતાં પછી આ રીતે કહ્યું.

Verse 9

प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि।उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया।।।।

હે રામ, તારા પિતા તારા પર પ્રસન્ન છે; તું યુવરાજપદ પ્રાપ્ત કરશ. તેથી આજે તું સીતાસહિત ઉપવાસ કર.

Verse 10

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः।पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा।।।।

‘નિશ્ચયે કાલે પ્રાતઃકાળે તમારા પિતા રાજા દશરથ પ્રેમપૂર્વક તમને યુવરાજ્યમાં અભિષિક્ત કરશે—જેમ નહુષે યયાતિને કર્યો હતો.’

Verse 11

इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतम्।मन्त्रवत्कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः।।।।

આ રીતે કહીને, મુનિએ ત્યારે વ્રતનિષ્ઠ રામને વૈદેહી (સીતા) સહિત મંત્રોચ્ચારપૂર્વક ઉપવાસ કરાવ્યો.

Verse 12

ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः।अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात्।।।।

પછી રામે યથાવિધિ રાજગુરુનું પૂજન-સન્માન કર્યું; કાકુત્સ્થ રામની અનુમતિ લઈને તે રામનિવાસમાંથી વિદાય થયો.

Verse 13

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः।सभाजितो विवेशाऽथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः।।।।

ત્યાં રામ પણ મીઠું બોલતા પ્રિય મિત્રોની સાથે થોડો સમય બેઠા; સર્વ રીતે સન્માન પામી, પછી સૌને અનુમતિ આપી પોતાના અંતઃપુરમાં પ્રવેશ્યા.

Verse 14

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ।यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः।।।।

ત્યારે આનંદિત નર-નારીથી ભરેલું રામવેશ્મ તેજસ્વી લાગતું હતું—જેમ પ્રફુલ્લ કમળોથી શોભિત સરોવર, જેમાં મત્ત પક્ષીઓના ઝુંડ ગુંજે.

Verse 15

स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशानात्।निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम्।।।।

પછી રાજભવન સમાન પ્રખ્યાત એવા રામનિવાસમાંથી બહાર નીકળી વશિષ્ઠે લોકોની ભીડથી ઘેરાયેલો માર્ગ જોયો.

Verse 16

बृन्दबृन्दैरयोध्यायां राजमार्गास्समन्ततः।बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः।।।।

અયોધ્યામાં સર્વ દિશાઓમાં રાજમાર્ગો પર કૌતુકી નગરજનોનાં ટોળાં પર ટોળાં છવાઈ ગયાં; તેથી માર્ગો અત્યંત ભીડભાડથી ગીચ બની ગયા.

Verse 17

जनबृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस्तदा।बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः।।।।

ત્યારે રાજમાર્ગ પર જનસમૂહની તરંગો અથડાતાં જે આનંદધ્વનિ ઊઠ્યો, તે સમુદ્રના ગર્જનાસમાન ગુંજતો નાદ બની ગયો.

Verse 18

सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी।आसीदयोध्यानगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा।।।।

તે દિવસે અયોધ્યા નગરીની રથ્યાઓ જળથી છાંટીને સારી રીતે સાફ કરાઈ હતી; ઉપવનમાળાથી શોભિત જેવી તે ઊંચે ઊંચે ઘરોના ધ્વજોથી સુશોભિત થઈ ઊભી હતી.

Verse 19

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः।रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षदुदयं रवेः।।।।

ત્યારે અયોધ્યામાં વસતા સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સહિત સર્વ જન, શ્રીરામના અભિષેકની અભિલાષાથી, સૂર્યોદયની આતુરતાથી રાહ જોતાં હતાં.

Verse 20

प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम्।उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम्।।।।

પ્રજાનો અલંકાર સમાન અને સર્વના આનંદને વધારનાર તે અયોધ્યાનો મહોત્સવ જોવા જનસમૂહ અત્યંત ઉત્સુક બન્યો.

Verse 21

एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः।व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ।।।।

એ રીતે જનસમૂહથી ભરચક રાજમાર્ગને જોઈ પુરોહિતે, જાણે માનવપ્રવાહને બે ધારામાં વિભાજિત કરતો હોય તેમ, ધીમે ધીમે રાજકુલ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 22

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य सः।समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः।।।।

સફેદ વાદળોથી શોભિત શિખર સમાન દેખાતા પ્રાસાદ પર ચઢીને તે નરેન્દ્ર પાસે ગયો—જેમ શક્ર (ઇન્દ્ર) પાસે બૃહસ્પતિ જાય તેમ.

Verse 23

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः।पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत्।।।।

તેને આવેલો જોઈ નૃપે રાજાસન ત્યજી પૂછપરછ કરી; અને ઋષિએ તેને જાણાવ્યું કે કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.

Verse 24

चैव तदा तुल्यं सहासीनास्सभासदः।आसनेभ्यस्समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम्।।।।

ત્યારે સભામાં સાથે બેઠેલા સભાસદો પણ પોતાના આસનમાંથી ઊભા થયા, રાજપુરોહિતને પૂજા-સન્માન આપતા.

Verse 25

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम्।विवेशान्तः पुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव।।।।

ગુરુની અનુમતિ મળતાં રાજાએ તે મનુષ્યસમૂહને વિદાય આપ્યો અને અંતઃપુરમાં પ્રવેશ કર્યો—જેમ સિંહ પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશે તેમ.

Verse 26

तदग्य्रवेषप्रमदाजनाकुलंमहेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम्।विदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवश्शशीव तारागणसङ्कुलं नभः।।।।

મહેન્દ્રના મહેલ સમાન તે નિવાસ, અતિશય શોભિત વસ્ત્રધારી સ્ત્રીઓથી છલકાતો હતો; રાજા તેમાં પ્રવેશતાં જ મનોહર તેજે ઝળહળ્યો—જેમ તારાગણથી ભરેલા આકાશને ચંદ્ર પ્રકાશિત કરે.